Գաղտնի գործարքներ Սուրբ հողում. Երուսաղեմի հայ համայնքը պայքարում է գոյության համար․ «Սփյուռքի ձայնը»

Երուսաղեմի հայկական թաղամասի 1600-ամյա պատմության վրա ստվեր է գցել մի գործարք, որը հայ համայնքին հանգիստ չի տալիս արդեն մի քանի տարի։ Խոսքը «Կովերի պարտեզ» կոչվող ռազմավարական նշանակության տարածքի մասին է, որը 2021 թվականից փորձ է արվում 99 տարով վարձակալության տալ «Xana Gardens» ընկերությանը։ Սակայն երբ թվում էր, թե համայնքի պայքարը կանգնեցրել է գործընթացը, պարզվում է՝ խաղը տեղափոխվել է փակ դռների հետև, որտեղ գործում են նոր, ավելի գաղտնի պայմանավորվածություններ։

Երուսաղեմի հայ համայնքի ակտիվիստներ Սեդրակ Պալեանը և Հակոբ Ճռնազեանը բացահայտում են մի իրականություն, որտեղ վստահությունը քայքայված է, իսկ պայքարը մղվում է ոչ միայն օտարի, այլև ներսի ուժերի դեմ։

Երկակի խաղ. երբ պայքարում ես փողոցում, իսկ գործարքը կնքվում է սենյակում

Ամենացնցող բացահայտումներից մեկն այն է, որ մինչ համայնքը ցույցեր էր անում՝ վրաններ խփելով «Կովերի պարտեզում», Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքությունը, որը պետք է լիներ համայնքի թիկունքին, նույն ընկերության հետ նոր գործարքի շուրջ բանակցություններ է սկսել։ Այս նոր պայմանագիրը պահվում է յոթը կողպեքի տակ՝ անհասանելի նույնիսկ համայնքի իրավաբանների համար։

«Գաղտնիությունը նրանում չէ, որ իրենք բանակցում էին… գաղտնիությունն այն է, որ այդ նոր պայմանագիրն ընդհանրապես չեն ուզում տրամադրել», – նշում է Սեդրակ Պալեանն՝ ընդգծելով, որ իրենց առաջարկել են լսել պայմանագրի «բանավոր» բովանդակությունը, սակայն փաստաթուղթն այդպես էլ չեն տրամադրել։ Սա համայնքի մոտ լուրջ կասկածներ է առաջացրել, որ նոր պայմանագրի «մանր տառերով» գրված կետերը կարող են ավելի վտանգավոր լինել, քան նախորդը։

Այս երկակի խաղի ապացույցն է նաև այն դրվագը, որը պատմում է Հակոբ Ճռնազեանը. «Երբ պատրիարքարանը դատական հայց ներկայացրեց ընկերության դեմ, համայնքին անգամ չեն զգուշացրել հնարավոր սադրանքների մասին։ Արդյունքում, նույն օրը հարձակում տեղի ունեցավ, և ակտիվիստներից մեկը ֆիզիկական բռնության ենթարկվեց»։

«Փողը չէ կարևոր, այլ հողը». պայքար՝ ոչ թե գումարի, այլ ինքնության համար

Ակտիվիստները բացահայտում են, որ բանակցությունների ընթացքում իրենց նույնիսկ փորձել են «գնել»՝ առաջարկելով գումար տրամադրել համայնքի կարիքների համար, եթե նրանք համաձայնեն գործարքին։ Սակայն այս առաջարկը միանշանակ մերժվել է։

«Այդ փողը մեզ պետք չէ, այլ հողն է կարևոր, ներկայությունն է կարևոր 1600-ամյա այս հաստատության և այս համայնքի», – ասում է Սեդրակը։ Նրա խոսքով, եթե խնդիրը գումարը լիներ, այն վաղուց լուծված կլիներ։ Սա սկզբունքի հարց է, որը վերաբերում է ոչ միայն մի կտոր հողին, այլև հայկական ներկայության ապագային Երուսաղեմում։

Ներքին պայքար և թուլացած պատրիարք

Պատկերը բարդացնում է նաև պատրիարքարանի ներսում տիրող իրավիճակը։ Ակտիվիստների խոսքով՝ պատրիարքն այս գործընթացներից հետո «բավականին ուժազրկված է», և իրական իշխանությունը կենտրոնացած է այլ անձանց ձեռքում, որոնք առաջ են մղում այս գործարքը։ Հակոբ Ճռնազեանը նույնիսկ ենթադրում է, որ պատրիարքի վրա ճնշում է գործադրվում։

Այս իրավիճակում «Save the ArQ» (Փրկենք հայկական թաղամասը) շարժումը դարձել է համայնքի ձայնը։ Այն ճանաչում է ձեռք բերել ոչ միայն տեղում, այլև միջազգային հարթակներում՝ ԱՄՆ-ի կոնգրեսականներից մինչև Սփյուռքի կառույցներ։

«Սա Երուսաղեմի հայության հարցը չէ, այլ Սփյուռքի և հայրենիքի հարցն է», – շեշտում է Հակոբը՝ կոչ անելով համայն հայությանը բարձրաձայնել այս խնդիրը։

Այսօր հայ համայնքի վերահսկողության շնորհիվ «Կովերի պարտեզի» տարածքը դեռևս հայկական է, սակայն դատական և քաղաքական պայքարը շարունակվում է։ Այս երիտասարդներն իրենց անկոտրում կամքով ցույց են տալիս, որ պատրաստ են պայքարել մինչև վերջ՝ պաշտպանելու ոչ միայն իրենց տունը, այլև ազգային ժառանգության մի մասունքը՝ ասելով․ «Երուսաղեմում հայկական հողը վաճառքի ենթակա չէ»։