2026 թվականի փետրվարի 28-ին Իրանի դեմ սկսված պատերազմից ուղիղ 110 օր անց, երեկ Վերսալյան պալատում ազդարարվեց հրադադարի նոր փուլի մեկնարկը։ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի ընկերակցությամբ և G7-ի անդամ երկրների առաջնորդների աջակցությամբ՝ ԱՄՆ-ն ու Իրանը հանրությանը ներկայացրին երկու երկրների նախագահների ստորագրած ժամանակավոր համաձայնագիրը։ 60 օր ժամկետով այս փոխըմբռնման հուշագիրը ներառում է 14 հստակ կետ, որոնք միտված են ռազմական գործողությունների դադարեցմանը բոլոր ճակատներում, այդ թվում՝ Լիբանանում։
Երկկողմ վավերացումն ու Սպիտակ տան նախազգուշացումը
«Այն ստորագրված է։ Ստորագրվել է Վերսալում։ Ես ստորագրեցի»,-հայտարարել է ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը՝ Մակրոնի հետ առանձնազրույցից հետո։ Սակայն, նույնիսկ այս պատմական պահին, Սպիտակ տան ղեկավարը հանդես է եկել կոշտ հայտարարությամբ՝ սպառնալով վերսկսել հարձակումներն ու թիրախավորել իրանցի պաշտոնյաներին, եթե Թեհրանը թերանա իր պարտավորություններում։
Փաստաթուղթը ստորագրել են նաև Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը։ Իրանի ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Էսմայիլ Բաղային հաստատել է, որ էլեկտրոնային եղանակով վավերացված փաստաթուղթն արդեն ուժի մեջ է։ Ամերիկյան կողմն ընդգծել է, որ սա առայժմ միայն նախնական հուշագիր է, որի դրույթները կգործեն բացառապես այն դեպքում, եթե Իրանը «իրեն լավ դրսևորի»։
«Մեր մատը ձգանին է»․ Իրանի դիրքորոշումը
Իրանի խորհրդարանի խոսնակ և Միացյալ Նահանգների հետ գլխավոր բանակցող Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆը պետական հեռուստատեսությանը տված հարցազրույցում բավական զուսպ և կոշտ է արձագանքել. «Այս հուշագիրը Միացյալ Նահանգների ձախողման և պարտության հավաստագիրն է։ Մենք շարունակում ենք չվստահել ԱՄՆ-ին, մեր մատը ձգանին է, և եթե թշնամին չհասկանա տրամաբանության լեզուն, մենք կրկին կդիմենք ուժի լեզվին»։
Ղալիբաֆը պարզաբանել է, որ դիվանագիտությունն այս փուլում տվեց այնպիսի արդյունքներ, որոնք ռազմական գործողությունները չտվեցին։ Միևնույն ժամանակ Ղալիբաֆը զգուշացրել է, որ հուշագրով նախատեսված 60-օրյա արտոնյալ շրջանի ավարտից հետո, Հորմուզի նեղուցով նավարկությունը չի վերադառնալու նախապատերազմյան կանոններին։ Նա ընդգծել է, որ Իրանն ունի լիակատար ինքնիշխանություն այս ռազմավարական ջրային ուղու նկատմամբ և, օգտվելով իր իրավունքից, ծրագրում է հատուկ վճարներ սահմանել նեղուցը հատող բեռնատար նավերի համար՝ նրանց անվտանգությունն ապահովելու և նավագնացության ծառայություններ մատուցելու դիմաց։ Ղալիբաֆը հավելել է, որ այս քայլը չի խախտում միջազգային իրավունքը։
Պակիստանի արձագանքը և վաղվա պաշտոնական արարողությունը
Պակիստանի վարչապետ Շահբազ Շարիֆը X-ում ողջունել է համաձայնությունը՝ նշելով, որ հուշագրի հիման վրա ԱՄՆ-ն պետք է անհապաղ դադարեցնի իրանական նավահանգիստների շրջափակումը։
Շրջադարձային դրույթներ
14 կետից բաղկացած հուշագրում 6 առանցքային դրույթներ կան, ըստ որոնց՝ պետք է երկարաձգվի ապրիլյան հրադադարը վերջնական հաշտության պայմանագիր կնքելու համար։
Ռազմական գործողությունների անհապաղ և վերջնական դադարեցում տարածաշրջանի բոլոր ճակատներում՝ ներառյալ Լիբանանը։
Շրջափակման վերացում և զորքերի հետքաշում. Իրանական նավահանգիստների ապաշրջափակում 30 օրվա ընթացքում, իսկ վերջնական խաղաղության պայմանագրի կնքումից հետո՝ 30 օրում ամերիկյան զորքերի հետքաշում Իրանի սահմաններից։
Հորմուզի նեղուցի ապաշրջափակում. Նեղուցը 60 օրով կբացվի նավերի անմաքս անցման համար, որից հետո Իրանը Օմանի և Ծոցի մյուս երկրների հետ կմշակի նեղուցի անվտանգության երկարաժամկետ համաձայնագիր։
300 մլրդ դոլար վերականգնման համար. ԱՄՆ-ն և տարածաշրջանային գործընկերները պարտավորվում են ստեղծելու Իրանի տնտեսական վերականգնման հատուկ հիմնադրամ՝ առնվազն 300 մլրդ դոլար բյուջեով։
Պատժամիջոցների չեղարկում. Վաշինգտոնը խոստանում է չեղարկել Իրանի դեմ սահմանված բոլոր պատժամիջոցները (ժամանակացույցը կհստակեցվի հաջորդիվ)։
Միջուկային զենքի բացառում. Թեհրանը պարտավորվում է, որ երբեք չի ստեղծի և ձեռք չի բերի միջուկային զենք, ինչպես նաև կգործակցի իրանական հարստացված ուրանի պաշարների ամբողջական վերացման հարցում։
Որտե՞ղ կստորագրվի համաձայնագիրը և ի՞նչ ձևաչափով
Հունիսի 19-ին Շվեյցարիայի Բյուրգենշտոկ առողջարանային հանգստավայրում, Կատարի և Պակիստանի միջնորդությամբ, տեղի կունենա հուշագրի պաշտոնական ֆիզիկական ստորագրման արարողությունը։ Իրանի պատվիրակությունը կգլխավորի անձամբ Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆը, իսկ ամերիկյան կողմը՝ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյմս Դեյվիդ Վենսը։ Այդպիսով պաշտոնապես կազդարարվի վերջնական խաղաղության պայմանագրի շուրջ 60-օրյա բանակցությունների մեկնարկը։
Մեկ այլ տեղեկության համաձայն՝ Իրանի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Էսմայիլ Բաղային հայտարարել է, որ Շվեյցարիայում բանակցությունների նոր փուլի հարցը «դեռ քննարկվում է»։ «Քննարկումները, ինչպես սպասվում է, կշարունակվեն դիվանագիտական ուղիներով և միջնորդական ջանքերով առաջիկա ժամերին»,-ասել է նա։
Թվային ստորագրություն և գրիչների խորհրդանշական պայքար
Համաձայնագիրն ունեցել է ստորագրման յուրահատուկ՝ հեռավար ձևաչափ։ Երկու երկրների ղեկավարները փաստաթուղթը վավերացրել են էլեկտրոնային եղանակով՝ իրենց աշխատասենյակներից, ինչը դիվանագիտական արձանագրության մեջ ուշագրավ դետալներ է բացահայտել։
Նկատելի է եղել, որ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփն իր ստորագրությունը դրել է հաստ, սև գրիչով (իր նախասիրած Sharpie մարկերով), ինչը նրա կոշտ ու հաստատակամ ոճի խորհրդանիշն է։ Միևնույն ժամանակ Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը փաստաթուղթը ստորագրել է կապույտ գրիչով, ինչն ընդունված է արևելյան պաշտոնական գրագրության մեջ՝ բնօրինակը պատճեններից ակնթարթորեն տարբերելու և իրավական ճշգրտությունն ընդգծելու համար։ Արձանագրության մասնագետները նշում են, որ Շվեյցարիայի հանդիպման ժամանակ որոշվել է պահպանել նախագահների հեռավար ստորագրման ժամանակ կիրառված խորհրդանշական գույները։
Թել Ավիվի արձագանքը
Հակառակ ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև կնքված միջանկյալ համաձայնագրին՝ տարածաշրջանում լարվածությունը պահպանվում է։ Իսրայելը շարունակում է իր ռազմական գործողությունները Հարավային Լիբանանում և հրաժարվում է զորքը այդ երկրի տարածքից դուրս բերելուց։
