Ընտրական օրենսգրքի` հանրային քննարկման ներկայացված նախագիծը չի արտացոլում քաղաքացիական հասարակության ակնակալած բարեփոխումները: Հատկապես դիտորդներին ու վստահված անձանց վերաբերող դրույթները մտահոգիչ են համարվում, կարգավորումներից որոշները հետքայլ են գնահատվում: Այս կարծիքին է օրինակ «Թրանսփերենսի ինթերնեշնլ» կազմակեպությունը, որը դիտորդական առաքելություն է իրականացրել հայաստանյան գրեթե բոլոր ընտրություններին : Որոնք են հիմնական մտահոգությունները, ինչպես են դրանց արձագանքում հեղինակները:
Քաղաքացիական հասարակությունը ներկայացնող մի շարք կառույցներ վերապահումներ ունեն ընտրական օրենսգրքի նախագծի՝ հանրային վերահսկողության ոլորտը կարգավորող դրույթների վերաբերյալ: ՀԿ-ներից մի քանիսի գնահատմամբ՝ դիտորդներին, վստահված անձանց, լրագրողներին վերաբերող դրույթները ոչ միայն չեն արտացոլում հեղինակների խոսատացած առաջընթացը, այլև տեղ-տեղ հետընթաց են արձանագրում: Այս կարծիքին են , օրինակ, Թրանսփերենսի Ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոնում, որը դիտորդական առաքելություն է իրականացրել հայաստանյան գրեթե բոլոր ընտրությունների ժամանակ: Կառույցի իրավախորհրդատու Հերիքնազ Տիգրանյան. «Տպավորություն է, թե հատուկ թիրախավորվել է դիտորդների, վստահված անձնաց գործություներությունը, հնարավորինս նեղացվել է նրանց գործունեության շրջանակը»:
Հերիքնազ Տիգրանյանը կարծում է, որ սահմանափակվել են դիտորդի, վստահված անձի և ԶԼՄ-ների ներկայացուցիչների իրավունքներն ու հնարավորությունները՝ սկսած հավատարմագրվելուց մինչև տեղամասում գործողությունների շրջանակը: Բայց հիմնական վտանգները տեսնում է տեղամասում դիտորդներին վերապահված իրավունքների շրջանակի մեջ:
«Այն, որ դիտորդը չի կարող որևէ կերպ արձագանքել ընտրատեղամասում տեղի ունեցող խախտմանը, պահանջել, որ դա վերացվի, մտահոգիչ է: Ըստ նախագծի՝ դիտորդը միայն կարող է ընտրությունների համար պատասխանատու անձի ուշադրությունը հրավիրել խախտումների վրա»:
Վտանգավոր նորամուծություն է համարվում նաև տեղամասային հանձնաժողովի նախագահին տրված այն իրավունքը, որով նա կարող է դիտորդին ընտրատեղամասից դուրս հրավիրել, այն դեպքում, երբ խախտվում են ԸՕ պահանջները։ Դիտորդին ներկայացվող պահանջներից մեկն էլ անաչառ լինելն ու այս կամ այն ուժին չաջակցելն է ։
«Արդյոք տեղին է հանձնաժողովի նախագահին տալ տեղում որոշում կայացնելու, դիտորդի գործողուրթյունների իրավաչափությունը գնահատելու հայեցողությունը: Մտավախություն ունեմ, որ ցանկացած գործողություն կարող է մեկնաբանվել որպես դիտորդի կողմից ընտրական օրենսդրության խախտում ու հանգեցնել տեղամասից նրա հեռացմանը»:
Ի պատասխան այս մտահոգությունների՝ հեղինակները նշում են, որ հանրային վերահսկողության մեխնաիզմները ոչ թե սահմանափակվել, այլ հստակեցվել են: Սակայն ամրագրված յուրաքանչյուր մեխանիզմ քննարկման ու բարելավման ենթակա է: Այնպես որ, սպասում են առաջարկությունների: Փոխարենը հստակ է հեղինակների դիրքորոշումը մեկ այլ նորմաուծության վերաբերյալ: Խոսքը դիվանագիտական ներակայացուցչությունների կողմից իրականացվող դիտորդական առաքելությունների մասին է:
Ընտրական նախկին օրենսգիքրը այս հնարավորությունը նախատեսում էր, նորը ՝ մասնակիորեն: Թե ինչ մոտեցմամբ են առաջնորդվել հեղինակները, աշխատանքային խմբի անդամներից կառավարության աշխատակազմի ղեկավար Դավիթ Հարությունյանն այսպես է բացատրում:
«Ենթադրվում է, որ դիտորդներըն այն անկախ մասնագիտական կառույցներն են, որոնք ոչ միայն դիտարկում են ընտրական գործընթացը, այլ նաև պարտավոր են իրնեց եզրակացությունը ներկայացնել ահանրությանը: Կարծում ենք՝ վերջին պայմանը չպետք է վերաբերի Հայկաստանում հավատարմագրված դիվանագիտական ներկայացուցչություններին, քանի որ այդ գործառույթը նրանց մանդատի մեջ պարզապես չի մտնում: Այդ իսկ պատճառով մենք ենթադրում ենք, որ նրանց կողմից զեկույց չպետք է ներկայացվի»:
Բայց ճիշտ էլ չի լինի նրանց զրկել դիտորդական առաքելություն իրականցնելու հնարավորությոնից՝ ասում է Դավիթ Հարությունյանը: Այսինքն՝ դիվանագիտական ներկայացուցչությունները ընտրությունները կարող են դիտարկել՝ բայց առանց զեկույցների: Քննարկվող տարբերակներից մեկը դիտորդների այս խմբի համար հատուկ կարգավիճակ ներմուծելն է՝ հրավիյալների կամ այցելուների:
