Ընթացիկ տարվա հոկտեմբերին ՀՀ անշարժ գույքի շուկայում իրականացվել է 22 հազար 120 գործարք։ Նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ գործարքների քանակն աճել է 13․5%-ով: Հոկտեմբերին անշարժ գույքի շուկայում կատարվել է առքուվաճառքի 5 հազար 333 գործարք, նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ 16․4%-ով ավել, իսկ նախորդ ամսվա համեմատ՝ 14․9%-ով: Շարունակում են աճել նաև անշարժ գույքի շուկայական միջին գները Երևանում․
2024-ի ավարտին զուգահեռ արդյո՞ք ավարտվում է շինարարական բումը Հայաստանում։ Փորձագիտական դաշտում կարծում են՝ ոչ։ Չնայած 2025-ի հունվարից արդեն Երևանում եկամտային հարկի վերադարձի դրույթը դադարելու է գործել, դեռ կան շինարարական թույլտվություններ, որոնք կավարտվեն մինչև 2026 թվականը։
Տնտեսագետ Համլետ Մկրտչյանը վստահ է՝ առաջիկա երկու տարիներում Երևանում իրականացվող շինարարությունը կշարունակվի․
«Նոր նախագծերը, նոր շինարարական աշխատանքները կսկսեն թուլանալ, բայց մարզերում սպասվում է, որ տեմպը նույնը կմնա, կամ կարագանա»։
Երևանին դեռ ժամանակ է պետք, որ շինարարական բումը հանդարտվի, նաև փոշու խտությունը նվազի՝ կարծում է տնտեսագետը։ Մտավախություններ կան՝ 2000-ականների բումը տեսանք՝ ինչպես ավարտվեց, ասում է Մկրտչյանը։
«Ռիսկերը կան նաև այժմ, բայց դրանք կառավարելի են։ Շինարարության մեծ ծավալները 2023-2025-ին կշարունակվեն։ Կարող ենք ասել, որ շինարարության ծավալները կդառնան տնտեսական ընդհանուր աճին համապատասխան, հարմոնիկ կլինեն։ Երևանում շինարարական բում չենք սպասում, քանի որ եկամտահարկի վերադարձը այլևս չկա»։
Կառավարությունը ոչ թե հրաժարվում է եկամտային հարկի վերադարձից, այլ քայլեր են արվում նախ՝ դանդաղեցնելու, ապա, նոր ծրագրերի դեպքում, հետ քաշելու այդ ծրագրի կիրառումը։ Դանդաղեցումը նախ՝ Երևանի վարչական շրջաններում սահմանափակելն է, դեպի մարզեր ուղղելը, իսկ 2029-ից արդեն վերադարձի դրույթի պահպանումը միայն սահմանամերձ համայնքներում։
Տնտեսագետ Նարեկ Կարապետյանը հիշեցնում է՝ ներկա կարգավորման շրջանակում վերադարձի դրույթը պահպանվելու է բոլոր շահառուների համար։ Բայց, ընդհանուր առմամբ, այս դրույթը բեռ է բյուջեի համար։ Երբ 2015-ին ծրագիրը սկսվեց, վերադարձվող գումարը բավականին քիչ էր։
«2015-ին դա մի քանի հարյուր միլիոն դրամ էր, 2016-ին՝ մոտ 1 մլրդ դրամ, 2017-ին՝ 2-3 մլրդ դրամ։ Հետո սկսեց երկրաչափական պրոգրեսիայով ավելանալ, 2023-ին՝ մոտ 51 մլրդ դրամ ուղղվեց պետական բյուջեից եկամտային հարկի վերադարձին։ Այս տարի ակնկալվում է, որ մոտ 72 մլրդ դրամ կուղղվի եկամտային հարկի վերադարձին»։
Այս ցուցանիշն աճելու միտում ունի։ Իսկ քայլերը, որոնք իրականացվում են, փորձում են ազդել աճող արագության վրա։ Բայց առաջիկա տարիներին կառավարությունը շարունակելու սպասարկել է ֆիսկալ ծախսերը՝ 50-70 մլրդ դրամի շրջանակում։ Այն պահից, երբ ծրագիրը դադարի, մոտ 10 տարի էլ կանցնի, նոր միայն բյուջեի ծախսերը կկրճատվեն։ Արդյո՞ք սա ենթադրում է բյուջեի եկամուտների խնայողություն կամ եկամուտների ավելացում։
«Այսօրվա փողը ավելի թանկ է, քան վաղվա փողը։ 50 մլրդ դրամը այսօր մեզ համար ավելի մեծ արժեք ունի, քան 10 տարի հետո։ Գնաճ է տեղի ունենում, պետական բյուջեն մեծանում է, ՀՆԱ-ն մեծանում է, ըստ այդմ, 50 մլրդ դրամի խնայողությունը տոկոսային առումով»։
Շարունակել են աճել Երևանում անշարժ գույքի շուկայական միջին գները․ բազմաբնակարան շենքերի բնակարանների գները նախորդ տարվա սեպտեմբերի համեմատ աճել են 5․6%-ով, իսկ ընթացիկ տարվա սեպտեմբերի համեմատ՝ 0.9%-ով։ Այս ընթացքում անշարժ գույքի նկատմամբ իրականացվել է 940 վարձակալության գործարք, դա տարեկան կտրվածքով ավել է 7․3%-ով։ Այս տարվա հոկտեմբերին շինարարություն ծավալը Հայաստանում կազմել է 13.5%։
Օրենսդրական նախաձեռնությունն ավելի շատ դրական ազդեցություն ունեցավ՝ արձանագրում է ՀՊՏՀ Մակրոէկոնոմիկայի ամբիոնի վարիչ Սոս Խաչիկյանը։ Նրա դիտարկմամբ՝ շինարարության ոլորտում առաջընթացն ակնհայտ էր։ Միաժամանակ տնտեսագետը նկատում է․
«Դրական ազդեցություն ավելի շատ ունեցավ բարձր եկամուտ ստացողների համար։ Քանի որ բարձր աշխատավարձ ստացողներն այս դեպքում շատ ավելի մեծ չափով շահեցին։ Բացասականն այն է, որ ամեն ինչ կենտրոնացավ Երևանում։ Մարդիկ անշարժ գույք գնում էին Երևանում։ Հետագա փուլերի համար պետք է ծրագիրն ակտիվացնել մարզերում»։
Մինչև 2029թ դեռ ժամանակ կա։ Մասնագետները կարծում են, որ շինարարության ոլորտն ավելի շատ կզարգանա մարզերում։
