Հայաստանում մեկնարկել են «Hi-Am» բարեգործական հիմնադրամի գործունեության 25-ամյակին նվիրված միջոցառումները։ Հոբելյանական տարին սկսվեց մարդաշատ ու ջերմ մթնոլորտում՝ Երևանի տիկնիկային թատրոնում, որտեղ «Հայ Արև» անսամբլը հանդես եկավ «Հայաստանն իմ տունն է» խորագրով համերգով։ Սա պարզապես երաժշտական երեկո չէր, այլ հայրենասիրության ու ինքնության յուրօրինակ դաս, որը նախանշեց այն արժեհամակարգը, որով արդեն քառորդ դար առաջնորդվում է հիմնադրամն ու նրա հիմնադիր Նշան Աճեմյանը։
Լռության ուժը. «Hi-Am» հիմնադրամի 25-ամյա ճանապարհը
«Hi-Am» հիմնադրամն այն կառույցներից է, որի գործունեության հիմքում ոչ թե աղմկոտ գովազդն է, այլ լուռ ու հետևողական աշխատանքը։ Այս տարիների ընթացքում հիմնադրամը դարձել է հուսալի կամուրջ Սփյուռքի և Հայաստանի միջև։ Նրա ամենախոսուն ձեռքբերումներից է նաև Աբովյանի շրջանի Սուրբ Պողոս-Պետրոս (5-7-րդ դդ․) խոնարհված եկեղեցու հիմնովին վերականգնումը։ Ինչպես նշում է համայնքի հոգևոր հովիվ Տեր Զոհրաբը, սա միայն շինարարական նախագիծ չէր, այլ հոգևոր վերածնունդ, որը կրկին կենդանացրեց հնամենի աղոթատունը։
Գիրք, որն ավելին է, քան կենսագրություն
Հոբելյանական միջոցառումների շրջանակում Արամ Խաչատրյանի տուն-թանգարանում կայացավ Սերինե Մկրտչյանի հեղինակած «Շուշանցի Նշան․ հիշողությունների ալբոմ» գրքի շնորհանդեսը։ Այս աշխատությունը հեղինակն անվանել է «Անավարտ», քանի որ պատմական հիշողությունը կենդանի օրգանիզմ է, որը նորանոր բացահայտումների կարիք ունի։ Գիրքն իր կառուցվածքով բացառիկ պատմական վավերագիր է։ Այն միայն ֆիդայի Շուշանցի Նշանի կյանքի պատմությունը չէ, այլ արխիվային հսկայածավալ աշխատանքի արդյունք։ Գրքում տեղ են գտել․
- Բացառիկ ցուցակներ. Շուշանց գյուղի բնակչության տվյալները, որոնք հավաքագրվել են տարբեր արխիվներից։
- Որբերի վավերագրեր. 1907-1908 թվականների Վարագա վարժարանի սաների, որբանոցների ցուցակները, որտեղ նշված են Նշանի հարազատների անունները։
- Որոնողների տվյալներ. Տեղեկություններ այն մարդկանց մասին, ովքեր տասնամյակներ շարունակ փնտրել են իրենց վանեցի հարազատներին։
Սա յուրօրինակ տեղեկատու է ցանկացած վանեցու համար, ով փնտրում է իր արմատները։
Մի լուսանկարի պատմություն
Գրքի ամենահուզիչ բացահայտումը Նշանի միակ պահպանված լուսանկարն է։ Տասնամյակներ շարունակ ընտանիքում ոչ մի պատկեր չկար, քանի որ Նշանի կինը՝ Վարինկան, խորհրդային տարիներին այրել էր բոլոր փաստաթղթերը՝ ընտանիքը բռնաճնշումներից փրկելու համար։ Սերինե Մկրտչյանին հաջողվեց Դաշնակցության արխիվներում գտնել ֆիդայական խմբանկարի բնօրինակը, որտեղ Նշանը Վարագա լեռների ֆոնին է։
«Բան մը չէ». համեստության ժառանգականությունը
Նշան Աճեմյան կրտսերը, ով կրում է իր պապի անունը և ղեկավարում է «Hi-Am» հիմնադրամը, ժառանգել է պապի ամենակարևոր գիծը՝ զուսպ համեստությունը։ Ինչպես պապն էր ժամանակին ֆիդայական ընկերների հարցին, թե ինչի կարիք ունի, պատասխանել՝ «բան մը չէ», այնպես էլ թոռն է նախընտրում, որ իր կատարած հսկայածավալ բարեգործությունների մասին խոսեն ուրիշները։ Շնորհանդեսի ժամանակ Նշան Աճեմյանը շեշտեց. «Սա մեր բոլորի պապերի պատմությունն է»։ Գիրքը վաճառքի ենթակա չէ. այն անգին է և նվիրվում է որպես հիշողության ու ինքնության փոխանցման միջոց։
«Hi-Am» հիմնադրամի 25 տարվա գործունեությունն ու այս գրքի ծնունդը մեկ ընդհանուր նպատակ ունեն՝ թույլ չտալ, որ մեր արմատները չորանան, իսկ հերոսների անունները՝ մոռացվեն։ Պատմությունը շարունակվում է այնտեղ, որտեղ կա հարգանք անցյալի հանդեպ և պատասխանատվություն՝ ապագայի համար։
