ԿարևորՄշակույթ

Վաղ բրոնզեդարյան նոր նմուշների ցուցադրություն ու վարպետաց դասեր Վաղարշապատի պատմաազգագրական թանգարանում

Թանգարանների միջազգային օրվա կապակցությամբ Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի պատմաազգագրական թանգարանը նոր ցուցանմուշներ է ներկայացնում այցելուներին, որոնք հայտնաբերվել են 2021-2022թթ Արմավիրի մարզի Շահումյան գյուղի տարածքի դամբարանադաշտից:  Այն թվագրվում է վաղ բրենզե դարին, ունի շուրջ 5000 տարվա պատմություն: Այսօր թանգարանի դռները բաց կլինեն մինչև կեսգիշեր, կկազմակերպվեն վարպետության դասեր ու թանգարանային վիկտորինաներ:

Վաղ բրոնզեդարյան նոր գտածոները Վաղարշապատի պատմաազգագրական թանգարանում ցուցադրվում են առաջին անգամ և այսուհետ համալրելու է  հնագիտական հավաքածուն: Արմավիրի մարզի Շահումյան գյուղի դամբարանադաշտը հայտնաբերվել է  2021թ.-ին, հողային աշխատանքների  ընթացքում: Պատղատու այգու հիմնումը բացահատել է մի դարաշրջանի պատմություն, որն արդեն մի քանի տարի  հնագետների ուսումնասիրության առարական է: Թանգարանի տնօրեն, հնագետ Անժելա Թադևոսյան.  

«Գյուղատնտեսական աշխատանքների ժամանակ պատահական հայտնաբերվել են դամբարանները: Երբ բացվել է տուֆի քարային շերտը, Մուշեղ Հարությունյանը, որին պատկանում է հողային տարածքը, անմիջապես հայտնում  է հնագիտության ինստիտուտ և հնագիտական արշավախումբը գալիս ու սկսում են պեղումները»:

Ռուբեն Բադալյանի ղեկավարած արշավախմբի պեղումներից  պարզվել է, որ դամբարանը ներկայացնում է  վաղ բրոնզե դարի  «Կուր-արաքսյան» մշակույթը, որը թվագրվում է մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի առաջին քառորդին:  Արդեն պեղել են երկու դամբարանները, շուտով կսկսեն 3-րդինը: Հնագիտական համալիրը, Անժելա Թադևոսյանի խոսքով,  անհգնահատելի գանձ է, որը հարուստ է նյութերի քանակով ու բազմազանությամբ:

«Ցնցող դամբարան է, որը պատկանում է վաղ բրոնզեդարյան ժամանակաշրջանին, մ.թ.ա. 29-27-րդ դարեր, մոտավորապես 4900-5000 տարեկան: Հսկայական նյութեր կան, մեկ դամբարանի մեջ հայտնաբերվել են 30-ից ավելի խեցի, խեցանոթներ, ուլունքներ, մետաղ: Մետաղը դեռ մշակվում ու վերականգնվում է»:        

Խեցանոթները հիմնականում պատկերված են ցլի ու խոյի տեսքով, որոնք համարվել են սրբազան կենդանիներ: Նոր ցուցադրությունը կրում է «Բացահայտելով անդրշիրիմյան գաղտնիքը» խորագիրը: Այստեղ տեղ են գտել նաև Արարատյան դաշտավայրի տարբեր դամբարանադաշտերից պեղված նմուշներ: Թանգարանի  մշտական ցուցասրահներում ներկայացված են հին Վաղարշապատի կենցաղը, հնադարյան մարդու կեցավայրը և հնագիտական այլ ցուցանմուշներ: Անժելա Թադևոսյանն ասում է՝ թանգարանային ֆոնդը հիմնականում համալրվում է  նվիրատվությունների շնորհիվ: Հիմա շուրջ 4000 ցուցանմուշ է պահվում ֆոնդում:

«Սա պղնձե-քարեդարյան ժամանակաշրջանի մարդու կացարան է, որտեղ մարդն ապրել է. գետնափոր, կլոր տրամագծով կացարանում: Սա շենգավթյան տիպն է: Գրեթե միայն  մեր թանգարանում կտեսնեք  այս մոդելը: Գետնափոր է եղել, որպեսզի տաք լինի ու  թշնամիներից ապահով: Ներսում նստարան է, աշխատանքային գործիքներ՝ քարից, խոշոր եղջերավոր կենդանիների ոսկորներից: Զբաղվել են կավագործությամբ, հողագործությամբ»:

Թանգարանային գիշերվա միջոցառումների շրջանակում Վաղարշապատի պատմաազգագրական թանգարանում կազմակերպվելու են  վարպետության դասեր, կցուցադրվի տպագրության տեխնիկան և կանցկացվի թանգարանային վիկտորինա, որի հաղթողը կստանա Մուշի ու Վասպուրականի ճաշատեսակների բաղադրատոմսեր:

«Մենք այցելուին սովորեցնելու ենք սեպագիր գրել: Ես ցույց եմ տալու ,և իրենց անունը գրելու են սեպագրով: Անելու ենք  նաև վարպետաց դաս՝ տպագրության հետքերով:  Արդեն տառատեսակն ունենք և ցույց ենք տալու տպագրության ընթացքը: Կրթական ծրագիր ունենք, թե ինչպես է վերակագնվում կավանոթը»:

Թանգարանի տպագրության մեքենան 1894թ.-ին Անգլիայի Վիկտորյա թագուհու նվերն է   Խրիմյան հայրիկին, որը հետագայում Մայր տաճարից տեղափոխվել է տպագրատուն, իսկ 1982 թ.-ին  իր մշտական տեղը գտել  թանգարանում: Արճճե տառատեսակները չեն պահպանվել, տպագրության ընթացքը ցուցադրվում է կնիքների ու գունավոր նյութերի միջոցով:

Back to top button