Հայկական մամուլը Ամանորին․ «Ազդ անցյալից»

                         

• Շնորհավոր Նոր տարի
• Տարուայ վերջին, մէջ գիշերին
• Մի ձայն լսուեց երկնքից,
• Թէ մի հրեղէն մանուկ ծնուեց
• Ժամանակի երկունքից:
• Նա գալիս է, ով մանուկներ,
• Հազար ու մէկ բարիքով,
• Թէև մանուկ, բայց խելօք է,
• Ինչպէս մեծ մարդ տարիքով:

Ղ. Աղայան

 Նախատոնական օրերը՝ հատկապես Ամանորի շեմը, վաճառականության համար ամենասպասելի շրջանն էր նաև 19-րդ դարում. մշակութային հանդեսների առատություն, շուկաներում, խանութներում իրարանցում, զեղչեր: Բայց հետաքրքրական է, որ Ամանորյա տոներին արևելահայ և արևմտահայ մամուլը  տարբեր կերպ է անդրադարձել:

Արևմտահայ թերթերը տոնական թեմային անդրադարձել են բացառապես գրական երկեր տպագրելով, ինչպես նաև ներկայացնելով կաղանդի ավանդույթները այս կամ այն գավառում:

Ընդ որում հունվար ամսվա սկզբի համարներում։ Մինչդեռ արևելահայ մամուլը դեկտեմբեր ամսից սկսել է գովազդել և ծանուցել հենց Ամանորի հետ առնչվող  ապրանքների և ուրախ ժամանցի մասին:

Մեղու Հայաստանին 1878-ամանորի նախաշեմին ծանուցում է  լավագույն կաղանդչեքի՝ գրքերի և մտավոր զարգացման այլ միջոցների ձեռք բերման հնարավորության մասին: Միևնույն ժամանակ այս ծանուցումից իմանում ենք, որ Թիֆլիսում գործել է Մանկական կրթության խանութ:   

Մանկական կրթութիւն մագազինում

Առաջիկայ տօների համար ստացվել են բազմաթիւ ընտիր մանկական կրթական խաղեր, մանկավարժական նպաստներ, ամեն հասակի համար ընթերցանութեան, պատկերազարդ գրքեր՝ հասարակ և ներկած ընծայի համար ևս և խաղալիքներ ստացվել են նոյնպէս և բազմաթիւ նկարներ և զանազան զարդեր եօլկի համար: Նոյն մագազինում  նոր սկսվել է վաճառումն և կանցելեարիական ու նկարչական պատկանելեաց և ստացված են Փարիզից բազմաթիւ ընտիր պատկերներ՝ օլէոգրաֆիական, խրօմօլիտոգրաֆիական և փորագրական

Կրթության և ժամանցի համար առաջարկվող ընծաներից զատ, թերթերը  սպառողին ուղղորդել են նաև դեպի թանկարժեք իրերի վաճառատներ: 1878 և 1888 թվականների «Մշակ»-ի նախատոնական համարները  ազդարարում են.

   ՏԷՐ-ՆԻԿՕՂՈՍՈՎԻ խանութում,Կատօլիչեսկայա փողոցի անկիւնում, Շիօեվի տան հանդէպ ՍՏԱՑՎԱԾ ԵՆ տօների համար մեծ քանակութեամբ ամենագեղեցիկ նոր ձևերի բրլիանտի, արծաթէ և ոսկեայ իրեղէններ, նոյնպէս  Ժենեւայի  ԺԱՄԱՑՈՅՑՆԵՐ…Ստացված էՊօպօվի թէյից 5000 ֆունտ: Թէյի ֆունտը արժէ 1 ր.40կոպէկից-3ր.:Վաճառականներին զիջումն կարվի:

Մեծ վաճառումն

Միայն մինչև նոր տարի ԿԵՆՏՐՕՆԱԿԱՆ ԳԱԼԱՆՏԷՐԷԱԿԱՆ ՄԱԳԱԶԻՆՈՒՄ, Երևանեան հրապարակի վրա, Զուբալօվի տանը, քաղաքային Սկուէրի և ռուսաց Սէմինարիայի դիմաց. Ամեն տեսակ գալանտէրէական և մօդային ապրանքներ, տնային-տնտեսական առարկաներ, լամպաներ, լապտերներ, մելխիօրից և բրօնզեայ իրեր, ամանեղէններ, սեղանի պարագաներ, ֆօտօգէնեան խոհանոցներ, բարակ ճերմակեղէն, ֆուֆայկաներ, գուլպաներ, աղլուխներ, ծածկոցներ, սալֆետներ, կօշիկներ, գլխարկներ,կօրսէտներ, գլխի աղլուխներ, Ժէրսէներ և այլն: Մեծ ընտրութիւն մանկական խաղալիկների, (տիկինների և ալբօմների:

Փարիզից բերված վերջին նորությունների մասին հայտնում է «Նոր դար»-ը, ճիշտ 20-րդ դար մուտք գործելուց  մի քանի օր առաջ.1899 դեկտեմբեր 24-ին: Կարելի է ստանալ ծննդեան համար տօնածառի և կոտիլիօնի զարդարանք ամեն տեսակի՝ ընտրութեամբ և մեծ քանակութեամբ: Ինչպէս և զուարճացնող և մուզիկի խաղալիք, տօնածառը զարդարելու իրերով լիքն արկղեր 3 րուբլանոց և 4 րուբլանոց:

Ամեն տեսակի ճանապարհորդական իրեր, կաշուէ զանազան առարկաներ, ճանապարհի նեսեսերներ, անուշահոտ ջրեր, արտասահմանի ձեռնոցներ, գուլպաներ, կորսետներ՝ 2 րուբլի 50 կոպէկից սկսած, պարահանդէսի հովհարններ, կանանց և տղամարդկանց համար գլխարկներ, շապո կլակ, ցիլինդր, նոր մոդի փողկապներ, օսլայած շապիկներ, ֆուֆայկա, գամած և որսի յամար բաճկոնակներ (ժիլէտ) ու դարավերջի շատ նորութիւններ Պարիզից: Բոլորն էլ չափաւոր գներով:

Թիֆլիսի հայկական նախատոնական  և հետտոնական մամուլում հրաշալի և բազմազան ծանուցումներ կան մշակութային ձեռնարկների մասին: Եվ դրանց մեջ բարեգործական նպատակներով կազմակերպվածների պակաս չկա: 

Կիրակի, դեկտեմբերի 20-ին, Թիֆլիսի ժողովարանի դահլիճում կը կայանայ պարահանդես բազարով   յօգուտ հայոց Բարեգործական ընկերութեան. Բազարի սկիզբը երեկոյեան ժամը 8-ին: Մուտքը-2 րուբլին 10կոպէկ, նուերները ընդունւում են ընկերութեան գրասենեակում-Միջին փողոց, տուն Տէր-Ասատուրովի:

Ընդհանուր ճոխության մեջ հայ Թիֆլիսը իր տարբեր կառույցներով հոգ էր տանում  նաև չքավոր խավի համար: Օրինակ՝ «յօգուտ Ներսիսյան դպրոցի աղքատ աշակերտների» կազմակերպված բարգործական համերգ-ներկայացմանը աշակերտության հետ բեմ էին բարձրանում Չմշկյանի, Ադամյանի, Գարագաշյանի , Մանդինյանի պես մեծ  հռչակ վայելող արտիստներ: Սա 19-րդ դարի հայկական միջավայրերում մի հրաշալի և օրինակելի ավանդույթ էր:

Կիւրակի, դեկտեմբերի 6-ին Ներսիսեան ուսումնարանի եօթներորդ դասատան աշակերտները, մասնակցութեամբ օր.օր. Գարաքաշեանի, Հայկանուշի, Վարդանուշի,պ.պ.Չմշկեանի, Ադամեանի, Մանդինեանի, Տէր Գրիգորեանի և Յակոբեանի, Ներսիսեան հին ուսումնարանի դահլիճում յօգուտ  չքաւոր աշակերտների կը ներկայացնեն

1-ին՝ «Զաւեշտ երգեցողութեամբ ևընթերցանութեամբ».

2-րդ՝ «Լը Բարբուլիէ՝ կատակերգութիւն1 արարուածով», հեղինակութեամբ Մօլիէրի,

3-րդ՝ «Զաւեշտ երգեցողութեամբ և ընթերցանութեամբ»:

Ներսիսեան ուսումնարանի քառաձային երաժշտական խումբը միջոցներին կ՛երգէն երգեր:Տոմսակները վաղօրոք կարելի է առնել Ներսիսեան ուսումնարանում, Կենդրոնական և Կովկասեան գրախանութներում, իսկ ներկայացմա օրը կառույցում:

«Նոր Դար»-ը ծանուցում է Թիֆլիսում  նախատոնական ցուցահանդեսի բացման մասին՝ Արշակ Ֆէթվաճեան,դեկտեմբերի 29-ին 1899թ.:

 Նկարահանդէս, ամսիս 29-ին բացւած է Թիֆլիսի Փառքի տաճարում նկարիչ Արշակ Ֆէթվաճեանի պատկերազարդ ցուցահանդէս: Հանդէսը բաց է մնալու մինչև յունուարի 15-ը՝ առաւօտեան ժամը 10-ից մինչև երեկոյեան 6-ը: Մուտքն է 20 կոպէկ մեծերի համար: Ուսանողները, տղայք և ստորին  աստիճանի զինուարականների համար 10 կոպէկ:

Նախատոնական շրջանը նաև հյուրախաղերի հարուստ շրջան էր Թիֆլիսի համար: Դասական համերգներից մինչև կրկեսային բացառիկ ներկայացումներ:

Վրաց ազնուական թատրոն, չորեքշաբթի 25 դեկտեմբերի

Կօնցերտ յայտնի երգչուհի Ադէլ-Բօրգի մասնակցութեամբ  պիանիստ  Լուցատտի: Տոմսակները կարելի է ստանալ Բ. Միրիմանեանի երաժշտական դեպօյում:

«Մշակ»-ը 1878թ. դեկտեմբերի 27-ի համարում ծանուցում է «մագիական զարմանք» պատճառող մի ուրախ նորության մասին:

Ծննդեան տօներին ֆրանսիական ցիրկի մօտ գտնվող ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ ՀԱՆդեսի բալագանում կը լինի պատկերների ԵՐԿՐՈՐԴ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆ:Իմիջի այլոց կը տրվեն՝ ԵՐՈՒՍԱՂԷՄ

քաղաքի պատկերը, ՔՐԻՍՏՈՍԻ ԾՆՈՒՆԴԸ Բեդղեհեմում: Զինուորական պատկերներից

կը լինի՝ Ղարսի պաշարումն և վերցնելը: ՆՈՐՈՒԹԻՒՆ: Մագիական զարմանք: Ով որ կը տեսնի, կը ծիծաղի:

Մշակութային տոնական՝ ամանորյա հանդիսություների մասին ծանուցումները այսքանով չեն ավարտվում: «Ազդ անցյալից»  հայտագիրը կշարունակի պատմել դրանց մասին:

Շնորհակալություն աշխարհի ամեն անկյունում Հայ տպարաններ և  մամուլ հիմնած երախտավորներին նաև Հայաստանի Ազգային գրադարանին այդ մամուլի  հսկայական հավաքածուն մատչելի դարձնելու համար: