Աիդա Ավետիսյան
«Ռադիոլուր»
Ամեն տարի բնությունն անակնկալներ է մատուցում գյուղացուն: Մեկ կարկուտն է գետնին հավասարեցնում ամբողջ տարվա աշխատանքը, մեկ ջուր չլինելն է դառնում նրանց համար խնդիր: Երկու օր առաջ Արագածոտնի մարզում տեղացած կարկուտը վնասել է մարզի որոշ համայնքի բնակիչների բերքը:
Նրանք հայտնվել են անելանելի վիճակում: Եթե շատ երկրներում գործում է գյուղատնտեսության ապահովագրություն, որը գյուղացուն ազատում է շատ ու շատ խնդիրներից, ապա մեզ մոտ երկար ժամանակ միայն դրա մասին խոսակցություններ են շրջանառվում:
Այժմ էկոնոմիկայի նախարարությունը մշակել է գյուղապահովագրության նախագիծ: Սակայն թե ինչ է այն իրենից ներկայացնում, դեռևս չցանկացան խոսել: Ծրագրի նախնական տարբերակին ծանոթ է գյուղապահովագրության փորձագետ Արտակ Մարտիրոսյանը։
Արագածոտնի մարզի որոշ համայնքներ պատրաստվում են խնձորի բերքահավաքին, սակայն բնությունն անակնկալ մատուցեց նրանց: Երկու օր առաջ տեղացած կարկուտը վնասել է բերքը: Կարբեցի Արմեն Սարգսյանը դժգոհում է՝ հակակարկտային կայանները չեն գործարկել, բերքը հավասարվել է գետնին:
Երկար ժամանակ է կառավարությունները ծրագրում էին ներդնել գյուղատնտեսության ապահովագրություն, սակայն ձգձգվում էր: Վարդապետ Նիկոլ Փաշինյանի ֆեյսբուքյան էջից տեղեկացանք, որ սեպտեմբերի 30-ից ներդրվում է գյուղապահովագրության մեխանիզմը:
Գյուղատնտեսությամբ զբաղվողները հնարավորություն կունենան կարկուտից, հրդեհից և գարնանային ցրտահարությունից առայժմ ապահովագրել ծիրանն ու խաղողը: Կարկուտի և հրդեհի հետևանքով առաջացած վնասի ապահովագրությունը հասանելի կլինի Արմավիրի, Արարատի, Արագածոտնի, Տավուշի, Կոտայքի և Վայոց ձորի մարզերում, իսկ գարնանային ցրտահարության հետևանքով առաջացած վնասի ապահովագրությունը հասանելի կլինի Արմավիրի և Արարատի մարզերում:
Ամեն տարի ապահովագրվող մարզերի և մշակաբույսերի քանակն ավելանալու է: Գյուղացին հնարավորություն կունենա ընտրել 5 ապահովագրական ծածկույթներից որևէ մեկը: Ընտրված ծածկույթի և բերքին հասցված փաստացի վնասի հիման վրա կհաշվարկվի ապահովագրական հատուցումը: Վճարը տարբերվելու է ըստ հատուկ ռիսկային գոտու, որը որոշվում է՝ ելնելով հողամասի գտնվելու վայրից:
Գյուղացու կողմից վճարվելիք ապահովագրավճարի կեսը սուբսիդավորելու է կառավարությունը, իսկ բոլոր ռիսկերը միանգամից ապահովագրելու համար կգործի 10 տոկոս զեղչ: Հայաստանի գյուղատնտեսական դաշինքի գյուղապահովագրության փորձագետ Արտակ Մարտիրոսյանը, որը ծանոթ է նախնական ծրագրին, «Ռադիոլուրին» ասաց, որ մի շարք խնդիրներ կային, պատասխանատուները խոստացել էին քննարկումներ անցկացնել.
«Վստահ եմ, որ այդ խնդիրները ուղեկցելու են ծրագրին: Ու ծրագրի կենսունակության հետ կապված լուրջ խոչընդոտներ են առաջացնելու»:
Խնդիրներից մեկը մասնավոր ապահովագրողների հետ է կապված՝ ասում է փորձագետը։ Դա այնքան էլ արդյունավետ չէ՝ ասում է:
« Մասնավոր սեկտորը, ինչ էլ հաշվարկ անի, որ մտնի դրա տակ, գոնե պետք է իր ակնկալվող 10 տոկոս շահույթն ունենա: Հիմա եթե դրա վրա է հիմնվելու այս ամեն ինչը, ապա ավելի լավ չէ՞ր լինի, որ ապահովագրությունն իրականացներ պետական ընկերությունը և շահույթն ուղղեր գյուղատնտեսության ենթակառուցվածքների բարելավմանը»:
Իրենց դաշինքն առաջարկել էր գյուղապահովագրության այնպիսի մոդել, որը կիրականացներ պետական ընկերությունը և, իրենց հաշվարկներով, կունենար մոտ 1,2 մլրդ դրամ խնայողություն: Իր ունեցած տեղեկություններով 6 ապահովագրական ընկերություններից միայն երեքն են համաձայնվել ընդգրկվել ծրագրում։ Թե ինչու է մասնավոր ընկերությունը խուսափում ընդգրկվել ծրագրում, Արտակ Մարտիրոսյանը մատնանշում է ենթակառուցվածքների զարգացած չլինելու հանգամանքը: Նրա խոսքով՝ 2014 թվականից անընդհատ բարձրաձայնել են, որ չկան վիճակագրական տվյալներ ցանքատարածությունների, բերքի կրած վնասների չափի մասին, ինչի արդյունքում մասնավորը ռիսկային է համարում նման ծրագրում ընդգրկվելը: Փորձագետը զրույցի ընթացքում մատնանշեց կարևորագույն մեկ փաստ ևս: Գյուղապահովագրության այս մոդելը չի ենթադրում բերքի ապահովագրություն: Դա ծախսերի ապահովագրություն է՝ ասում է:
«Օրինակ օհանավանցին, որ հիմա կարկուտից տուժել է, ինքը ակնկալում է բերքի փոխհատուցում: Գալու է ասի, ես այսքան տոննա ծիրան եմ կորցրել, տվեք իմ բերքի գումարը: Եթե ակնկալում էր օրինակ 100 տոննա բերք, այս ծրագիրը հիմա որ ներդրվում է, հատուցելու է ոչ թե գումարը, այլ ծախսը: Մի հեկտարի գծով, այն ժամանակ իմ ունեցած տեղեկություններով, 500 հազար դրամ, թե մեկ միլիոն դրամ էր նախատեսված»:
Չնայած բոլորի հորդորներին ու ջանքերին՝ խոշոր եղջերավորների ապահովագրություն այս ծրագիրը ևս չի նախատեսում: Սակայն դրանց ապահովագրության պահանջարկը, ըստ փորձագետի, հիմա ավելի շատ կա։ Էկոնոմիկայի նախարարությունից առայժմ ձեռնպահը են մնում մեկնաբանություններից։ Ասացին, քանի դեռ նախագիծը կառավարությունը չի հաստատել՝ չեն մեկնաբանի։
