2026 թվականի մայիսի 11-12-ը Երևան կատարած երկօրյա այցից հետո Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) նախընտրական պատվիրակությունն ընդգծել է, որ հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրությունները պետք է անցկացվեն վախից, արտաքին անօրինական ազդեցությունից և վարչական ռեսուրսների չարաշահումից զերծ միջավայրում։ Պատվիրակությունը մտահոգություն է հայտնել Հայաստանի քաղաքական և տեղեկատվական միջավայրի վրա ազդող արտաքին միջամտությունների գնալով ավելի բարդ և համակարգային բնույթի վերաբերյալ։
Պատվիրակությանը տեղեկացրել են, որ արտաքին միջամտությունն արդեն դուրս է եկել ավանդական ապատեղեկատվության շրջանակներից՝ ներառելով ապօրինի քաղաքական ֆինանսավորում, կիբերհարձակումներ, տնտեսական ճնշումներ և ընտրական գործընթացը մանիպուլացնելու ուղղակի փորձեր։ Այս հիբրիդային մեթոդները միտված են ոչ միայն հանրային կարծիքի վրա ազդելու, այլև Հայաստանի նկատմամբ երկարաժամկետ աշխարհաքաղաքական լծակներ ապահովելու վրա։
Պատվիրակությանը տեղեկություններ են ներկայացվել Ռուսաստանի նախագահի կողմից Հայաստանի վարչապետին ուղղված ուղիղ և հստակ պահանջների մասին՝ նպաստելու Ռուսաստանից հայաստանյան սփյուռքի քվեարկությանը, ինչպես նաև հիմնական ընդդիմադիր կուսակցության կողմից Ռուսաստանի հայ համայնքի այդ հատվածին ֆինանսական բնույթի խրախուսումներ առաջարկելու վերաբերյալ՝ ընտրության օրը Հայաստան գալու և քվեարկելու նպատակով։
Պատվիրակությունն ընդգծել է, որ նման միջամտությունը շարունակական և հարմարվող սպառնալիք է, որը տարածվում է ընտրական շրջանից շատ ավելի լայն ժամանակահատվածի վրա։
Պատվիրակությունը նաև նշել է, որ որոշ արևմտյան գործընկերներ հայտարարություններով աջակցություն են հայտնել իշխող կուսակցությանը։
Պատվիրակությունը ողջունել է Հայաստանի իրավական և կարգավորող դաշտը՝ ուղղված անթույլատրելի ազդեցություններին հակազդելուն։ Սակայն, ըստ պատվիրակության, գործող մեխանիզմները պետք է ուժեղացվեն՝ քողարկված, համակարգված և սահմաններից դուրս կազմակերպվող սպառնալիքներին դիմակայելու համար։ Հրատապ է համարվել ինստիտուցիոնալ կարողությունների ամրապնդումը, գերատեսչությունների միջև համակարգման բարելավումը և քաղաքական ֆինանսավորման թափանցիկության բարձրացումը։
Նախընտրական ընդհանուր միջավայրի վերաբերյալ պատվիրակությունը նաև մտահոգություն է հայտնել մարդու իրավունքների պաշտպանների, լրագրողների և քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների դեմ ուժգնացող ապատեղեկատվական արշավների կապակցությամբ։
«Օտարերկրյա գործակալ» լինելու մեղադրանքների նման նարատիվները վտանգում են հանրային վստահությունը և սահմանափակում քաղաքացիական տարածքը։ Պատվիրակությունը տեղեկություններ է ստացել համակարգված կեղծ ակտիվության և սոցիալական ցանցերում մանիպուլյատիվ բովանդակության մասին և հույս հայտնել, որ տեխնոլոգիական ընկերությունները ավելի վճռական քայլեր կձեռնարկեն նման արշավների դեմ։
Պատվիրակությունը մտահոգված է նաև աճող իրավական ճնշումներով, ներառյալ հանրային մասնակցության դեմ ուղղված ռազմավարական դատական հայցերը (SLAPP), որոնք թիրախավորում են քաղաքացիական հասարակությանը, լրագրողներին և ընտրական դիտորդներին։ Նման մեթոդները կարող են սահմանափակել խոսքի ազատությունը և զսպել ժողովրդավարական մասնակցությունը։ Պատվիրակությունն ընդգծել է, որ կենսունակ և անկախ քաղաքացիական հասարակությունը ժողովրդավարական ընտրությունների կարևոր բաղադրիչ է և պետք է պաշտպանված լինի ճնշումներից։
Մտահոգության այլ հարցերի թվում են աճող քաղաքական բևեռացումը, պետական ինստիտուտների նկատմամբ ցածր վստահությունը և քաղաքականության նկատմամբ ընդհանուր անտարբերությունը հատկապես երիտասարդ սերնդի շրջանում։ Պատվիրակությունը տեղեկություններ է ստացել կոշտ նախընտրական հռետորաբանության, վարչական ռեսուրսների չարաշահման, ընտրողների նկատմամբ ճնշումների, չկարգավորվող երրորդ կողմերի քարոզչության և ձայների գնման (երբեմն՝ բարեգործության անվան տակ) վերաբերյալ։
Պատվիրակությունն արձանագրել է նաև Հայ Առաքելական եկեղեցու աննախադեպ ներգրավվածությունը քաղաքականության մեջ։
Քարոզարշավի ֆինանսավորման թափանցիկությունն ու հաշվետվողականությունը շարունակում են առանցքային նշանակություն ունենալ, հատկապես օրենսդրական վերջին փոփոխությունների ֆոնին, որոնցով բարձրացվել են նվիրատվությունների սահմանաչափերը՝ առանց վերահսկողական բացերը լիարժեք վերացնելու։
Պատվիրակությունն ընդգծել է, որ ընտրական գործընթացի ամբողջականության պաշտպանությունը պահանջում է ազգային իշխանությունների, քաղաքացիական հասարակության և միջազգային գործընկերների համագործակցություն, ինչպես նաև թվային հարթակների պատասխանատու վարքագիծ։ Այն ողջունել է Հայաստանի իշխանությունների և շահագրգիռ կողմերի կառուցողական համագործակցությունը հունիսի 7-ի ընտրություններից առաջ՝ ընդգծելով այս քվեարկության կարևորությունը Հայաստանի ժողովրդավարական և աշխարհաքաղաքական ուղեգծի համար, հատկապես շարունակվող խաղաղության գործընթացների և տարածաշրջանային վերափոխումների պայմաններում։
Պատվիրակությունը լսել է նաև արդարադատության համակարգում երկակի չափանիշների վերաբերյալ մեղադրանքներ․ ընդդիմության ներկայացուցիչները դժգոհել են, որ բազմաթիվ քաղաքական գործիչներ և հոգևորականներ քննության տակ են կամ տնային կալանքի մեջ՝ դատական որոշումների հետևանքով։
Այցի ընթացքում պատվիրակությունը հանդիպել է Ազգային ժողովի փոխնախագահի, Հայաստանի ԵԽԽՎ պատվիրակության անդամների, խորհրդարանական և արտախորհրդարանական կուսակցությունների ղեկավարների, արդարադատության փոխնախարարի, Հակակոռուպցիոն կոմիտեի նախագահի, Տեղեկատվական համակարգերի գործակալության ղեկավարության, Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահի և անդամների, ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ առաքելության ղեկավարության, Երևանում հավատարմագրված դիվանագիտական կորպուսի ներկայացուցիչների, ինչպես նաև լրատվամիջոցների և քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների հետ։
Պատվիրակությունը գնահատել է Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի ջանքերը՝ մասնավորապես Տեղեկատվական համակարգերի գործակալության հետ համագործակցության և վերապատրաստումների միջոցով կիբերանվտանգության ամրապնդման ուղղությամբ։
Մինչ ընտրության օրը մնացած կարճ ժամանակահատվածում ԵԽԽՎ պատվիրակությունը կոչ է անում Հայաստանի իշխանություններին ակտիվացնել արտաքին միջամտություններից պաշտպանվելու և բոլոր քաղաքական ուժերի համար հավասար պայմաններ ապահովելու ջանքերը։ Այն նաև խրախուսում է քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններին շարունակել իրենց կարևոր դերակատարումը՝ ընտրությունների մոնիթորինգի, խախտումների արձանագրման և ժողովրդավարական չափանիշների պաշտպանության գործում։
ԵԽԽՎ-ն լիարժեք ընտրադիտորդական առաքելություն կուղարկի՝ դիտարկելու 2026 թվականի հունիսի 7-ի ընտրությունները՝ ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ի, ԵԱՀԿ խորհրդարանական վեհաժողովի և Եվրոպական խորհրդարանի դիտորդների հետ միասին։
