Կառավարությունը մտադիր է առաջիկա 5 տարում աղետի գոտին ազատել տնակային տնտեսություններից։ Այդ նպատակով դեռ հոկտեմբերին գործադիրը որոշում էր ընդունել մինչև 2027-ը ապամոնտաժել համայնքային սեփականության տարածքներում տեղադրված կամ կառուցված ոչ հիմնական շինությունները, իսկ բնակիչներին վերաբնակեցնել։ Իրավապաշտպան Սեյրան Մարտիրոսյանն այդ հարցին վերապահումով է մոտենում՝ երկրաշարժի հետևանքները վաղուց արդեն պետք է լուծված լինեին․ տնակներում ծնված սերունդն ու աղետի գոտի հասկացությունը վերացնելու խոստումներ տված իշխանությունները փոխվել են, բայց խնդիրները մնացել են նույնը։
«Արդեն անցել է 34 տարի, իմ հիշողության մեջ բազմաթիվ այդպիսի ժամկետներ եղել են, որոնք չեն իրագործվել, և սա ինձ հիմք է տալիս չհավատալու։ Այս դեպքում չափազանց կարևոր է այն հանգամանքը, որ Երևանից այս ամենը միշտ այլ կերպ է երևացել քան իրականում կա»,– ասում է Մարտիրոսյանը։
Իշխող քաղաքական ուժը իշխանության գալուց անմիջապես հետո, հայտարարեց «աղետի գոտի» եզրույթը շրջանառությունից հանելու մտադրության մասին։ Վարչապետի որոշմամբ ստեղծվեց աշխատանքային խումբ, որը պետք է փաստագրեր, տվյալներ հավաքեր Սպիտակի երկրաշարժից հետո աղետի գոտու բնակավայրերում տեղադրված (կառուցված) ոչ հիմնական շինությունների ու դրանցում ապրող մարդկանց մասին։
Շիրակի մարզպետարանի քաղաքաշինության վարչության բնակարանային ենթակառուցվածքների գործունեության բաժնի պետ Քնարիկ Մանուկյանն ասում է՝ այդ աշխատանքը անընդհատ շարունակվող է։
«Այս իմաստով մենք 2027թ փետրվարի 1-ին կունենանք ճշգրտված տվյալներ թե համայնքներում ինչքան տնակներ կլինեն ապամոնտաժման ենթակա և որ ընտանիքները կհավակնեն մասնակցելու հետագայում իրականացվելիք բնակապահովման ծրագրերին»։
2019 թ փաստագրվել է Սպիտակի երկրաշարժից հետո աղետի գոտու բնակավայրերում տեղադրված կամ կառուցված շուրջ 7200 ոչ հիմնական շինություն։ Դրանք հավասարապես բաշխված են Շիրակի և Լոռու մարզերում, մի փոքր մասն էլ՝ Արագածոտնում։ Ապամոնտաժման ենթակա կառույցներն ամենաշատը Գյումրիում են, Սպիտակում և Վանաձորում:
Գյումրիի համայնքապետարանի անշարժ գույքի կառավարման բաժնի պետ Գևորգ Գրիգորյանն ասում է, որ 2019 թ տվյալներով միայն Գյումրիում 2900 տնակ կար։ Վերջին 3 տարում դրանց թիվը պակասել է շուրջ 150–ով ։
«Վերջին երկու տարիներին այս գործընթացի վերաբերյալ պատերազմով ու հետպատերազմյան իրավիճակով պայմանավորված անտեսվել է խնդիրը կամ հետևողականություն չի դրսևորվել, իսկ բնակիչներն էլ պահել են այդ տնակները այն հույսով, որ հետագայում փոխհատուցում կստանան»,– ասում է Գրիգորյանը։
Գործադիրը վստահեցնում է, որ նախագծի իրականացումը հնարավորություն կտա աղետի գոտու բնակավայրերն ազատել քաղաքաշինական նորմերին չհամապատասխանող, ոչ անվտանգ կառույցներից։ Հնարավոր կլնի վերականգնել տվյալ տարածքի քաղաքաշինական միջավայրը և լուծել սոցիալական շատ խնդիրներ։ Իրավապաշտպանները, սակայն, ծրագիրը սոցիալապես խոցելի են համարում։
«Անօթևանության խնդիրը այս ծրագիրը չի լուծում, այս ծրագիրը պարզապես լուծում է 3 մարզերում համայնքապատկան և պետական հողերի վրա գտնվող կառույցների և դրանցում ապրող մարդկանց խնդիրները։ Իսկ անօթևանները անհամեմատ ավելի մեծ բազմություն են, որի մեջ նաև այս խմբի մարդիկ են մտնում»,– ասում է Գյումրիի Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբի խորհրդի նախագահ Լևոն Բարսեղյանը։
Ծրագրի առաջնահերթությունը պետք է լինի ոչ թե համայնքային հողերը տնակներից ազատելը, այլ աղետից տուժած և արդեն 34 տարի տնակներում ապրող մարդկանց բնակարանային ապահովումը՝ ընդգծում է Լևոն Բարսեղյանը։ Ըստ նրա՝ իրատեսական չեն նաև վերջնաժամկետները ։
«Հանրային իրազեկումը պետք է համապատասխան լինի, տնակի բնակիչը պիտի անակնկալի չգա իր դուռը թակող պաշտոնիայից»։
Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ժամանակավոր կացարաններում ապրողների մեծ մասը սոցիալապես անապահով խավից են՝ միայնակ ծերեր կամ բազմազավակ ընտանիքներ ։ Վիճակագրական կոմիտեի ուսումնասիրության համաձայն՝ եթե 2019-ին Շիրակում ծայրահեղ աղքատ է եղել մարզի բնակչության1.7 տոկոսը, ապա 2020-ին այդ ցուցանիշը հասել է 2.2 տոկոսի։ Բարձր է նաև աղքատության ցուցանիշը՝ գրեթե 43 տոկոս։
