Անշարժ գույքի շուկային վերաբերող վիճակագրական տվյալները համադրելով՝ ոլորտի մասնագետները փաստում են՝ շուկան ոչ միայն կայունանում է, այլ նաև զարգացման միտումներ է դրսևորում։ Կադաստրի կոմիտեում վիճակագրական ուշագրավ միտումներ են արձանագրել՝ Սյունիքում, օրինակ, բնակարանները թանկացել են, Գեղարքունիքի սահմանամերձ Վարդենիսում ու Ճամբարակում՝ էժանացել։ Պարզվել է նաև, որ ընթացիկ տարում քաղաքացիներն ավելի շատ ոչ թե բնակարան, այլ հողամաս են ձեռք բերել։
2021-ին ավելի շատ բնակարա՞ն, թե՞ հողամաս են վաճառել ու գնել Հայաստանում, որո ՞նք են այս առումով ավելի ակտիվ ու ավելի պասիվ մարզերը, ինչպե՞ս են փոխվել անշարժ գույքի գները հատկապես Սյունիքում ու Գեղարքունիքում։ Վիճակագրության պատասխանները հուսադրող են։ Հունվարից գրեթե բոլոր գործարքների մասով աճ է գրանցվել։ Ավելին՝ վերջին տասը տարվա տվյալները համադրելով՝ կադաստրի կոմիտեի շուկայի վերլուծության բաժնի պետ Աննա Նազարյանը փաստում է՝ աճ կա նույնիսկ 2018-ի ցուցանիշերի համեմատ։ Անշարժ գույքի շուկայում գործարքներով ամենաակտիվը Երևանն է, մարզերից՝ Կոտայքը, ամենապասիվը՝ Վայոց ձորը։ Մասնագետները թե ակտիվության, թե պասիվության ցուցանիշերը հիմնականում բնակչության թվով ու մարզի տարածքով են պայմանավորում․
«2021թվականի հոկտեմբերին գրանցել ենք առք ու վաճառքի 5124 գործարք, 2020-ի համեմատ 28․3 տոկոս աճ է գրանցվել, սեպտեմբերի համեմատ՝ 3․6 տոկոս։ Գրանցվել է վարձակալության 971 գործարքի աճը անցյալ տարվա համեմատ 48․2 տոկոս է։ Իրականում վարձակալության թիվը շատ է, պարզապես, վարձակալության ոչ բոլոր գործարքներն են, որ մեր քաղաքացիները գրանցում են։ 2234 գրավադրման գործարք է եղել, տարվա կտրվածքով աճը 12․4 տոկոս է, նախորդ ամսվա համեմատ՝ 9․8 տոկոս»։
Պաշտոնական վիճակագրությունը փաստում է՝ քաղաքացիներն ավելի շատ ոչ թե բնակարան, այլ հողամաս են ձեռք բերել։ Անցնող տարվա տասը ամիսների ընթացքում հողի առք ու վաճառքի 6 հազարից ավելի գործարք է իրականացվել, շուրջ 80 տոկոսը վերաբերել է գյուղնշանակության հողերի ձեռք բերանը կամ վաճառքին։ Սա․ ըստ մասնագետի․ ունի իր բացատրությունը․ ակտիվությանը նպաստել են գյուղոլորտին պետական աջակցության ծրագրերը։ Իրականացված գործարքների քանակով երկրորդ տեղում բնակարաններն են՝ 4 հազարից ավելի, գրեթե նույնքան՝ 4 հազարից ավելի գործարք էլ կատարվել է անհատական տներ ձեռք բերելու կամ վաճառելու նպատակով, երրորդ տեղում ՝ ավտոնակներին վերաբերող գործարքներն են։ Երևանում առավել ակտիվ են Կենտրոն, Արաբկիր վարչական շրջանները, առավել պասիվ՝ Նուբարաշենը։ Անշարժ գույքի ամենաբարձր գինը՝ 665 հազար դրամ, Կենտրոնում է, ամենացածրը՝ Նուբարաշենում ՝ 186 հազար դրամ։ Մեկ տարվա կտրվածքով բնակարանները թանկացել են շուրջ 6․5, իսկ մեկ ամսվա կտրվածքով՝ մոտ 1․5 տոկոսով։
«Ամենաթանկ տները գտնվում են Կենտրոն վարչական շրջանի առաջին գոտում ՝ Հյուսիսային պողոտա,, Թումանյան, Աբովյան, որտեղ մեկ քառակուսի մետր բնակարանի արժեքը 818 400 դրամ։ Բավականին բարձր է, պահանջարկը կա։ Եթե չլիներ պահանջարկ, աճ չէր լինի։ Իսկ աճը ակնհայտ է»։
Ի՞ նչ է կատարվում մարզերի, մասնավորապես Սյունիքի ու Գեղարքունիքի անշարժ գույքի շուկաներում։ Մասնագետներն ուշագրավ փոփոխություններ են առանձնացնում․
«Սիսանում 1 քառակուսի մետրի արժեքը 82 հազար դրամ է, սեպտեմբերի համեմատ անփոփոխ է մնացել։ Մեղրիում ՝ 104 100 դրամ է, Քաջարանում 1 քառակուսի մետրը 100 հազար դրամ է։ Կապանում՝ 116 հազար դրամ է, սեպտեմբերի համեմատ 0․8 տոկոս աճ ունենք։ Գորիսում նույնպես աճ ունենք՝ 1 քառակուսի մետրի արժեքը այստեղ 142 հազար դրամ է, 0․4 տոկոսի աճ էլ այստեղ ենք գրանցել։ Կապանում գործարքների թիվը 2020 ու 2021թվականներին հավասար է՝ 2020-ին՝ 1487 գործարք, 1484՝ 2021-ի առաջին ինն ամսում»։
Եթե Սյունիքում բնակարանների գները բարձրացել են կամ մնացել նույնը, ապա Գեղարքունիքի սահմանամերձ Վարդենիսում ու Ճամբարակում գներն իջել են։ Մարզում ամենաթանկ բնակարանները Մարտունիում են՝ 102 հազար դրամ, ապա Սևանում ՝ մեկ քառակուսի մետրի արժեքը 89 հազար, իսկ Գավառում 57 500 դրամ է։
«Վարդենիսում պատկերն ավելի լավ է, 2020-ին ունեցել ենք 469 գործարք, 2019-ին՝ 395 գործարք, 2021-ին՝ 449։ 88 առքուվաճաքի գործարք է 2020-ին, 81՝ 2021-ին»։
Տասը ամիսներին իրականացված առքուվաճառքի գործարքների ընդհանուր թվի մեջ շուրջ 9 տոկոսում՝ ասում է մասնագետը․
«Այսօր լայն հանրության մոտ քննարկվում է, որ օտարերկրացիները գալիս են, հողեր են գնում։ Նման բան չկա։ 2021թ առաջին կիսամյակում գրանցել ենք հողերի 11 272 առքուվաճառքի գործարք, որտեղ ընդամենը 563 –ի դեպքում են օտարերկրացիները կողմ հանդիսացել։ Եթե խոսենք երկրներով, առաջատարը ՌԴ-ն է, ԱՄՆ, Իրանը,Սիրիան, ԵՄ երկրներ։ Հստակ կարող ենք ասել, որ Թուրքիայի քաղաքացիները այստեղ հող չեն գնում,քանի որ գործարք անելիս նրանք անպայման անձնագիր են ցույց տալիս»։
Վերլուծելով անշարժ գույքի շուկայի միտումները՝ տնտեսագետ Համլետ Մկրտչյանը նկատում է՝ տնտեսությունն աստիճանաբար դեպի կայունացում է գնում։ Որպես դրական գործոն նշում է կառուցապատողներից բնակարան ձեռք բերելիս եկամտային հարկի վերադարձի մեխանիզմը, ընդգծում, որ այն թեև գործում է հանրապետության ողջ տարածքում, սակայն ակտիվ շինարարություն ընթանում է միայն մայրաքաղաքում։ Ուստի եկամտային հարկի գումարի վերադարձից աստիճանական հրաժարումը, ըստ մասնագետի, կունենա և դրական և բացասական ազդեցություն։
«Սա տնտեսական քաղաքականության մի գործիք է, երբ կառավարությունը որոշել էր իրականացնել։ Սա դրական ազդակ տվեց շինարարներին, շինարարության ծավալները սկսեցին աճել։ Սակայն, պետք է ցավով նշել, որ մինչև 2025թվականն է։ Տարիների ընթացքում շինարարական բումը նվազելու է»։
Եկամտային հարկի վերադարձիծրագրում նոր սահմանափակումների կիրառումը հիպոթեքային վարկերի ծավալների վրա նույնպես բացասական ազդեցություն կունենա։ Փորձագիտական դաշտում, սակայն, կարծում են, որ վերջնական եզրակացությունների համար դեռ ժամանակ է անհրաժեշտ։
