Ինչպե՞ս ապօրինի գույքը դարձնել պետական սեփականություն. պետությունը գտել է բանաձևը՝ ընդունելով համապատասխան օրենքն ու ստեղծելով հատուկ կառույցներ: Ի սկզբանե նախատեսվում էր ուսումնասիրության առարկա դարձնել այն գույքը, որի ծագումը կասկածելի է, իսկ արժեքն անցնում է 25 միլիոն դրամի սահմանը: Օրենքի վերջնական տարբերակում ամրագրվեց 50 միլիոն դրամի շեմը:
Օրենքի ընդունումից հետո 1 տարվա ընթացքում ապօրինի գույքի բռնագանձման մեղադրանքով որևէ դատավճիռ չի կայացվել, մինչդեռ մի քանի հարյուր գործերով դատախազությունում քննություն է ընթանում:
Գլխավոր դատախազությունը նյութեր է ստացել հնարավոր ապօրինի ծագման գույք ունեցող 430 անձի վերաբերյալ: Որոշվել է ուսումնասիրել 214-ը, մյուսների առնչությամբ ուսումնասիրություն չնախաձեռնելու որոշումները կայացվել են 50 միլիոն դրամը գերազանցող ապօրինի ծագում ունեցող գույքի առկայության մասին տվյալների բացակայության պատճառով, ինչպես նաև՝ այլ հիմքերով:
«Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման մասին» օրենքը ընդունվեց 2020–ի ապրիլին: Օրենքի հետ մեծ հույսեր էին կապվում, զուգահեռաբար հնչում էին կասկածներ դրա արդյունավետության վերաբերյալ։ Այդ կասկածները կային նաև խորհրդարանում օրենքի ընդունման ժամանակ։
«Բերեմ կոնկրետ օրինակ բարձրաստիճան պաշտոնյաներից մեկի գույքի և ունեցվածքի հետ կապված, որի հայտարարագրած ամսական աշխատավարձը կազմել է 416 հազար դրամ: Այդ պաշտոնյան Երևանի թաղամասերից մեկում ունի դղյակ՝ մասնագիտական գնահատմամբ՝ 3 միլիոն դրամ արժողությամբ, 72 ամյա թոշակառու մոր անունով ունի 3 դղյակ՝ 5.5 միլիոն դոլար գումարային արժեքով: Հորաքրոջ որդու անունով եռահարկ առևտրի կենտրոն՝ 2 միլիոն դոլար արժեքով, բազմաբնակարան նորակառույց բնակելի շենք՝ ընկերոջ կնոջ քրոջ անունով 4 միլիոն դոլար գումարային արժեքով: Միայն թվարկված ունեցվածքի գումարային արժեքը 14.5 միլիոն դոլար է: 416 հազար դրամ աշխատավարձով 14.5 դոլարի գույք, ունեցվածք ունենալու համար անհրաժեշտ է 1408 տարի: Այսինքն՝ այդ պաշտոնյան պետք է ծնված լիներ մ.թ 612 թվականին ու ծնված օրվանից նշանակված լիներ այդ պաշտոնում»:
Պատգամավոր Արեն Մկրտչյանի բանաձևով՝ 612 թվականին ծնված մերօրյա ներկա և նախկին պաշտոնյաներից որևէ մեկը ոչ պետությանը, ոչ էլ հանրությանը դեռ առարկայորեն չի պարզաբանել իր ունեցվածքի ծագումնաբանությունը: Աղմկահարույց դարձած օրենքով ոչ մի ապօրինի գույք դեռ չի պետականացվել:
Պատասխանատուներն ասում են՝ ապօրինի գույքի բռնագանձման արագ գործընթաց երբեք չեն խոստացել: Կան գործի ուսումնասիրության ընթացակարգեր և ժամկետեր, որոնք ժամանակ են պահանջում՝ ասում է գլխավոր դատախազի տեղակալ Սրբուհի Գալյանը.
«Երկու տարուց ավելի ուսումնասիրություն չի կարող իրականացվել, բացառությամբ, երբ միջազգային հարցում է ուղարկվել կոնկրետ գործով: Այդ դեպքում ուսումնասիրության ժամկետը կարող է երկարաձգվել մեկ անգամ, միայն մեկ տարի ժամկետով: Կախված նրանից, թե որքան ժամանակ անհրաժեշտ կլինի գործի համար կոնկրետ ապացույցների բավարար շրջանակը հավաքելու համար, արդեն պարզ կլինի, թե երբ կներկայացվեն հայցադիմումները՝ ըստ հերթականության դատարաններ: Հույս ունեմ, որ մոտ ապագայում հանրությունն արդեն կլսի այս գործիքի գործնական կիրառության մասին»:
Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բոլոր գործերը քննելու են հակակառուպցիոն և վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարանները: Դատական նոր մարմին ստեղծելու օրենսդրական հիմքը դրվեց մոտ 3 ամիս առաջ: Խորհրդարանն արդեն ընդունել է համապատասխան փոփոխությունների օրենսդրական փաթեթը: Հակակոռուպցիոն դատարանը, սակայն, դեռ շենք էլ չունի: Կառավարությունը հատկացրել է 15 հեկտար տարածք և 21 միլիոն դրամից ավելի գումար այդ խնդիրը լուծելու համար: Հակակոռուպցիոն դատարանը կունենա առնվազն 25, Վերաքննիչ հակակոռուպցիոն դատարանը՝ առնվազն 10 դատավոր։
Մինչ կառավարությունը խոսում էր, այսպես ասենք, «գողոնը» պետությանը վերադարձնելու անհրաժեշտության մասին, մշակում և քննարկում էր համապատասխան կարգավորումները, իսկ հետո՝ ստեղծում անհրաժեշտ կառույցները, ստացվում էին ազդակներ, որ սկսվել է ապօրինի գույքի «մաքրման» գործընթաց՝ դրանք օրինական գնորդներին վաճառելու փորձերի տեսքով: Այդ փաստերը կօգնեն ուսումնասիրություններին՝ ԱԺ-ում վստահեցրել է արդարադատության նախարար Ռուստամ Բադասյանը:
«Իրականում այն անձինք, ովքեր այս պահին կեղծ պայմանագրեր են կնքում, պետք է շնորհակալություն հայտնենք իրենց, որովհետև պետության աշխատանքը հեշտացնելու են, որովհետև բավական լավ ապացույցներ են հավաքում ապօրինի ծագում ունեցող գույքի մասին: Ինչ վերաբերում է հարցին, որ հնարավոր է այդ գույքը վաճառվի բարեխիղճ ձեռքբերողին, իրականում ոչ մի բարեխիղճ ձեռքբերող առանց պատշաճ տարրական փաստաթղթերի ուսումնասիրության նման ռիսկի չի գնա, և մենք այդ իրավիճակը չենք ունենա», – ասել էր նախարարը:
Մի կողմից՝ ապօրինի գույքի բռնագաձման գործընթացը ընկալվում է որպես սոցիալական արդարության վերականգնման փորձ, մյուս կողմից՝ այն «քաղաքական մահակ» օգտագործելու հնարավորություն է: Պետությունը, սակայն, նախապես զգուշացրել էր՝ Հայաստանի բնակիչների 99 %-ին այս օրենքը չի առնչվի:
