Առաջին աշխարհամարտում Թուրքիայի կրած պարտությունից հետո թուրքական զինված ուժերը նահանջեցին Արևելյան Հայաստանում իրենց գրաված տարածքներից, այդ թվում՝ Կարսից։ 1920 թվականին թուրք-հայկական պատերազմի ժամանակ, չնայած հայկական կողմն ուներ զենք-զինամթերք, բավականին լուրջ ամրություններ, մի շարք պատճառներով Կարսը հանձնվեց՝ առանց դիմադրության։ Հայ ժողովրդի գրանցած անդառնալի ու ծանր կորուստների համար որոշակի պատասխանատվության բաժին ունեցավ նրա քաղաքական էլիտան՝ Հայկական հարցում իր որդեգրած մոտեցումներով և գործելակերպով։
Թեմային է անդրադառնում սփյուռքագետ, քաղաքագետ Վահրամ Հովյանը։
«Ռուսական գործոնը և Հայկական հարցը»` մաս 19-րդ։
