Հայաստանում աննախադեպ արագությամբ ավելանում են շինարարության ծավալներն ու հիոպթեքային վարկերը։ tնտեսությունը չի կարողանում իրացնել այն մեծ շրջանառությունը, որն այժմ կա։ Փորձագիտական դաշտում այստեղ ռիսկեր են տեսնում։ Բայց և նկատում են՝ պայթելու վտանգ չկա։ Հայաստանում շինարարության ոլորտը զարգանում է բնակարանաշինության ծավալների աճի հաշվին։ Բնակարանինությունն էլ զարգանում է հիմնականում հիպոթեքային վարկերի ավելացման հաշվին։
Հայաստանում շինարարության ծավալը գերազանցել է 1 մլրդ դոլարի շեմը։ 2023 թվականի հունվարից հոկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում շինարարության ոլորտը նախորդ տարվա հունվար-հոկտեմբերի համեմատ աճել է 16,4%-ով։ Ծավալն ընթացիկ գներով կազմել է ավելի քան 418 մլրդ 243 մլն դրամ, այսինքն՝ ավելի քան 1 մլրդ դոլար։ Աճ գրանցվել է ապրիլին՝ մոտ 19 տոկոս կամ ավելի քան 19 մլրդ դրամ, ամենաքիչը հոկտեմբերին՝ մոտ 13․5 տոկոս։ Նույն արագությամբ էլ հիփոթեքային շուկան է զարգանում։ Այստեղ էլ վարկերի ծավալը հատել է 1 տրիլիոն դրամի շեմը։
Երկրի տնտեսությունը չի կարողանում իրացնել այն մեծ շրջանառությունը, որն այժմ կա։ Սա էլ իր հերթին է բերում գերտաքացման։ Բայց այս դեպքում, ըստ տնտեսագետ Արմեն Գրիգորյանի, նմանություններ 2009-ի ֆինանսական ճգնաժամի հետ չկան։ Բացատրություն կա՝ 2000-ականներին շինարարությունը տնտեսության մեջ մոտ 30 տոկոս էր կազմում, այժմ այդպես չէ՝ 10–12 տոկոս է։ Սա տնտեսության 1/3 է․
«Իր կանգնելը աղետաբեր չի լինի, որպես առաջին հարված։ Բայց, միևնույնն է, ճյուղի ու փոխկապակցված ոլորտների համար աղետաբեր կլինի»։
Ընդհանրապես, շինարարությունը ամբողջ աշխարհում ունի որոշակի «փուչիկի» էֆեկտ։ ՀՀ-ում այս ոլորտը, ըստ էության, տնտեսության այն եզակի ճյուղերից է, որը համակարգաստեղծ է՝ արձանագրում է տնտեսագետ Արմեն Գրիգորյանը
«Ի տարբերություն տնտեսության այլ ճյուղերի, շինարարությունը, հատկապես բնակարանշինությունը, տնտեսության գրեթե բոլոր ճյուղերի համար ինքն իրենով որոշակի պահանջարկ է առաջացնում։ Ընդ որում, դա ոչ միայն ֆիիզկական ապրանքների արտադրության հետ է կապված, այլև բազմաթիվ ծառաությունների՝ նաև ֆինսնական՝ գույքի ապահովագրություն, վարկային ռեսուրսների տեղաբաշխում, այնպիսի ծառայություններ, որոնք նախատեսված են շենք-շինությունների միջավայրի դիզայնի հետ»։
Հայաստանում շինարարության ոլորտը զարգանում է բնակարանաշինության ծավալների հաշվին։ Բնակարանինությունն էլ զարգանում է հիմնականում հիպոթեքային վարկերի ավելացման հաշվին։ Հիպոթեքային շուկան, հատկապես Երևանում, սկսեց ակտիվորեն զարգանալ 2015թ նոյեմբերից, երբ ներդրվեց կառուցապատողից բնակարան ձեռք բերելիս եկամտային հարկի դրույքաչափի վերադարձի ինստիտուտը։ Բացի այդ, սկսեց գործել «Մատչելի բնակարան երիտասարդ ընտնիքներին» ծրագիրը։ Այս դեպքում, կախված նրանից, թե որտեղ է ձեռք բերվող գույքը, պետությունը սուբսիդավորում է վարկի տոկոսադրույքը։ Հիպոթեքային շուկան կարող է պայթել, մտավախություններ կան՝ արձանագրում է տնտեսագետ Արմեն Քթոյանը։ Ընդգծում է՝ գերտաքացումը տարբեր գործոններով է պայմանավորված։ Նախ, 2025թ հետո եկամտային հարկի վերադարձը Երևանում չի գործի։ Այլ գործոններ էլ կան․
«Վերջին ժամանակահատվածում հիպոթեքային վարկերը առավել աճի հատվածն են հանդիսանում։ Եթե մեկ տարվա կտրվածքով նայենք, հիպոթեքային վարկերի աճը ավելի քան 200 մլրդ դրամ է եղել, մյուս ոլորտների վարկավորումը նման աճ չի արձանագրել»։
Ֆինանսների նախկին նախարար Լևոն Բարխուդարյանը չի կարծում, որ պայթյուն է լինելու։ Ավելին, շինարարության ոլորտի աճը 2008-ի ճգնաժամի էֆեկտի չի բերի։
«Անշարժ գույքի արժեքը մեզ մոտ միևնույնն է աճում է։ Մարդիկ ներդրում են անում որոշ եկամուտ ստանալու ակնկալիքով, և հոսքը դեպի ՀՀ շարունակվում է»։
2000-ականներին Հայաստանում բնակարանաշինությունը հիմնականում Երևանի կենտրոնում էր, կային կոնկրետ ներդրողներ՝ հիմնականում ռուսաստաբնակ գործարարներ։ Ու երբ ճգնաժամի հետևանքով նրանք դադարեցրեցին ֆինասավորումը, խնդիրներն ակնհայտ դարձան։ Այժմ շինարարական բումը ողջ Երևանում է, երբեմն նաև՝ մարզերում։ Տարբերություններն ակնհայտ են։ Տնտեսության կախվածությունն էլ ոլորտից մեծ չէ։ Ակնկալվում է, որ հատկապես երևանամերձ մարզերում շինարարությունը կակտիվանա՝ եկամտային հարկի դրույթի չեղարկմամբ պայմանավորված։ 2025 թվականից հետո Երևանում եկամտային հարկի վերադարձի համակարգը չի գործելու։ Որոշ գնահատականների համաձայն, դրույթի չեղարկման արդյունքում ոլորտում որոշակի դանդաղում կարձանագրվի
