1918 թ․ մարտի 3-ին կնքված Բրեստ-Լիտովսկի հաշտության պայմանագրի 4-րդ կետն առնչվում էր հայերին։ Դրա համաձայն՝ Ռուսաստանը պարտավորվում էր զորքերը դուրս բերել Արևմտյան Հայաստանից և Արևելյան Հայաստանի որոշ տարածքներից՝ կազմալուծելով ու ցրելով հայկական զինյալ ջոկատները։ Բացի այդ՝ համաձայնվում էր վերականգնել մինչև 1877-1878 թթ․ ռուս-թուրքական պատերազմը Թուրքիայի հետ ունեցած սահմանը։ Ռուսաստանն այդ տարածքները զիջելու իրավունք ունե՞ր արդյոք․ նշված ժամանակահատվածում Անդրկովկասում ձևավորված տեղական իշխանությունները չէին հայտարարել, որ Խորհրդային Ռուսաստանի մաս են կազմում։
Թեմային է անդրադառնում սփյուռքագետ, քաղաքագետ Վահրամ Հովյանը։
«Ռուսական գործոնը և Հայկական հարցը»` մաս 18-րդ։
