Հայկական մշակույթը Լոս Անջելեսում ապրում է, բայց վտանգված է․ Սարո Մանգասարյան․ «Սփյուռքի ձայնը»

Լոս Անջելես… մի վայր, որտեղ հայկական համայնքի փայլն ու ծավալը կարող են խաբուսիկ լինել։ Փողոցներում հայերեն խոսք է լսվում, ամեն քայլափոխի հայկական անուններով խանութներ են, բայց փակ դռների հետևում մի լուռ, գրեթե անտեսանելի ճակատամարտ է ընթանում՝ իսկական հայկական մշակույթը պահպանելու և այն կոմերցիոն, մակերեսային ալիքներում չխեղդելու համար։

Այս պայքարի առաջնագծում է երաժշտական պրոդյուսեր, ԱՄՆ-ում գործող Միջազգային երաժշտական դպրոցի հիմնադիր Սարո Մանգասարյանը։ Երեք տասնամյակից ավելի նա ոչ միայն համերգներ է կազմակերպում, այլև փորձում է սերմանել այն, ինչն ամենաշատն է վտանգված՝ ճաշակը։ Նրա անկեղծ խոսքը բացահայտում է այն իրողությունները, որոնց մասին շատերը նախընտրում են լռել։

Հաջողության գաղտնիքը՝ տաղա՞նդ, թե՞ ծանոթություն

Երբ թվում է, թե տաղանդը պետք է լինի հաջողության միակ գրավականը, Սարո Մանգասարյանը ջարդում է այս միֆը՝ մատնացույց անելով համակարգի չգրված օրենքը։

«Ո՞ւմ ես դու ճանաչում, և ո՞վ է քեզ ճանաչում։ Հիմնականում դա ամենակարևոր գործոնն է», – խոստովանում է նա՝ բացահայտելով, որ անգամ Լոս Անջելեսի ֆիլհարմոնիկ մտնելու համար լավ երաժիշտ լինելը բավարար չէ։ «Պետք է ինչ-որ մեկին ճանաչես, վստահ ասում եմ»։ Սա ոչ միայն խոչընդոտ է տաղանդավոր, բայց «անհովանավոր» արտիստների համար, այլև հուշում է, որ համայնքի ներսում կա մի անտեսանելի պատ, որը հաղթահարելու համար պետք է ոչ միայն տաղանդ, այլև՝ «ճիշտ» կապեր։

Սմարթֆոնների սերունդը և կորուսյալ նվիրումը

Սարո Մանգասարյանի ամենամեծ ցավը, սակայն, նոր սերունդն է։ Նա նկարագրում է մի տագնապալի փոփոխություն, որը տեղի է ունեցել երեխաների նվիրումի մեջ։ Եթե տարիներ առաջ աշակերտներն ազատ րոպեներին տնային աշխատանք էին անում, ապա այսօր պատկերն այլ է։ «Հիմա բոլորը հեռախոսների մեջ են… Չես հասկանում՝ ի՞նչ են նայում, ինչո՞ւ են նայում։ Դա, բնականաբար, խանգարում է իրենց», – մտահոգությամբ նշում է նա։ Պարզվում է՝ երեխաներից ոմանք նախընտրում են պարը, ոչ թե դաշնամուրը, միայն մեկ պատճառով՝ «տանը պարապելու բան չկա»։ Այս մտայնությունը՝ խուսափել ջանքից, և ծնողների թուլացած վերահսկողությունը, ըստ դպրոցի հիմնադրի, սպառնում են ոչ միայն երաժշտական կրթության որակին, այլև մի ամբողջ սերնդի ապագային։ Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ մենք կորցնում ենք ոչ միայն լավ երաժիշտներ, այլև աշխատասեր ու նպատակասլաց քաղաքացիներ։

Փրկության բանալին՝ որա՞կ, թե՞ համագործակցություն

Ի՞նչ անել, երբ շուրջ բոլորը հեշտ սպառվող, մատչելի «արվեստն» է, իսկ դասականը պահանջում է «թանկ հաճույք» համարվող համերգներ։ Սարո Մանգասարյանի պատասխանը մեկն է՝ որակ։

Նրա դպրոցը միակն է Լոս Անջելեսի տարածքում, որտեղ աշակերտները հնարավորություն ունեն ելույթ ունենալու կամերային նվագախմբի հետ՝ զգալով իսկական բեմի շունչը։ Նա հպարտությամբ է խոսում այնպիսի մեծ նախագծերի մասին, ինչպիսին Greek Theatre-ում կայացած համերգն էր, որտեղ մի բեմում էին Սերգեյ Սմբատյանը, Տիգրան Համասյանը և Սերժ Թանկյանը՝ խմբավար Միքայել Ավետիսյանի գլխավորությամբ։ Սա ապացույց է, որ պահանջարկ՝ որակյալ մշակույթի հանդեպ, այնուամենայնիվ, կա։

Բայց անգամ ամենամեծ ջանքերը կարող են ապարդյուն լինել առանց մեկ կարևոր բաղադրիչի։ Հարցին՝ ի վերջո ի՞նչն է պակասում հայ համայնքին՝ իսկապես միասնական ուժ դառնալու համար, նա տալիս է պարզ, բայց և ցավալի պատասխան. «Մեզ պետք է համագործակցություն»։

Այս միտքը մնում է օդում կախված՝ որպես ախտորոշում մի համայնքի, որն ունի ամեն ինչ՝ ֆինանսներ, տաղանդ, պատմություն, բայց պայքարում է ինքն իր դեմ։ Սա ոչ միայն երաժշտության, այլև ինքնության, արժեքների և մի ամբողջ Սփյուռքի ապագայի մասին է, որը կերտվում կամ կործանվում է յուրաքանչյուր օր՝ Լոս Անջելեսի արևի տակ։