Երաժշտությունը որպես մտածողության ձև. կոմպոզիտոր Ժիրայր Շահրիմանյանի արվեստը. «Երաժշտական եռանկյունի»

Կոմպոզիտոր Ժիրայր Շահրիմանյանը ժամանակակից հայկական երաժշտության այն ներկայացուցիչներից է, որի ստեղծագործական ուղին ձևավորվել է ազգային երաժշտական մտածողության և արդի կոմպոզիցիոն լեզվի փոխազդեցության դաշտում։

Նրա արվեստը բնորոշվում է ներքին լարվածությամբ, արտահայտչական հստակությամբ և կառուցվածքային գիտակցվածությամբ, որտեղ յուրաքանչյուր հնչյուն ենթարկվում է ընդհանուր դրամատուրգիական զարգացմանը։

Շահրիմանյանի երաժշտությունը հենվում է հայկական ինտոնացիոն շերտերի խորքային ըմբռնման վրա, սակայն չի սահմանափակվում ավանդույթի վերարտադրությամբ։ Նա ձգտում է վերաիմաստավորել ժառանգությունը՝ այն ներմուծելով ժամանակակից հնչյունային միջավայր, որտեղ զգացվում են թե՛ եվրոպական ակադեմիական դպրոցի ազդեցությունները, թե՛ նոր երաժշտության տեխնիկական հնարքները։ Այս համադրությունը ստեղծում է ինքնատիպ լեզու, որն ունի թե՛ ազգային դիմագիծ, թե՛ համընդհանուր ընկալելիություն։

Կոմպոզիտորի ստեղծագործություններում կարևոր տեղ է գրավում ձևի և ժամանակի հարաբերության հարցը։ Նրա գործերը հաճախ կառուցվում են աստիճանական զարգացման սկզբունքով՝ լարվածության կուտակում, հնչյունային խտացում և դրանց հաջորդող լուծում։ Այս ընթացքը ոչ միայն երաժշտական, այլև գաղափարական հարթություն ունի՝ արտացոլելով մարդու ներաշխարհի շարժումը, մտքի և զգացմունքի փոխակերպումները։ Շահրիմանյանի համար երաժշտությունը ոչ միայն արտահայտվելու միջոց է, այլև մտածողության ձև։

Նրա գործերում առանձնանում է նաև տեմբրային մտածողությունը․ հնչյունների գունային հարաբերությունները դառնում են կառուցողական գործոն՝ ձևավորելով յուրահատուկ ակուստիկ միջավայր։ Կամերային և սիմֆոնիկ ժանրերում կոմպոզիտորը դրսևորում է հավասարակշռված մոտեցում՝ համադրելով խիստ, հստակ կառուցվածքը և զգայական արտահայտչականությունը։

Ժիրայր Շահրիմանյանի ստեղծագործական գործունեությունը կարելի է դիտարկել որպես ժամանակակից պայմաններում հայկական կոմպոզիտորական դպրոցի լավագույն ավանդույթները պահպանելու և զարգացնելու փորձ՝ միաժամանակ բաց մնալով նոր գեղագիտական որոնումների համար։

Նրա երաժշտությունը ընդգծում է այն կարևոր հանգամանքը, որ ազգային ինքնությունը արվեստում չի ենթադրում ձևական սահմանափակումներ, այլ դրսևորվում է մտածողության խորքային շերտերում, որտեղ ավանդույթն ու նորարարությունը միավորվում են մեկ ամբողջության մեջ։