Մեզ բաժին հասած «ատոմային ժառանգությունն» ավելացնելու, հարցին առնչվող շահարկումների, ինչպես նաև Սև ծովի հատակով էլեկտրական մալուխ անցկացնելու ծրագրում Հայաստանի մասնակցության մասին Աստղիկ Փիլիպոսյանը զրուցել է ՀԱԷԿ-ի տնօրենների խորհրդի նախագահի և ՄԱԿ-ում էներգետիկայի գծով Հայաստանի ազգային փորձագետի հետ:
Էներգետիկ ինքնաբավության համար գերտերությունները և կանաչ էներգիայի գլխավոր ջատագով Եվրամիությունը որոշել են ավելացնել միջուկային էներգիայի արտադրությունը:
Մենք վաղուց ատոմային տեխնոլոգիային տիրապետող երկիր ենք, լավ ժառանգություն ենք ստացել և դա մեր ձեռքից չպետք է բաց թողնենք՝ տարին ամփոփելով ասում է «Ատոմակայանների շահագործման գիտահետազոտական ինստիտուտի» գլխավոր տնօրեն, ՀԱԷԿ-ի տնօրենների խորհրդի նախագահ Վահրամ Պետրոսյանը:
«Մենք արդեն ունենք ատոմակայանի շահագործման փորձ, և գտնվում ենք այնպիսի դիրքում, որ չունենք նավթ ու գազ: Մեծամորի ատոմակայանը 2 բլոկից է բաղկացած: Առաջին բլոկը կանգնած է, երկրորդը շահագործվում է․ վերաթողարկվեց 1995 թ.-ին կանգնելուց հետո: Հիմա առաջին անգամ կյանքի տևողությունը՝ շահագործման ժամկետը, երկարացվեց մինչև 2026 թվական»:
Ատոմային էներգիայի մասնագետը հավելում է՝ կա կառավարության որոշում և հատկացված են ֆինանսներ՝ «Մեծամորի հսկայի» կյանքի տևողության 2-րդ երկարացման համար: Դրա արդյունքում այն էլեկտրականություն կարտադրի 2026-ից մինչև 2036թ.-ը: 10 տարի:
-Կհաջողե՞նք:
-Իհարկե, խոսք անգամ լինել չի կարող, որովհետև արտերկրում՝ նույն Ռուսաստանում, Հունգարիայում և այլն, կա էդպիսի փորձ, որ երկարացվել է մինչև 30 տարի: Իսկ եթե մենք մինչև 2036 թվականն ենք տանում, մենք երկարացրած կլինենք նախագծային ժամկետից 20 տարի:
Գործող էներգաբլոկին «երրորդ շնչառություն» տալուց զատ՝ Հայաստանը նախատեսում է ոլորտում նոր շինարարական նախագիծ իրականացնել: Մասնագետը ճշգրտում է՝ խոսքը ոչ թե նոր ատոմակայան, այլ գործող ատոմակայանին կից միջուկային նոր էներգաբլոկ կառուցելու մասին է:
«Կառուցման արդյունքում կունենանք նոր միջուկային էներգաբլոկ, որը կարելի է շահագործել 80 տարի, եթե ոչ ավելի»:
Հարցին, թե ինչպիսի բլոկ դա կլինի, «Ատոմակայանների շահագործման գիտահետազոտական ինստիտուտի» գլխավոր տնօրեն Վահրամ Պետրոսյանը պատասխանում է.
«Որպես բնագավառի մասնագետ, ես հակված եմ Հայաստանում ունենալ 600 մեգավատ՝ 2 հատ 300 մեգավատանոց բլոկ: Բայց էստեղ էլ խնդիրներ կան, դեռ էդպիսի բլոկները չեն շահագործվում, հիմա ձգտում են Միացյալ Նահանգներում կառուցել էդպիսի բլոկներ:
Մեր կոլեգաները Ռուսաստանի Դաշնությունից առաջարկում են 1200 մեգավատանոց բլոկ: Մեր մասնագետներն ասում են կարելի է տեղավորվել, բայց էստեղ էլ ուրիշ խնդիրներ կան:
Պետք է ընդհանուր համատեքստում նայել՝ ինչքան կզարգանա երկիրը, հարևանների հետ ինչպիսի հարաբերություններ կլինեն, և հետագայում ինչքան էլեկտրաէներգիա մեզ պետք կլինի, որ ճիշտ բլոկ ընտրվի»:
Մասնագետը բացատրում է՝ որոշումը պետք է կայացվի, որպեսզի 2036թ.-ին գործող էներգաբլոկը կանգնեցնելուց հետո սկսենք շահագործել նոր կառուցվածը:
Հայաստանում ատոմային անվտանգության՝ օտարերկրյա շահարկումների մասով Վահրամ Պետրոսյանն ասում է. «Թուրքերը ավելի շատ են մտածում մեր անվտանգության մասին, քան մե՞նք: Դա հնարավոր բան չէ: Ատոմային տեխնոլոգիայի տիրապետում ես՝ քո երկրի տնտեսությունը կզարգանա, որովհետև էներգետիկան երկրի տնտեսության հիմանական ողնաշարն է: Թուրքիան ինչո՞ւ է կառուցում 4 բլոկ, ևս 4-ն էլ պլանավորում է կառուցել: Իրանում 1 բլոկ շահագործում են և 2-րդ բլոկն են ուզում կառուցել: Ադրբեջանն այս անգամ ՄԱԳԱՏԵ-ում կոլեգաների մակարդակով լսեցի, որ ձգտում է ինքն էլ ունենալ միջուկային էներգաբլոկ: Վրաստանի մասով չկա էդպիսի խոսք, չեն նախատեսում»:
-Միջուկային վառելիքի մասով հնարավոր համարո՞ւմ եք, որ ռուսական մատակարարին այլընտրանք գտնենք,-հեղինակ:
-Ով բլոկը դրեց, ինչ բլոկ ընտրեցինք, այդ բլոկին համապատասխան պետք է միջուկային վառելիք գնենք: Տարբեր կասետաներ են: Եթե ենթադրենք ռուսական բլոկ է կառուցվում, ապա միջուկային վառելիքը կմատակարարեն ռուսները: Ի միջի այլոց շատ լավ վառելիք են արտադրում, չենք բողոքում, երկար տարիներ շահագործվում է մեր ատոմային կայանը:
Հայաստանում էներգետիկայի գծով ՄԱԿ-ի ազգային փորձագետ Արա Մարջանյանը տարին ամփոփելիս նույնպես շեշտում է գործող էներգաբլոկի կյանքի տևողության երկարաձգման հանգամանքը: Երկրորդ հաջողությունն, ըստ նրա, այն է, որ թեև վատ ակնկալիքներին, մեր երկիր մատակարարվող գազի գինը չփոփոխվեց:
«Այն մնաց 165 դոլար 1000 խորանարդ մետրի համար, և այդ գինը կպահպանվի 10 տարի: Սա շատ կարևոր է՝ տալիս է մեզ հուսալիություն, կայունություն, և ավելի հեշտ է պատկերացնել՝ բիզնեսի, արդյունաբերության զարգացման տեսանկյունից պլաններն ինչպես կառուցել գազի այսպիսի գնի պարագայում»:
Վերականգնվող էներգետիկայի մասով Արա Մարջանյանը նկատում է՝ փոփոխություններ կատարվեցին ռազմավարության մեջ, դրանում ավելացվեց «Այգ-2» ֆոտովոլտային արեգակնային կայանի թողարկման անհրաժեշտության մասին:
ՄԱԿ ազգային փորձագետը հավելում է՝ «կանաչ էներգետիկա» հասկացության մեջ Եվրամիությունը պաշտոնապես մտցրեց նաև ատոմային էներգետիկան: Դա նշանակում է, որ մեր ատոմային բաղադրիչով կարող ենք օգտվել Global Gateway ծրագրով նախատեսվող վարկային և տեխնիկական աջակցությունից: Մի քանի միլիարդ եվրո արժողությամբ ծրագրի մի փոքր մասն էլ վերաբերում է Սև ծովի հատակով էլեկտրական մալուխ անցկացնելուն: Այն պետք է Հարավային Կովկասից կանաչ էլեկտրական էներգիա արտահանի Արևելյան Եվրոպա:
«Ընդ որում՝ Հարավային Կովկասում Հայաստանը միակ հանրապետությունն է, որտեղ առկա են այսչափ բազային երաշխավորված հզորություններ: Այլ խոսքով ՝ այդ սևծովյան մալուխ կոչեցյալ կաբելն էներգետիկ և ինժեներական տեսանկյունից իմաստ ունի միայն այն դեպքում, եթե ծրագրին մասնակցի Հայաստանը»:
Արա Մարջանյանը նկատում է՝ Հայաստանից զատ, ո՛չ Ադրբեջանը, ո՛չ Վրաստանը, միջուկային աղբյուրից ստացվող այնքան կանաչ էլեկտրաէներգիա չունեն, որպեսզի նպաստեն եվրոպական մալուխի արդյունավետ աշխատանքին:
