Շուշիի հռչակագիր․ նոր ստատուս քվո տարածաշրջանում

Հարավային Կովկասը խաղաղության տարածաշրջան են ցանկանում դարձնել բոլորովին վերջերս այն պատերազմի թատերաբեմ դարձրած երկու պետությունների ղեկավարները։ Նախօրեին «Շուշիի հռչակագիրը» ստորագրած Էրդողանի խոսքով՝ այս նպատակին հետամուտ է նաև Ռուսաստանը։ Քաղաքագետ Ռոբերտ Ղևոնդյանի դիտարկմամբ՝ ստեղծված իրավիճակում  Հայաստանին կարող են պարտադրել անգամ խաղաղ հարևանություն, եթե դա բխում է Ռուսաստանի և Թուրքիայի շահերից։

«Տարածաշրջանում խաղաղությունն այս պահին անհրաժեշտ է նաև Հայաստանին, քանի որ մենք ռեսուրս չունենք խաղաղությունը խախտելու համար, սակայն խաղաղության վճարը պետք է լինի այնպիսին, որ Հայաստանը որոշ ժամանակ հետո գոնե ուշքի գալու հնարավորության ունենա։ Այստեղ նույնպես աշխատանք կա անելու, կարևոր է Հայաստանի կողմից այլ դերակատարների ներառումը գործընթացում և նրանց միջոցով ռուս-թուրքական համաձայնությունն ընդդեմ Հայաստանի գործելաոճից այլ կողմ ուղղորդելը»,- ասում է Ղևոնդյանը։

Տարածաշրջանում խաղաղության և համագործակցության գաղափարը կարևոր է, բայց այդ ճանապարհը մեզ համար կարող է կործանարար լինել՝  կարծում է թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանը։ Նրա խոսքով՝ դա հնարավոր կդառնա միայն թուրք-ադրբեջանական ծավալապաշտական քաղաքականության դադարեցման դեպքում։

«Դա կարող է լինել միայն այն դեպքում, երբ Թուրքիան և Ադրբեջանը հրաժարվեն իրենց դիրքերը ուժեղացնել Հայաստանի և Արցախի հաշվին։ Պետք է տարածաշրջանը հաղթահարի Արցախի դեմ թուրք-ադրբեջանական տանդեմի ագրեսիվ պատերազմի բոլոր բացասական հետևանքները։ Կարծում եմ՝ դրանից հետո կարող է սկսվել տարածաշրջանում համագործակցության շրջան, իսկ հիմա դրա մասին խոսելը թուրքական հերթական հնարքն է, որով Թուրքիան փորձում է տարածաշրջանում ուժեղացնել իր ազդեցությունը»,- նշում է թուրքագետը։

«Շուշիի հռչակագրով» Թուրքիան և Ադրբեջանը փորձում են ամրագրել այն արդյունքները, որոնք գրանցել են 44-օրյա պատերազմի հետևանքով։ Քաղաքագետ Ռոբերտ Ղևոնդյանը պատահական չի համարում, որ հղում է արվում Կարսի պայմանագրին՝ ցույց տալով, որ այդ ամրագրումը կատարվում է նաև Ռուսաստանի հետ փոխհամաձայնությամբ։ Թուրք-ադրբեջանական տանդեմը  հռչակագրով  փորձում է աշխարհին ցույց տալ՝ տարածաշրջանում կա նոր ստատուս քվո, որը ձևավորվել է հիմնական խաղացողների մոտեցումների հիման վրա՝ ասում է քաղաքագետ Ռոբերտ Ղևոնդյանը։

«Սա նաև արտաքին աշխարհին ազդակ է Թուրքիայի, Ադրբեջանի, նաև Ռուսաստանի կողմից իր լռությամբ, որ տարածաշրջանում արդեն հաստատվել է որոշակի ստատուս  քվո, և այն փոփոխման ենթակա է միայն տարածաշրջանի հիմնական խաղացողների կամքով, իսկ այլ դերակատարները, որոնց ներգրավվածությունը կարող է ազդել ստատուս քվոյի վրա, պարտավոր են հաշվի առնել տարածաշրջանի հիմնական խաղացողների կամքը։ Սա ամբողջապես հակասում է Հայաստանի շահերին, հայկական տեսակետին և Հայաստանն ուղղակի պարտավոր է գործողություններ ձեռնարկել, որ հիմքեր ստեղծի որոշ ժամանակ հետո այս խաղում սեփական շահերը ներառելու համար, որովհետև այս պահին մենք, ցավոք, նման հնարավորությունից զրկված ենք»,- ասում է Ղևոնդյանը։

Թուրքիան սկսում է տարածաշրջանում իր ազդեցության ոլորտի տարածման գործընթացը։ Ռոբերտ Ղևոնդյանը պատահական չի համարում անգամ վայրի ընտրությունը, իսկ թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանի խոսքով՝ այդ ընտրությամբ փորձ է արվում Շուշին դարձնել  խորհրդանիշ։

«Շուշիի հռչակագիր»-ը պատմական է, գրվում է Կովկասի պատմության նոր էջը․ թուրքական կողմի հիմնական շեշտադրումներն են։ Թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանն ասում է՝ ստիպված է համաձայնել թուրք քաղաքական գործիչների հետ։

«Ես համաձայն եմ այդ տեսակետի հետ, սա նոր էջ է, և այդ նոր էջը բացում է Թուրքիան  թուրք-ադրբեջանական տանդեմի ագրեսիայի հետևանքով։ Մյուս կողմից՝ նոր էջ բացելը ոչ միայն Թուրքիայի գերակայության նոր էջն է, այլև Հարավային Կովկասի, հայ ժողովրդի, Հայաստանի, Արցախի, Շուշիի պատմության թուրքական տեսակետից վերաշարադրումն է»,- ասում է Սաֆրաստյանը։

Ադրբեջանի և Թուրքիայի նախագահների այցը Արցախի պատմական մայրաքաղաք Շուշի, որը Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից ավերվել է 1920 և 2020 թթ, միջազգային իրավունքի կոպտագույն խախտման, ցեղասպան ու ահաբեկչական քաղաքականության վառ դրսևորում է՝ հայտարարել է Արցախի արտաքին գործերի նախարարությունը: Նաև ընդգծել, որ միջնադարյան նվաճողական քաղաքականության փառաբանումը լուրջ սպառնալիք է տարածաշրջանային անվտանգության համար, հարված  բոլոր այն կազմակերպությունների և կառույցների հեղինակությանը, որոնց անդամակցում է Թուրքիան։

Հայաստանի արտաքին գերատեսչությունը ևս դատապարտել է Թուրքիայի և Ադրբեջանի նախագահների համատեղ այցելությունը Շուշի։ Քաղաքագետների դիտարկմամբ ՝ Հայաստանի ու Արցախի արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների  հայտարարությունները հուշում են՝ Հայաստանը փորձում է քայլեր ձեռնարկել սեփական շահերը պաշտպանելու ուղղությամբ և այդ նպատակով արված շեշտադրումները թիրախային են։