Առցանց գնումների աճին զուգահեռ փոխվում են նաև սպառողների պաշտպանության կանոնները։ Օրենսդրական նոր կարգավորումներով հստակեցվում են քաղաքացիների իրավունքներն ու բիզնեսի պարտավորությունները հատկապես առցանց գործարքների ոլորտում։ Թե ինչ է փոխվում սպառողի և տնտեսվարողի համար, պարզաբանել են ոլորտի պատասխանատուներն ու մասնագետները։
Օրենսդրական նոր փոփոխություններով՝ պետությունը խստացնում է սպառողների իրավունքների պաշտպանությունը՝ հստակ խաղի կանոններ սահմանելով հատկապես առցանց առևտրի ոլորտում։ Ընկերության գրասենյակից կամ խանութից դուրս՝ առցանց տիրույթում կնքվող գործարքների համար սահմանվում են հստակ երաշխիքներ, իսկ տնտեսվարողների վրա դրվում են կոնկրետ պարտականություններ։ Հստակեցվում են նաև, այսպես ասենք, ոչ բանակցելի պայմանագրերին առաջադրվող պահանջները։ Սա նշանակում է, որ գնված ապրանքների վերադարձը, երաշխիքային սպասարկումն ավելի հստակ ու թափանցիկ է դառնում՝ բացառելով կամայական մոտեցումների հնարավորությունը։
Մրցակցության և սպառողների շահերի պաշտպանության հանձնաժողովի իրավաբանական վարչության պետ Սաթիկ Ղիմոյանը «Ռադիոլուր»-ի հետ զրույցում բացատրում է օրենսդրական փոփոխությունների բովանդակությունը․
«Իրավական նոր կարգավորումներով՝ տնտեսավարող սուբյեկտները չեն կարող հրաժարվել սպառողներին գնված ապրանքը 14-օրյա ժամկետում հետ վերադարձնելու պարտականությունը կատարելուց։ Օրինակ՝ միանալու պայմանագրերում, որ այն պայմանագրերն են, ըստ որոնց՝ սպառողները չեն կարող բանակցել, այնպիսի պայմաններ են ներառվում, որոնք սպառողին դնում են էականորեն անբարենպաստ վիճակում։ Օրինակ՝ եթե սպառողը ձեռք է բերել որևէ ապրանք, որը ցանկանում է վերադարձնել 14-օրյա ժամկետում, և վաճառողը հրաժարվում է։ Այս դեպքում մրցակցության պաշտպանության, մրցակցության և սպառողների շահի պաշտպանության հանձնաժողովը կիրականացնի իր վերահսկողական գործառույթները»։
Սաթիկ Ղիմոյանի խոսքով՝ փոփոխությունների առանցքում սպառողների շահերի պաշտպանությունն է հատկապես այն դեպքերում, երբ նրանք բանակցային անհավասար դիրքերում են։ Խոսքն այն պայմանագրերի մասին է, որոնց դեպքում սպառողը հնարավորություն չունի նախապես քննարկելու կամ փոխելու պայմանագրի դրույթները․
«Եթե սահմանափակվում է սպառողի իրավունքը այն ձևով, որ տնտեսվարող սուբյեկտը միանալու պայմանագրում պայման է սահմանում, որ պայմանագիրը լուծելու դեպքում սպառողն էական տույժերի, տուգանքների կենթարկվի։ Այս դեպքում նման պայմանը կարող է ճանաչվել անարդար և առ ոչինչ լինել սպառողի շահերի տեսանկյունից, երաշխավորել վերջինիս իրավունքը պաշտպանված լինելու նման պայմաններից»։
Նոր կարգավորումներով լրացուցիչ պաշտպանություն են ստանում հատկապես առցանց գնումներ կատարող սպառողները։ Եթե խանութում գնորդը կարող է տեղում ուսումնասիրել ապրանքը, համեմատել տարբեր առաջարկներ և վաճառողից հավելյալ տեղեկություն ստանալ, ապա առցանց գնումների դեպքում նման հնարավորությունները սահմանափակ են։
Նոր կանոններով հստակեցվում են ապրանքի վերադարձի, երաշխիքային սպասարկման և սպառողին տեղեկություն տրամադրելու պահանջները։
Պարզ ձևակերպմամբ՝ սպառողները ստանում են ավելի շատ իրավունքներ և երաշխիքներ, իսկ տնտեսվարողները՝ ավելի հստակ ու կանխատեսելի խաղի կանոններ։ ՄՍՇՊ հանձնաժողովի իրավաբանական վարչության պետ Սաթիկ Ղիմոյանն ասում է՝ բարեխիղճ բիզնեսի համար սա դրական փոփոխություն է, քանի որ սահմանվում են միասնական պահանջներ, որոնք նվազեցնում են վեճերի և թյուրիմացությունների հավանականությունը։
Կարևոր է, որ օրենսդրական ցանկացած նոր կարգավորում ներկայացվի հնարավորինս պարզ և հասկանալի լեզվով՝ «Ռադիոլուր»-ի հետ զրույցում կարծիք է հայտնում «Իրազեկ և պաշտպանված սպառող» ՀԿ նախագահը։
Բաբկեն Պիպոյանի խոսքով՝ միայն այդ դեպքում սպառողները կկարողանան լիարժեքորեն հասկանալ, թե ինչ իրավունքներ ու պաշտպանական մեխանիզմներ են ստացել և ինչ նոր հնարավորություններ ունեն․
«Դա մենք պետք է բերենք շատ տիպիկ օրինակների ձևով, բացատրենք։ Հաշվի առնելով, որ օրենսդրական փոփոխությունները նոր են մտնում ուժի մեջ, կարգավորումները նույնն են։ Այստեղ շատ կարևոր է սինքրոն հաղորդակցումը։ Ինչո՞ւ․ որովհետև օրենքի որոշակի մեկնաբանությունը և բոլորի կողմից չհստակեցվածությունը կարող է բերել անգամ սպառողներին ապակողմնորոշման»։
Այս նպատակով Պիպոյանը կարևոր է համարում, որ սկզբնական փուլում վերահսկողություն անցկացնի Մրցակցության և սպառողներ շահերի պաշտպանության հանձնաժողովը՝ գնահատելով, թե պայմանագրերում առկա են արդյոք դրույթներ, որ կարող են խախտել արդար մրցակցության սկզբունքները կամ վնասել սպառողների շահերը։
Մասնագետը վստահ է՝ նման մոնիթորինգը թույլ կտա վաղ փուլում բացահայտել խնդրահարույց պայմանները և կանխել հնարավոր չարաշահումները։
Սպառողի իրավունքների պաշտպանության համար կիրառվող «Սպառողի օգնական» հարթակի ակտիվ օգտարգործման վերաբերյալ Բաբկեն Պիպոյանն ու ՄՍՇՊ հանձնաժողովը համակարծիք են։
Հարթակը հնարավորություն է տալիս քաղաքացիներին առցանց ներկայացնել իրենց բողոքներն ու խնդիրները, եթե կարծում են, որ խախտվել են իրենց իրավունքները։ Դիմումից հետո հանձնաժողովն ուսումնասիրում է իրավիճակը և անհրաժեշտ քայլեր անում սպառողի իրավունքների պաշտպանությունն ապահովելու համար։
Եթե խնդիրը հնարավոր չի լինում լուծել հարթակի միջոցով, հանձնաժողովն արդեն կարող է նախաձեռնել վարույթ և կիրառել օրենքով նախատեսված պատասխանատվության միջոցներ։ Կառույցում ընդգծում են՝ նպատակը ոչ թե տնտեսավարողներին պատժելը կամ տուգանելն է, այլ սպառողների իրավունքների խախտում թույլ չտալն ու բիզնեսի համար կանխատեսելի խաղի կանոններ ձևավորելը։
