Մեղմ տեմբր, ազատ իմպրովիզացիա՝ Գարիկ Սարիբեկյանի ջազային բանաձևը. «Երաժշտական եռանկյունի»

Գարիկ Սարիբեկյանը երկար տարիներ հանդես է գալիս Երևանի «Մալխաս» ջազ ակումբում՝ որպես դաշնակահար և խմբի մշտական անդամ։ Այդ հարթակը դարձել է նրա ստեղծագործական գործունեության հիմնական միջավայրը, որտեղ ձևավորվել է նաև նրա երաժշտական մտածողությունը։ Սարիբեկյանի նվագը բնորոշվում է հավասարակշռությամբ, զուսպ արտահայտչականությամբ և իմպրովիզացիոն ազատությամբ, որը, սակայն, երբեք չի կորցնում ներքին կարգապահությունը։ Նրա համար դաշնամուրը ոչ միայն գլխավոր գործիք է, այլև լեզու, որով նա շփվում է թե՛ երաժիշտների, թե՛ հանդիսատեսի հետ։

«Մալխաս»-ում նրա նվագը առանձնանում է մեղմ տեմբրով, չափավոր դինամիկայով և կառուցվածքային հստակությամբ․ նա կարողանում է համատեղել ակադեմիական պատրաստվածությունը և ջազային մտածողության շարժունությունը։ Նրա յուրաքանչյուր կատարում ունի պատմություն՝ առանց շեշտված դրամատիզմի կամ ձևական ցուցադրության, բայց միշտ՝ կենդանի ներքին ընթացքով։

Սարիբեկյանի դաշնամուրային ոճը ձևավորվել է դասական կրթության և երկարամյա բեմական փորձի խաչմերուկում։ Նա սովորել է Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում՝ դաշնամուրի և կոմպոզիցիայի բաժնում, ինչը նրա կատարողական մտածողությանը տվել է ձևի զգացում և հնչողության կազմակերպման հստակություն։ Այս փորձը հետագայում արտացոլվել է նաև նրա գործիքավորողի աշխատանքում։

Գարիկ Սարիբեկյանը միշտ ուշադրություն է դարձրել գործիքների փոխհարաբերությանը և ձայների հավասարակշռությանը՝ խուսափելով գերծանր հնչյուններից կամ ցուցադրական բազմաշերտությունից։ Նրա գործիքավորումները բնորոշվում են պարզ կառուցվածքով, որտեղ յուրաքանչյուր գործիք ունի հստակ դեր և նպաստում է ընդհանուր հնչողությանը։ Այս սկզբունքով ձևավորվեցին նաև նրա նախագծերը՝ Why Not և Nuance Jazz Band խմբերը։ Առաջինը փորձ էր համադրել ջազը և ռոքը՝ առանց կտրուկ անցումների, իսկ երկրորդը դարձավ հայկական էթնո-ջազի ամենահաջողված օրինակներից։

Nuance Jazz Band-ում Սարիբեկյանը համադրում է դաշնամուրը, քանոնը, սաքսոֆոնը և հարվածային գործիքները՝ ստեղծելով մեղմ, բայց բազմերանգ հնչողություն։ Խումբը հանդես է գալիս սեփական գործիքավորումներով և կոմպոզիցիաներով, որտեղ ազգային մեղեդայնությունը ներդաշնակվում է ժամանակակից ռիթմիկ կառուցվածքների հետ։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս պահպանել և զարգացնել հայկական երաժշտության լեզուն՝ առանց այն վերածելու էթնիկ ձևակերպման կամ փարաջազային ոճի։

Գարիկ Սարիբեկյանի գործունեությունը չի սահմանափակվում միայն կատարողական և խմբային աշխատանքով։ Որպես կոմպոզիտոր՝ նա ստեղծում է երաժշտություն տարբեր ձևաչափերի համար՝ փոքր համույթներից մինչև կինո և թատերական նախագծեր։ Նրա կոմպոզիցիաները հիմնված են պարզ թեմաների վրա, որոնք զարգանում են ազատ իմպրովիզացիոն տրամաբանությամբ։ Սարիբեկյանը նախընտրում է աշխատել կենդանի կատարումների միջավայրում, որտեղ երաժշտությունը շնչում է և փոխվում ըստ պահի տրամադրության։ Նրա ստեղծագործությունները զուսպ են, առանց արտաքին էֆեկտների, բայց ունեն ներքին զգայական խտություն և ժամանակի հոսքի հանդեպ զգայունություն։

Այս մոտեցումն է, որ Սարիբեկյանին առանձնացնում է շատ կատարողներից․ նա չի ձգտում ընդգծել տեխնիկական կողմը, այլ ուշադրությունը պահում է երաժշտական մտքի և հնչողության հավասարակշռության վրա։

«Մալխաս» ակումբում նրա մշտական ներկայությունը կարևոր դեր ունի Երևանի ջազային կյանքի ձևավորման գործում։ Տարիների ընթացքում այստեղ նա համագործակցել է բազմաթիվ երաժիշտների հետ, մասնակցել տարբեր համերգային նախագծերի և փառատոների։ Այս համագործակցությունները նպաստել են նրա ոճի ընդլայնմանը և նոր մոտեցումների ձևավորմանը։

Սարիբեկյանը նաև դասավանդում է՝ կիսվելով իր փորձով երիտասարդ դաշնակահարների հետ և խրախուսելով պարզ, մտահոգ ու ազնիվ վերաբերմունք երաժշտության նկատմամբ։ Վերջին տարիներին նա ձայնագրել է սեփական կոմպոզիցիաներով ալբոմ, որտեղ արտացոլված են իր ստեղծագործական հասունության տարբեր փուլերը։ Ալբոմի նյութը ներառում է ինչպես նոր աշխատանքներ, այնպես էլ վաղ շրջանի թեմաների մշակված տարբերակներ։

Բացի ստուդիական գործունեությունից՝ Գարիկ Սարիբեկյանը իր եռյակ կազմով հանդես է գալիս տարբեր համերգային հարթակներում՝ ներկայացնելով հեղինակային ծրագրեր։ Այդ ելույթներում պահպանվում է նույն մոտեցումը, ինչն առանձնացնում է նրան որպես կատարող․ պարզություն, ճշգրտություն և ներսից բխող ազատություն։

Այսօր Սարիբեկյանը շարունակում է մնալ հայկական ջազի ակտիվ ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա աշխատանքը չի ձգտում մեծամտության կամ նորաձև ուղղությունների հետևելու, այլ կառուցված է երաժշտական մտածողության շարունակականության վրա։ Այդ հանգիստ, ներքին ընթացքով նա ձևավորում է իր սեփական ուղղին՝ հավատարիմ մնալով հնչյունի մաքրությանը և երաժշտության նկատմամբ ազնիվ վերաբերմունքին։