Երևանում անշարժ գույքի շուկայում վաճառքի և վարձակալության գները կտրուկ աճել են, ինչը բուռն քննարկման, անգամ զայրույթի պատճառ է դարձել։ Վերջին շրջանում Ռուսաստանից, Ուկրաինայից, Բելառուսից մարդկանց մեծ հոսք կա, շատերը գալիս են ողջ ընտանիքով։ Թե օրավարձով, թե ամսավարձով ազատ տուն գտնելը խիստ բարդացել է, Երեւանի ծայրամասերի բնակարանները Կենտրոնի գներին են հասել, իսկ կենտրոնի գները չափել չի լինում։ Անշարժ գույքի գործակալություններում նկատում են՝ աճել է պահանջարկը նաեւ Գյումրու, Աբովյանի և Էջմիածնի բնակֆոնդի նկատմամբ։
Երևանում այս օրերին վարձով տուն դժվար է գտնել նույնիսկ բարձր գնով: Վերանորոգված, սանհանգույցով ապահովված նորմալ բնակարանի համար պետք է պատրաստ լինել ամսական ընդհուպ մինչեւ 500-600 հազար դրամ վճարել։ Անշարժ գույքի գործակալությունների հետ «Ռադիոլուրի» փոքրիկ հարցախույզը փաստում է՝ և՛ օրավարձով, և՛ ամսավարձով ազատ տներ, բնակարաններ քիչ են մնացել, գներն էլ սկսվում են 250 հազար դրամից՝ հասնում մի քանի հազար դոլարի։ Նույնիսկ մարզերում է նման խնդիր առաջացել՝ նկատում է անշարժ գույքի գործակալության տնօրեն Վահե Խանգելդյանը։ Վարձակալության գները բարձրացել են 60-100 տոկոսով՝ իր դիտարկումներն է փոխանցում։
«Այն ժամանակվա 500 դոլարանոց տունը հիմա հանձնվում է 500 հազար դրամով։ Կապ չունի՝ կենտրոնում, թե ծայրամասերում։ Որ հիմա բացենք list.am–ը, կարող ենք գտնել մինչև 2000 դոլարով հայտարարություն Մալաթիա-Սեբաստիայում։ Վարձակալների մոտ 90 տոկոսը Ռուսաստանի բնակիչներ են։ Կարևորում են պայմանները՝ վերանորոգված, կահավորված։ Ասում են՝ այսքան գումար ունենք, դրա մեջ են նայում, չլինի, կգնան հյուրանոց, թեև հյուրանոցներում էլ արդեն ազատ տեղ չկա»։
Տան վարձի բարձրացումն այլ անառողջ միտում էլ է առաջացրել։ Համացանցում որոշ դժգոհություններ կան, որ բնակարանատերերը բնակվողներից պահանջում են դուրս գալ տնից, քանի որ այն ավելի բարձր գնով պատրաստվում են օտարերկրացիների տրամադրել։ Վահե Խանգելդյան․
«Շատ տանտերեր են եղել, որ դիմել են մարդկանց հանելու առաջարկով, որ ավելի թանկով ուրիշին տրամադրեն, փորձել ենք հետ պահել այդ մտքից։ Ասել ենք՝ թող մնան։ Մի քանի ամիս այդպես կլինի, գները կիջնեն հետո նորից»։
Ի տարբերություն անշարժ գույքի գործակալի՝ Հայաստանի գործատուների հանրապետական միության նախագահ Գագիկ Մակարյանը ոչ միայն վստահ չէ, որ 2-3 ամսից կկարգավորվեն դաշտն ու գները, այլև ճիշտ հակառակն է կանխատեսում։
«Քանի դեռ պահանջարկը կա, գնաճը կշարունակվի։ Վերադարձողները շատ են, պատերազմն էլ շարունակվում է։ Ուկրաինայից նաև մեծաթիվ հայեր կտեղափոխվեն Հայաստան։ Նաև անշարժ գույքի գինն է բարձրանում և կբարձրանա, որովհետև վարձակալության այսպիսի գների պայմաններում ավելի ձեռնտու է տուն գնելը, քան վարձելը»։
Նման իրավիճակից խուսափելու ելքը թե գործակալը, թե տնտեսագետը համարում են պայմանագրի կնքումը, հորդորում վարձով տուն վերցնելիս պայմանագիր կնքել և ոչ թե պարզապես գործակալության հետ, այլ նոտարական գրասենյակում։
«Իրականում վեճերից, խաբեություններից խուսափելու համար կողմերի միջև կարող է վարձակալության վկայական լինել։ Այս դեպքում բնակարանի տերը պետք է եկամտահարկ վճարի։ Միայն թե մեզ մոտ ոչ միշտ է, որ վարձակալության պայմանագրերը կնքվում են, նոտարով ձևակերպվում կամ կադաստրով արվում»։
Իրականում վարձով բնակարան տալը շատ հաճախ որեւէ փաստաթղթով չի ամրագրվում, իսկ դա նաեւ իր հարկային հետեւանքներն ունի։ Ուղիղ ձեւակերպած՝ վարձով տուն տվողը երբեմն հարկ չի մուծում։ Հարկային օրենսգրքի 150 հոդվածի համաձայն՝ վարձավճարից գանձվում է 10 տոկոս եկամտահարկ, իսկ եթե հարկային տարում վարձակալը 60 միլիոն դրամից ավելի է ստանում, գերազանցող մասի համար վճարում է լրացուցիչ եկամտային հարկ` կրկին տասը տոկոս։
Մասնագիտական գնահատումներով՝ ոլորտում վերահսկողությունը թույլ է։ Օրենքը կա, բայց դրա կողքին նաեւ սոցիալական խնդիր՝ շատերը բնակարանը վարձով են տալիս ոչ թե շահույթի, այլ ապրուստի համար։ Պետությունը չի կարող դրա հետ հաշվի չնստել, բայց տնտեսությունը բոլոր ոլորտներով, այդ թվում՝ անշարժ գույքով՝ հաշվառելն այլընտրանք չունի՝ նկատում է տնտեսագետ Թաթուլ Մանասերյանը։
«Հարկել անհրաժեշտ է, ինչը խոսում է տնտեսության հաշվառելիության մասին։ Ինչպես դա կիրագործվի, դրա կառուցակարգերն են կարևոր, որպեսզի սկզբունքը և նպատակը չխախտվեն։ Մարդիկ պետք է գիտակցեն, որ ստվերում գտնվելը լավագույն լուծումը չէ։ Պետք է հաշվառելի դարձնել, իսկ հարկերն ընդունելիի սահմաններում լինեն, որպեսզի մարդիկ վճարեն այդ հարկերը, ոչ թե խուսափեն դրանցից։ Նաև դրանով պայմանագրի ինստիտուտը կզարգանա, դրանով կողմերն էլ ավելի պաշտպանված կլինեն»։
Վարձով բնակարանների շուկայում բազմաթիվ անհատներ են, պետությունն այստեղ միջամտել չի կարող՝ կարծում է Գագիկ Մակարյանը։ Շուկան պետք է ինքնակարգավորվի։ Իսկ մինչ շուկան ուշքի գա, ռուս–ուկրաինական լարվածությունից կշարունակի լարված մնալ մեր շուկան․ կշահեն վարձով բնակարան հանձնողները, չեն տուժի դրանք ժամանակին պայմանագրով վարձակալածները։
