ՀասարակությունՑեղասպանություն 100

Ցեղասպանությունը՝ արեւմտահայ մամուլի էջերում

aidaavetisyan
Երևանի պետական  համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետի գիտխորհրդի երաշխավորությամբ  լույս է տեսել  բանասիրական գիտությունների  թեկնածու   Մարիամ  Հովսեփյանի՝ «Արևմտահայ մամուլի պատմություն» դասախոսությունների ձեռնարկը, որը  1832-ից 1915 թվականների արևմտահայ  մամուլն ուսումնասիրողների համար  լավագուն տեղեկատու է:

 

«Հայոց ցեղասպանության  100-ամյա տարելիցին ընդառաջ» խորագրի ներքո լույս տեսած «Արևմտահայ մամուլի պատմություն» ձեռնարկով  կարելի է պատկերացում կազմել արևմտահայության  պատմության դաժան  ու վճռորոշ իրադարձությունների առնչությամբ օրհասական տարիներին հրատարակված պոլսահայ,  զմյուռնահայ և գավառահայ  մամուլի դիրքորոշման ու կեցվածքի մասին: «Լրո գիր», «Հայաստան», «Արևելք», «Մասիս», « Մեղու», «Թատրոն», « Ազատամարտ», «Դաշինք», «Աշխատանք», «Բյութանիա», և էլի մի շարք  թերթեր ու շաբաթաթերթեր անդրադառնում էին  այդ տարիների  քաղաքական, տնտեսական  և հոգևոր-մշակութային կյանքին, մատնանշում ու մեջբերում պատմական արժեքավոր փաստաթղթեր՝ որոշումներ ու կարգադրություններ, ազգային  ներքին  կյանքի անցուդարձերի մասին  տեղեկություններ ու վերլուծություններ:

«Հատկապես կուզեի առանձնացնել  «Շանթ» շաբաթաթերը, որը դաշնակցական ուղղվածություն ուներ  և այս պարբերականում  հրատարկվել են արևմտահայ  և եվրոպացի հայտնի գրողներ: Արդեն  1918-24 թվականներին, երբ կրկին հնարավորություն է  ընձեռվում  հրատարկել պարբերականներ . Շանթը վերահրատարկվում է»:

Վերահրատարակվում է  «Շանթ» հանդեսը, սակայն արդեն այլ  ուղղվածությամբ: Թերթում  արդեն ներկայացվում  են Ցեղասպանությունից  փրկված  մտավորականների  մտահոգություններն  ու գաղթի անցած դաժան  ճանապարհը:  Մեր օրերի համար  հատկապես արժանահիշատակ են Գրիգոր Զոհրապի հրապարակախոսական  ակնարկները, արևմտահայ  գավառի ժողովրդի  հոգեվիճակն  ու հիմնախնդիրները, երազներն ու քաղաքական  վերլուծությունները: Այս առումով  ձեռնարկը հարուստ  օժանդակ գրականության  և մամուլի ցանկ ունի, ինչը կօգնի առավել մանրամասն ու խորությամբ ուսումնասիրել  օսմանյան  գրաքննությունը և 1895-ից 1923 թվականների  հայոց սպանդի մանրամասները:

Արևմտահայ մամուլի էջերում  կարելի է հանդիպել նաև հայերի ունեցվածքի մասին տեղեկությունների:  Ցեղասպանությունը վերապրած հայ իրավաբան Հակով Պյուչուքյանը «ճակատամարտ» թերթում հայերից բռնազավթած  ուեցվածքի նյութի հիման վրա  փորձել է դատական գործընթաց սկսել և այն վերադարձնել սեփական տերերին:

Արևմտյան մամուլում անդրադարձեր են եղել նաև ոչ միայն  ֆինանսական կորուստների, այլև հոգևոր ու մշակութային: Սակայն այս ամենին զուգահեռ, ընթերցողին է ներկայացվել Թալեաթ փաշայի յաթաղանոտ հեռագրերը, Բեհաեդիր Շաքիրի ու փաշայի՝ հայերի կոտորածները կազմակերպելու վերաբերյալ  առանձնազրույցները:

Back to top button