Ի՞նչ է առաջարկում Կառավարությունը սոցիալական ոլորտում առաջիկա հինգ տարիներին, ինչպե՞ս կամ որտեղի՞ց է նախատեսում գտնել այն ֆինանսական միջոցները, որոնցով ապահովելու է նվազագույն աշխատավարձի, կենսաթոշակի բարձրացումը կամ նոր նպաստների ներդրումը։ Ժողովրդագրական խնդիրները լուծելու համար, օրինակ, կառավարչությունը նախատեսվում է յուրաքանչյուր 3-րդ ու հաջորդ երեխայի ծննդյան դեպքում մինչև վեց տարին լրանալը 50 հազար դրամ նպաստ վճարել։
Փորձագետների կարծիքով՝ տնտեսական իրական աճի դեպքում կառավարության խոստումները կարող են իրատեսական լինել և լրացուցիչ բեռ չդառնալ բյուջեի համար։
Հայաստանի բյուջեի 30 տոկոսը տարիներ շարունակ ուղղվում է սոցիալական ոլորտին։ Առաջիկա տարիներին նույնպես այս քաղաքականությունը կշարունակվի։ Կառավարությունը խոստանում է առաջիկա 5 տարիներին նվազագույն աշխատավարձը 68 հազար դրամից դարձել 85 հազար դրամ, լուծել ժողովրդագրական խնդիրները, կրկնակի կրճատել գործազրկության մակարդակը, վերացնել ծայրահեղ աղքատությունը։ Հայաստանի վարչապետը նախանշված թիրախներին հասնելու համար կարևորում է մրցունակ և հարկունակ տնտեսություն ունենալը։
«Մինչև 2026 թվականը Կառավարության տնտեսական թիրախներն են. ՀՆԱ-ի տարեկան միջին աճի նվազագույն մակարդակը՝ 7% (բարենպաստ արտաքին տնտեսական պայմաններում՝ 9%), ֆորմալ հատվածի ոչ պետական ոլորտի աշխատավարձի և դրան հավասարեցված այլ վճարումների ֆոնդը՝ ՀՆԱ-ի 25%, 10%-ից ցածր գործազրկության մակարդակ ապահովել:Նվազագույն կենսաթոշակի ու կենսաթոշակի չափերը հավասարեցնել համապատասխանաբար պարենային ու սպառողական զամբյուղների արժեքներին, նվազագույն աշխատավարձը սահմանել 85 հազար դրամ, վերացնել ծայրահեղ աղքատությունը»։
Թիրախներին հասնելու համար լրջագույն ջանքեր են անհրաժեշտ՝ արձանագրում է կառավարության ղեկավարը և մանրամասնում՝ գործազրկությունն, օրինակ, էականորեն կկրճատվի, եթե խթանվի բարձր աշխատավարձ ապահովող ոլորտների զարգացումը, օրինակ՝ բարձր տեխնոլոգիաներինը։
«Ըստ մեր հանձնառութան՝ բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում կառավարությունը մինչև 2026թ․–ը նախատեսում է ունենալ շուրջ 35 հազար զբաղված՝ ոլորտի շրջանառությունը դարձնելով 500 մլրդ դրամ, որը կկազմի ՀՆԱ-ի 6-7 տոկոսը։ 2020-ին այն 4 տոկոս է»։
Կառավարությունը նախատեսում է ընտանիքում յուրաքանյուր 3-րդ և հաջորդ երեխայի խնամքի համար մինչև 6 տարեկան դառնալը վճարել 50 հազար դրամ։
Եթե առաջիկա տարիների համար տնտեսական աճի՝ կառավարության նախանշած ցուցանիշերն իրականություն դառնան, ապա նպատակադրումները իրատեսական են՝ կարծում է «Ամբերդ» հետազոտական կենտրոնի փորձագետ Արմեն Քթոյանը։ Տնտեսագետն ընդգծում է՝ գործադիրը նվազագույն աշխատավարձի կամ կենսաթոշակի շուրջ 5 տոկոս բարձրացում է նախատեսում, ինչը տնտեսական իրական աճի պայմաններում մեծ բեռ չէ բյուջեի համար։
«Կունենա՞նք մենք միջոցներ, թե՞ ոչ։ Սա է հարցը։ Տարիներ շարունակ մեր բյուջետային միջոցների մեծ մասն ուղղվել է հենց սոցիալական պաշտպանության ոլորտին։ 2021-ի առաջին կիսամյակում, օրինակ, բյուջետային ծախսերի 31 տոկոսից ավելին ուղղվել է սոցիալական պաշտպանության ոլորտին, պաշտպանությանը հատկացվել է 16․2 տոկոս։ Անցյալ տարի սոցիալական ծախսերը 2 տոկոսային կետով ավելի շատ են եղել, պաշտպանությանը՝ 1 տոկոսային կետով քիչ։ Ցանկալի է, որ մենք բոլոր ուղղություններով կարողանանք ավելացնել ծախսերը՝ մեկը մյուսին չվտանգելու համար։ Դրա միակ աղբյուրը տնտեսական աճն է »։
Տնտեսագետի կարծիքով՝ սոցիալական նախանշված ծրագրերն իրագործելու համար նվազագույնը 7 տոկոս տնտեսական աճ է անհրաժեշտ։ ԵՊՀ տնտեսագիտության ֆակուլտետի դեկան Հայկ Սարգսյանը տնտեսական աճին ավելացնում է նաև տնտեսության կառուցվածքի փոփոխությունը։ Վերլուծելով ներկա ցուցանիշերն արձանագրում է՝ համեմատութունը անցյալ տարվա հետ այնքան էլ կոռեկտ չէ, քանի որ 2020-ը բացառիկ էր Քովիդով պայմանավորված համատարած սահմանափակումներով ու աննախադեպ պատերազմով։ Տարվա երկրորդ եռամսյակին, ըստ ՎԿ-ի , 13 տոկոս տնտեսական աճ է արձանագրվել։
«Միայն տնտեսական աճի զարգացման բարձր տեմպն է, որ կարող է երկիրը դուրս բերել այս վիճակից։ Կարևոր է, որ երկրի իմիջը պետք է ձևավորեն պաշտպանական, ռազմարդյունաբերական համակարգերը, կրթությունն ու գիտությունը»։
Գիտելիքահեն տնտեսությունը կլուծի աշխատատեղերի ստեղծման հարցը, ինչն էլ բյուջեի եկամուտներն ու ծախսերն ավելացնելու հիմնական նախապայմանն է։ Ըստ վիճակագրության՝ 2021 թվականի առաջին 6 ամիսներին 2018-ի առաջին կիսամյակի համեմատ շուրջ 31%-ով ավելի շատ հարկ ու տուրք է հավաքվել։ Սա, փորձագետները հուսադրող ցուցանիշ են համարում։ Կարծում են՝ կարևոր նախադրյալ է սոցիալական խոստումներն առանց պարտքի ներգրավման կյանքի կոչելու համար։
