Ջուղայի վերականգնված գերեզմանոցը 3D ձևաչափով մշտական ցուցադրությամբ կներկայացվի Սիդնեյում, ինչպես նաև Երևանի ցեղասպանության թանգարան ինստիտուտում` այսօր տեղեկացրել է հայագետ, նախիջևանագետ Արգամ Այվազյանը: Հիշեցնենք, որ 1998- 2006 թվականների ընթացքում Նախիջևանի տարածքում ավերվել է հայկական գրեթե ողջ նյութական ժառանգությունը, այդ թվում՝ տասնյակ վանքեր, եկեղեցիներ, Ջուղայի գերեզմանատան շուրջ 5000 խաչքարեր, ընդհանուր թվով ՝ 23 հազար հայկական հուշարձաններ: Լրագրողների հետ հանդիպմանը Արգամ Այվազյանն այսօր անդրադարձել է նաև Հայկական հուշարձանների պահպանության գործառույթը մշակույթի նախարարությունից քաղաքաշինության նախարարությանը հանձնելու կառավարության վերջին որոշմանը:
<<Ջուղայի խաչքարերի ու ողջ Նախիջևանի հուշարձանների ոչնչացման հանդեպ Հայաստանը ցուցաբերեց բացառիկ անտարբերություն և առ այսօր ոչ իրավական, ոչ էլ անգամ բարոյական տեսանկյունից չի կարողացել պատասխանատվության ենթարկել Ադրբեջանին վանդալիզմի համար>>,- ասում է հայագետ, նախիջևանագետ Արգամ Այվազյանը, նաև հավելում է, որ կառավարությունը նույն անտարբերությունն է ցուցաբերել նաև Նախիջևանի վերաբերյալ աշխարհում թերևս եզակի փաստագրական նյութի հանդեպ, որը տարիների ընթացքում հավաքել է հենց ինքը՝ Այվազյանը:
Արգամ Այվազյանի արխիվային նյութերի հիման վրա եռաչափ ծրագրով կվերականգնվի Հին Ջուղայի գերեզմանատունը: Սեպտեմբերի 23- ին Հռոմում կայացած գիտաժողովի շրջանակներում տեղի է ունեցել ծրագրի շնորհանդեսը: Արգամ Այվազյանի տեղեկացմամբ` նախագիծն իրականացնելուց հետո 3D ձևաչափով Ջուղայի վերականգնված գերեզմանոցը մշտական ցուցադրությամբ կներկայացվի Սիդնեյում, ինչպես նաև Երևանի ցեղասպանության թանգարան ինստիտուտում:
Հայկական հուշարձանների պահպանության գործառույթը մշակույթի նախարարությունից քաղաքաշինության նախարարությանը հանձնելու կառավարության վերջին որոշման առնչությամբ ևս գիտնականն այսօր ասելիք ուներ: Հուշարձանների պահպանության կուռ ու կայացած համակարգը, ըստ Այվազյանի, գործել է նաև խորհրդային տարիներին, ինչը շարունակվել է մինչև 90-ականների սկիզբը: Հուշարձանների պահպանության վարչությունը 95 թվականին հայտնվեց մշակույթի նախարարության ենթակայության ներքո՝ մի քանի տարի անց վարչությունից վերածվելով, Այվազյանի ձևակերպմամբ, իրավական որևէ կշիռ չունեցող գործակալության:
Արգամ Այվազյանն առաջարկում է պատմական էքսկուրս կատարել, հասկանալու համար, թե արժե՞ր ի վերջո հուշարձանների պահպանության գործը վստահել մշակույթի նախարարությանը, թե՝ ոչ։ Արգամ Այվազյանը հեռու չի գնում, Վրաստանի, անգամ Ադրբեջանի փորձն է մատնանշում, որոնց մայրաքաղաքներում սրբորեն պահպանվում է հին քաղաքի պատմամշակութային միջուկը: Հուշարձանների պահպանման գործառույթն օր առաջ մշակութային գերատեսչությունից օտարելու կողմնակից գիտնականն, այդուհանդերձ, հավելում է՝ գործառույթի տեղափությունից ոչինչ չի փոխվի, եթե խնդրի լուծման ուղղությամբ կառավարությունը համակարգված մոտեցում ու հետևողական աշխատանք չցուցաբերի։
