1988 թվականի փետրվարի 27-29-ին ադրբեջանական իշխանությունների փաստացի աջակցությամբ և ԽՍՀՄ ղեկավարության թողտվությամբ ադրբեջանական ԽՍՀ Սումգայիթ քաղաքում տեղի ունեցան հայերի զանգվածային ջարդեր:
Սումգայիթյան նախճիրը դարձավ Հայաստանի հետ վերամիավորման պահանջով Արցախի հայության օրինական կամարտահայտման պատասխանը և ամբողջ խորհրդային շրջանում ադրբեջանական իշխանությունների վարած հայատյաց քաղաքականության մարմնացումը:
Սումգայիթյան ոճրագործությունից անցել է արդեն 30 տարի:
Երեսուն տարի առաջ այս րոպեներին Սումգայիթում իսկական դժոխք էր հայերի համար: Երեսուն տարի առաջ տեղի ունեցած կոտորածները խորհրդային իշխանությունները պիտի որակեին ընդամենը որպես խուլիգանություն՝ հետագա երեսնամյա անհոգ ու անպատիժ կյանք ապահովելով կազմակերպված ոճրագորության բոլոր կազմակերպիչների ու կատարողների համար:
88-ին ոչ միայն փետրվարն ուներ օրացույցային մեկ ավելի օր՝ նահանգ տարի էր, այլև Սումգայիթում ապրող հայերը մեկ օր ավելի պիտի ապրեին նորօրյա ցեղասպանությունը:
«Սովորական ցեղասպանություն» նախագծի հեղինակ Մարինա Գրիգորյանը ներկայացնում է օրեր առաջ լույս տեսած «Սումգայիթ» գիրքը: Նախորդներից տարբերվում է հստակ գծով՝ սա գիրք է, որտեղ խոսում են ադրբեջանցի ու այլազգի վկաները: Կոնկրետ առանձնացնել մեկ վկայություն որպես ամենասարսափելին՝ Գրիգորյանը դժվարանում է:
Բոլորն են անպատմելի դաժան ու նորմալ մարդու ուղեղում չտեղավորվող՝ ասում է: «Սումգայիթ»- ը լոկ գիրք չէ, փաստաթուղթ է. Մարինա Գրիգորյանը խոսում է փաստերով.
Սումգայիթի ոճրագործության 30-րդ տարելիցին նվիրված նկարահանվել է նաև ֆիլմ՝ ահասարսուռ տեսարաններով ու փաստերով: Այդ եզակի փաստերը, խոստովանությունները, մի քանի դատական գործերի դատավճիռները կարևոր են՝ ասում է Լարիսա Ալավերդյանը:
«Սպանված սերունդ»- ը ֆիլմ է ոչ միայն սպանվածների, այլեւ սպանողների մասին:
Սումգայիթյան ոճրագործությունները նկարահանվել են հատուկ ծառայությունների կողմից, և թե՛ Մարինա Գրիգորյանը, թե՛ Լարիսա Ալավերդյանը վստահ են՝ դրանցից հաստատ պահպանվածներ կան, ամբողջությամբ վերացված չեն:
Փետրվարի 28-ին Հանրային հեռուստաընկերությամբ տեղի կունենա «Սպանված սերունդ» փաստագրական ֆիլմի պրեմիերան:
