Խաչատուր Ավետիսյանի երգերն ու պարեղանակները մեծ ժողովրդականություն են վայելում։ Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի) ծնված կոմպոզիտորը կրթություն է ստացել Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում՝ ուսանելով Գրիգոր Եղիազարյանի և Էդուարդ Միրզոյանի ղեկավարությամբ։

1950-ականներին նա մասնակցել է միջազգային փառատոների և արժանացել պատվավոր մրցանակների։

Աշխատել է Հայաստանի Պարի պետական անսամբլում՝ որպես երաժշտական ղեկավար։

Ֆիլմերի համար գրված նրա երաժշտությունը հեռուստադիտողները սիրով հիշում և երգում են մինչ օրս։

Հանրային ռադիոյի Ոսկե ֆոնդում պահպանվում են նրա արժեքավոր ձայնագրությունները։

Կոմպոզիտորի մասին հուշերով հանդես են գալիս ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր, Հանրային ռադիոյի Արամ Մերանգուլյանի անվան ժողովրդական գործիքների վաստակավոր անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար Ռուբեն Մաթևոսյանը և Հայաստանի ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր, Հանրային ռադիոյի էստրադային-սիմֆոնիկ նվագախմբի կոնցերտմայստեր Մարտին Վարդազարյանը։

Այստեղ մեզ՝ ինձ ու Անի Մինասյանին, արդեն սպասում էր հյուրանոցի մենեջերը՝ Անի Շահբազյանը։ Հյուրանոցի «հին կյանքի» որոշ սենյակներ տեսնելու խնդրանքս նրան չէր զարմացրել. պարզվում է՝ լրագրողներն այստեղ հաճախ են լինում, թեև, ինչպես ինքը նշեց. «Ռադիոյի մարդիկ վաղուց այս կողմերում չէին երևացել»։

-Սա էլ Չարենցի համարը,— ասում է Անին ու բացում պատմական սենյակի դուռը։ Հիմա այն հյուրանոցի ամենաշքեղ՝ «լյուքս» համարներից է։

Ներս ենք մտնում։ 21-րդ դարի դիզայնն ու հարմարավետությունը ջնջել են անցյալի հետքերը՝ թողնելով միայն «թանկ ու սառը» լռություն։ Բայց բավական է մի պահ կտրվել ներկայից, փակել աչքերը, ու սենյակը լցվում է 20-ականների շնչով՝ գրամեքենայի նյարդային կտկտոցով, ծխախոտի ծանր հոտով ու Ռադիոյի… հեռավոր արձագանքներով։

«Այս պատերը շատ բան գիտեն». արձանագրում եմ ու բացում աչքերս: Դիմանկարից ինձ է նայում Չարենցը, պատշգամբից՝ Ազնավուրի հրապարակը։ Մտքով վերադառնում եմ ներկա՝ ու կրկին արձանագրում․ 1928-ին Աստաֆյան 14-ը պարզապես հասցե չէր, այն ընդհանուր տուն էր Պոետի ու Ռադիոյի համար։

Ռադիոալիքների ստվերում

«Ինտուրիստն» իր դռները բացեց 1928-ին։ Երևանի առաջին գլխավոր ճարտարապետ Նիկողայոս Բունիաթյանի մտքով անգամ չէր անցնում, որ կերտում է մի «քարե ականատես», որն իր կամքից անկախ դեռ շատ բան էր տեսնելու… ու լսելու։ 

Հենց բացման տարում Երևանի հին կայարանից այստեղ տեղափոխվեց նորաստեղծ Ռադիոն։ Ունեցածն ընդամենը 700 ռուբլի էր ու չորս սենյակ զբաղեցնելու թույլտվություն։ Ճիշտ նույն ժամանակ հյուրանոցի երկրորդ հարկում սենյակ վարձեց Եղիշե Չարենցը։

Չարենցի տուն-թանգարանի նախկին տնօրեն Լիլիթ Հակոբյանը՝ այդ օրերի Պոետի ու Ռադիոյի մասին:

Լիլիթ Հակոբյան․ «1927 թվականի հունվարի 1-ի լույս 2-ի գիշերը մահացավ նրա սիրելի կինը՝ Արփենիկը։ Չարենցն այդ կորուստը շատ ծանր տարավ. կարող եմ ասել՝ այն իր հետ կրեց մինչև կյանքի վերջ։ Այդ օրերին Պոետն արդեն աշխատում էր «Պետհրատում» և տեղափոխվեց «Ինտուրիստ» հյուրանոց։ Այնտեղ նա ապրեց մինչև 1935 թվականը»։

 Կանգնել եմ ամբողջ հասակովս մեկ․․․

Կանգնել եմ ամբողջ հասակովս մեկ
Եվ երգում եմ ես։
Եվ հոգիս հիմա՝ ռադիո-կայան՝
Իր հրակարմիր երգն է ուղարկում
Հեռո՜ւ ու հեռո՜ւ,—
Բոլո՛ր սրտերին, որ ապրում են, կան
Բոլո՛ր կողմերում․․․

Չարենցն ու Ռադիոն հանդիպել էին դեռ 1920-ականներին՝ «Ռադիոպոեմներում»։ Դարաշրջանի հայտնագործությունը նրա համար լոկ նորույթ չէր, այլ սեփական տեսլականի իրականացումը։ «Ինտուրիստում» Ռադիոն դարձավ նրա հարևանը, որի հետ կիսեց կյանքի հաջորդ յոթ տարիները։ Նույն հարկի տակ ապրելն ավելի բարեկամացրեց նրանց։

Լիլիթ Հակոբյան. «Էդ տարիներին էդտեղ էր տեղավորված նաև Հայաստանի ռադիոկոմիտեն։ Եվ էդտեղ Չարենցն անկյունում մի աթոռ է ունեցել։ Ամեն օր, երբ Ռադիոն սկսել է իր աշխատանքները, Չարենցը շատ լուռ, հանգիստ նստել է անկյունում և ունկնդրել ռադիոյի այդ օրվա հաղորդումները։ Եվ ինչ ոգևորություն է ապրել, որ Հայաստանն ունի իր Ռադիոն»։

1930-ականներին մագնիսական ժապավեն դեռ չկար. ամեն ինչ հեռարձակվում էր բացառապես ուղիղ եթերում, և Չարենցն էլ այդ եթերների ամենահավատարիմ ունկնդիրն էր։ Ու այն, որ Պոետն իսկական «ռադիոֆանատ» էր, հաստատում է նաև անվանի դաշնակահարուհի Աղավնի Մեսրոպյանը՝ իր հուշերում։

«Երբ հայտագրում Կոմիտաս կար, ինձ համար սովորական էր դարձել ներս մտնելիս տեսնել Չարենցին՝ արդեն ինձնից առաջ տեղավորված և դաշնամուրի կողքին սուսուփուս նստած»։        

Ուզո՞ւմ եք տեսնել Արաքսը

Չարենցին ու Ռադիոյին մտերմացնում էր նաև Արաքսյա Գյուլզադյանը։ Պոետի համար նրա ձայնը հենց վարար Արաքսն էր, որն ամեն օր «Ինտուրիստի» պատերից եթեր էր հորդում։

Հաճախ, հյուրեր ունենալիս, կատակով հարցնում էր. «Ուզո՞ւմ եք տեսնել Արաքսը», ու նրանց ուղեկցում Ռադիոյի փորձասենյակ՝ երգչուհու հետ ծանոթացնելու։

Լիլիթ Հակոբյան. «Աշուղական երաժշտությունը Չարենցի պաշտամունքն էր։ Արաքսյան էլ էր էդտեղ ապրում, ու նրանք հաճախ էին հավաքվում ներքևի սրճարանում։ Չարենցը Ռադիոյի փորձերից անմիջապես հետո հիացած քննարկում էր նրա երգարվեստը՝ Սայաթ-Նովայից մինչև Շերամ ու Ջիվանի»։

Այս ստեղծագործական եռուզեռի մեջ էլ Ռոմանոս Մելիքյանն ու Արամ Մերանգուլյանը որոշում են Գյուլզադյանին դարձնել «Արևելյան» անսամբլի մենակատար։

Պատմում է Ռուբեն Մաթևոսյանը՝ Հանրային ռադիոյի Արամ Մերանգուլյանի անվան անսամբլի գեղարվեստական ղեկավարն ու Արաքսյա Գյուլզադյանի բարեկամը։

Ռուբեն Մաթևոսյան. «Գյումրեցի այդ աղջիկն արդեն Շերամի երգերի լավագույն կատարողն էր։ Ռոմանոս Մելիքյանը նախընտրեց հենց նրա ելույթը Ռադիոյում. նա հանձն առավ պրոֆեսիոնալ հիմքերի վրա դնել անսամբլն ու անձամբ պարապել Արաքսյայի հետ»։

Աստաֆյան 14. Հանդիպման վայր

30-ականների Երևանում այս հյուրանոցի փոքրիկ սրճարանն այն եզակի վայրերից էր, որտեղ բոլորը հանդիպում էին բոլորի հետ՝ պրոլետարներն ու «հակահեղափոխականները», բանաստեղծները, նկարիչները, Ռադիոյի առաջին ձայներն ու, իհարկե․․․լրտեսները։  

Լիլիթ Հակոբյան. «Էդ տարիներին էդտեղ էին ապրում Փանոս Թերլեմեզյանը, Շիրվանզադեն ու նաև Արաքսյա Գյուլզադյանը․․․»։

Չարենցի ներկայությամբ երեկույթները դառնում էին բուռն ու կրքոտ, հատկապես, երբ քննադատում էին իրեն։ Նա չէր արդարանում, նա պոռթկում էր. «Հը՛, սենտիմե՞նտ եք փնտրում։ Իզո՛ւր։ Սա՛ է ապագայի պոեզիան, տեսլականը, որից դուք ոչինչ չեք հասկանում, որովհետև տգետ եք ու մեշչան։ Հետո կհասկանաք…»։ Ասում էր ու ձեռքը թափ տալով՝ հեռանում։

Լիլիթ Հակոբյան. «Հանճար լինելով հանդերձ՝ Չարենցը նաև նորարարություն սիրող մարդ էր, նորարարներին ճանապարհ տվող մարդ էր։ Շատ մեծ ճաշակ ուներ, բայց միանշանակ չէր ընդունվում շրջապատի կողմից, բնականաբար։ Ինքը ժամանակից առաջ էր անցած։ Ժամանակը քայլում էր իր հետևից»։

Բայց Չարենցը նաև փակվում էր աշխարհից ու աղմուկից, ու այդ պահերին նրա կողքին Աղասի Խանջյանն ու Արաքսյան էին․ երկրի առաջին դեմքը, որը Պոետի հոգին հասկանում էր ամենքից լավ, ու երգչուհին, որի ձայնը հարազատ էր ու սփոփիչ։

Ճամփորդություն դեպի սահման

Ռուբեն Մաթևոսյան. «Արաքսյայի ամուսինը Խանջյանի վարորդն էր, և Արաքսյան, ամուսինը, Չարենցը ու Խանջյանը գնում էին սահմանի մոտ։ Չարենցը պառկում էր գետնին, նայում էր Մասիսին, իսկ Արաքսյան երգում էր․ «Ամպերն ելան բլուր-բլուր, Մասիս սարի կատարեն…»։ Այդ բաց տարածության մեջ հնչում էր էդ շատ հզոր ձայնը (իսկ Արաքսյան շատ հզոր ձայն ուներ), և իրենց կարոտը զգալով, մի կերպ հաղթահարելով այդ դառնությունը, որ մեզ հետ չէ մեր սուրբ լեռը, վերադառնում էին քաղաք։ Դա շատ հաճախ էր պատահում։ Համենայն դեպս Չարենցն այն մարդը չէր, որ սենտիմենտալ լիներ, շատ մտածված էր նրա յուրաքանչյուր քայլը, յուրաքանչյուր խոսքը, յուրաքանչյուր միտքը։ Ամեն ինչ մտածված էր․․․»։

«Ինտուրիստից» հետո

Այս պատմության հերոսների կյանքում դրամատիկ շրջադարձերը վրա հասան միաժամանակ։ Առաջինն «Ինտուրիստ»-ից հեռացավ Չարենցը։ 1935-ին Խանջյանը նրան նոր բնակարան տրամադրեց, որտեղից էլ Պոետը գնաց իր «հավերժի ճանապարհով»…

Լիլիթ Հակոբյան․ «35 թվից սկսած նրա շրջապատը կամաց-կամաց նոսրանում էր։ Պակասում էին ծանոթները, մտերիմները, որոնք իրեն միշտ այցելում էին։ Արդեն ձերբակալված էին շատ մտավորականներ։ 36 թվին արդեն ձերբակալված էր նրա շատ մտերիմ ընկերը՝ Ներսիկ Ստեփանյանը։ 36 թվի հուլիսի 9-ի այդ ողբերգական օրը՝ Խանջյանի մահը, որն ինքն այդպես էլ չընդունեց, որ Խանջյանը ինքնասպան է եղել։ Մի փոքրիկ պատառիկի վրա ինքը գրել է, չէ՞. «Աղասին վերջին արքան է Նաիրյան, որին սպանեց Բերիան»։ Եվ այդ շրջանից էլ սկսվեց նրա «Դոֆինը նաիրական» պոեմների շարքը»։  

Հերթը Ռադիոյինն էր

Արխիվները փաստում են՝ 1935-ի ամռանը Ժողկոմխորհը հրահանգեց Ռադիոյին «լքել» «Ինտուրիստի» ազատ միջավայրն ու տեղափոխվել Փոստի շենք։

Սա միայն հասցեի փոփոխություն չէր. սկսվել էին տոտալ վերահսկողության ժամանակները։ Հյուրանոցում դադարեցին նաև անսամբլի փորձերը, ու Արաքսյա Գյուլզադյանի ձայնն այլևս չէր հնչում միջանցքներում․․․

Ռուբեն Մաթևոսյան. «Նա մինչև 40-ականները Ռադիոյում էր, բայց հետո չէր կարող, որովհետև ամուսինը ձերբակալված էր Չարենցի հետ…Դժբախտաբար, տարիների հետ, երբ արդեն Արաքսյան չէր աշխատում, հրաշալի երգչուհին մատնվեց գրեթե մոռացության։ Նրա բոլոր ձայնագրությունները, որ կար ամերիկյան սիստեմով՝ Փոստի շենքում (ձայնադարանը ներքևում էր), 46 թվականի ջրհեղեղից ոչնչացավ. համարյա Արաքսյայից ոչինչ չմնաց… Ձայնի պատառիկներ։ Եվ միայն Ստալինի մահից հետո Արաքսյան նամակ գրեց, որ՝ էսպես, էսպես… խնդրում եմ գոնե մի քանի երգ ձայնագրել. չէ՞ որ ես պատմություն եմ։ Եվ անմիջապես հրահանգ եկավ՝ ձայնագրել Արաքսյա Գյուլզադյանին, բայց արդեն խլխլված՝ այսինքն, գրեթե երգչական բոլոր դրույթները բացակա վիճակով։ Միայն զգացումների գերխտացումներով երգեց, որ մնացել էր իր հոգում․․․այդպես նա ձայնագրեց այն 12 երգը, որ այսօր մենք սրբությամբ պահում ենք ռադիոյի Ոսկե ֆոնդում»։  

Ահա և ողջ պատմությունը Պոետի ու արդեն 100-ամյա Ռադիոյի մասին

Անի Մինասյանի հետ դուրս ենք գալիս հյուրանոցից՝ բազմաթիվ լուսանկարներով։ Անին ողջ ընթացքում չէր դադարում «չխկացնել»։ Մի անգամ ևս շրջվում ու նայում ենք Չարենցի 328 սենյակի բաց պատշգամբին, որը դեռ շատ բան կհիշեր անցած-գնացած օրերից։ Աբովյանից շրջվում ենք Թումանյան, Խանջյան-Սայաթ-Նովա խաչմերուկ և հասնում Ալեք Մանուկյան 5՝ Ռադիոտուն։

Ռուբեն Մաթևոսյան. «Ես հպարտ եմ, որ այդ մարդու բրոնզաձույլ արձանը Ռադիոյի կողքին է…»։

Մարդիկ այս փողոցներով քայլում են այսօրվա ռիթմով՝ չկասկածելով անգամ, որ դեռ 1985-ին մի պարզ արդարություն հաստատվեց. Չարենցը, որն ապրում էր Ռադիոյով, այսօր բրոնզաձույլ կանգնած է Ռադիոտան դիմաց։ Ու ամեն առավոտ, երբ հնչում է եթերը, նա կրկին լսում է իր սիրելի քաղաքի ձայնը. «Երևանի ժամանակով…»։

Ձգվել են ցանցեր,
Երկաթե անտես ցանցեր ու ցանցեր
Աշխարհում անծիր, —
Սրտից սիրտ հիմա, քաղաքից քաղաք —
Վառ, կարմիր ցանցեր…
Մեր կա՜մքն է այդպես հզոր շղթայել
Աշխարհը համակ, —
Մեր կամքը՝ թռչող, որպես փոթորիկ,
Ու տոկուն, համառ, որպես ժամանակ…

Նա հանդես է եկել ռուս, արևմտաեվրոպացի և հայ հեղինակների պիեսներում՝ մարմնավորելով թե՛ կատակերգական, թե՛ ողբերգական դերեր։ Կինոյում նրա դերերը նույնպես տպավորել և գրավել են հանդիսատեսին։

Նա խաղացել է նաև ռադիո և հեռուստաներկայացումներում, ասմունքել արևելահայ և արևմտահայ գրողների ստեղծագործություններից։

Հանրային ռադիոյի Ոսկե ֆոնդում պահպանվում են նրա ձայնագրությունները, որոնք վկայում են դերասանուհու արվեստի բարձր մակարդակի մասին։

Դերասանուհու մասին հուշերով կկիսվեն ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր, Հանրային ռադիոյի Արամ Մերանգուլյանի անվան ժողովրդական գործիքների վաստակավոր անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար Ռուբեն Մաթևոսյանը և Հայաստանի ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր, Հանրային ռադիոյի Էստրադային-սիմֆոնիկ նվագախմբի կոնցերտմայստեր Մարտին Վարդազարյանը։

Երեխաների ելույթներին բեմում ընկերակցեց Հանրային ռադիոյի էստրադային–սիմֆոնիկ նվագախումբը՝ Երվանդ Երզնկյանի ղեկավարությամբ և դիրիժորությամբ։ Երեկոյի ընթացքում հնչեցին ինչպես հին ու նոր սիրված երգեր, այնպես էլ տարբեր ժամանակների հիթեր՝ «Արևիկ» անսամբլի, նրանց ավագ գործընկերների և սիրելի երգիչների հետ միասին ներկայացրած դուետներով ու համատեղ կատարումներով։

Համերգային ծրագիրը կրում էր խորհրդանշական անուն՝ «ՎԱՌ ԺՊՏԱ», քանի որ այդ օրը հենց երեխաներն էին լցնում աշխարհը լույսով ու ժպիտով։ «Վառ ժպտա, և թող ամբողջ աշխարհը ժպտա քեզ»։

Հանրային ռադիոյի «Արևիկ մանկապատանեկան անսամբլ

• Գեղարվեստական ղեկավար և դիրիժոր՝ կոմպոզիտոր Վահե Հայրապետյան,
• Երգուսույց՝ Նաիրա Մելիքյան,
• Պարուսույց՝ Ալինա Միքայելյան,
• Ադմինիստրատոր՝ Քրիստինա Կարապետյան։

Հանրային ռադիոյի էստրադային–սիմֆոնիկ նվագախումբ

• Գեղարվեստական ղեկավար և դիրիժոր՝ ՀՀ ժողովրդական արտիստ, Երևանի պատվավոր քաղաքացի Երվանդ Երզնկյան,
• Մենակատարներ՝ Արթուր Իսպիրյան, Զարուհի Բաբայան, Նաիրա Մանուչարյան, Վարդան Բադալյան։

Մենակատարներ՝ Ռուբեն Մաթևոսյան, Հրանտ Մուրադյան, Տիրուհի Մելիքսեթյան, Վարդան Բադալյան։ Բեմում հանդես եկավ նաև ՀՌ «Արևիկ» մանկապատանեկան անսամբլը։

Համերգը վարեցին Լուսինե Մուրադյանը և Տիգրան Հարությունյանը։ Արամ Մերանգուլյանի անվան ժողովրդական գործիքների վաստակավոր անսամբլ: Գեղարվեստական ղեկավար՝ Ռուբեն Մաթևոսյան, Դիրիժոր՝ Աշոտ Պետրոսյան, Կոնցերտմայստեր՝ Օնիկ Գալստյան:

Ցամաքով 5 ժամի փոխարեն՝ Երևան-Կապան 320 կմ ճանապարհը այն անցնում է ընդամենը 45 րոպեում։ Ի՞նչու է «ամպերից վեր» թռիչքների համեմատ ցածրաթռիչք օդանավի կառավարումը հրամանատարից պահանջում հավելյալ հմտություններ։ Ինչո՞ւ է Կանադայում ուսում ստացած երիտասարդ երկրորդ օդաչուի համար հայկական լեռների վրայով թռիչքը միջազգային ավիացիայի մուտքի անգնահատելի փորձ։

«Գնա՛նք տեսնենք» հաղորդաշարի հեղինակ Աստղիկ Փիլիպոսյանը շարժվել է օդաչուական կազմի ժամանակացույցով. մեկ օրվա ընթացքում «Զվարթնոց»-ից մեկնել է «Սյունիք» օդանավակայան և վերադարձել։

1935–37 թթ․ Չարենցի ստեղծագործական գործունեության ամենաբեղուն, միևնույն ժամանակ հասարակական կյանքում ամենաբարդ տարիներն են, որոնք բնութագրվում են անձնական, հանրային, պատմական ու քաղաքական կյանքի ճիշտ ու վավերական պատկերումով:

1936-1937թթ մղձավանջը Չարենցն արտահայտել է բազմաթիվ բանաստեղծություններում ու պոեմներում ։ Այդ երկերից են՝ «Ա․ Բ․-ին (Ակսել Բակունցին)», «Հուսահատության ժամերին իմ սև», «Իջել է այսօր Հելիկոնն ամբողջ», «22.X.1936», «Շնորհակալ եմ, Տե՛ր․․․», «Վերջին աղոթք», «Ի խորոց սրտի խոսք ընդ Աստուծո», «Անվերնագիր (Իմ մահվան օրը կիջնի լռություն)», «Մայրամուտ», «Մայրամուտի երգ», «Կոմիտասի հիշատակին», «Իմ լերան աղոթքը»։

«Եղիշե Չարենցը դարձավ 1935-1937 թթ. մոլեգնող քաղաքական հալածանքների զոհը: Իսկ այդ տարիները նրա հանճարի բարձրագույն շրջանն էին: 1935-1937թթ. Չարենցն ավելի շատ է ստեղծագործել, քան նախորդ տարիներին, իսկ նրա ստեղծագործական կյանքը տևել է 25 տարի՝ 1912-1937 թթ․: Այդ ժառանգության ցանկացած պատառիկ պատմական վավերագիր է իր ժամանակի մասին»: 
Գրաքննադատ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Դավիթ Վ. Գասպարյան

Արձագանքելով կտակարանային «Լերան քարոզի»-ն՝ Չարենցը գեղարվեստական խոհականությամբ անդրադարձ է կատարում իր կյանքին և երախտիքի խոսք հղում Աստծուն։ Նաիրյան պոետի «Լերան աղոթքներ»-ը, ի թիվս 1937թ գրված այլ «ի խորոց սրտի» ինքնաբուխ տողերի, դարձան նրա կյանքի վերջին լիահնչյուն երգ – աղոթքները։

Բանավոր պատմությունը, հատկապես, երբ այն անանուն է, կարող է ներկայացնել շատ փակ հարցեր, չքննարկված խնդիրներ վերհանել, ընդգծել արդեն իսկ գոյություն ունեցող ճշմարտությունները:

Այս ժողովածուն պարզապես պատմություններ հավաքելու համար չէ, այլ օգնելու հետազոտողներին, սոցիոլոգներին, մշակութային մարդաբաններին գյուղական համայնքներում առկա գենդերային խնդիրներին հաղորդակցվել, փորել մարդկային պատմություններ լսելով իրականում հասկանալ այն, ինչի մասին հաճախ խոսում են, բայց այն մնում է օդում:

Եստերը պատմում է իր նպատակի, գրքի անհրաժեշտության մասին, ինչպես նաև ներկայացնում պատմություն, որ գրքում տեղ չի գտել, բայց շատ տպավորել է իրեն:

Ասում է, որ իր համար չափազանց դժվար լեզու է հատկապես հնչյուններն արտաբերելու տեսանկյունից: Թայջին Երևանում փոքրիկ ճապոնական սրճարան ունի, որտեղ սուշի չեն վաճառում, որովհետև ուզում են կոտրել կարծրատիպը, թե Ճապոնիան միայն սուշիի մասին է:

Հայաստանում շատ բան չգիտեն Ճապոնիայի մասին, այնպես որ, Թայջիի ու նրա ճապոնացի գործընկերուհի Վիկտորյայի նպատակն է ծանոթացնել ոչ միայն ճապոնական սննդին, այլ նաև մշակույթին, կենցաղին ու ավանդույթներին:

Թայջին ասում է, որ հայերը մի տեսակ շատ հպարտ են իրենց անցյալով, իսկ Ճապոնիայում հակառակն է՝ մարդիկ չեն գտնում, որ անցյալը հպարատանալու բան է, կարևորը ներկան է:

Չափազանց կարգապահ ու օրենքին հետևող ճապոնացու համար երբեմն դժվար է մեր երկրում, որտեղ կարող են ցանկացած տեղ աղբ նետել, երեխաներին առանց ծնողների համաձայնության կոնֆետ հյուրասիրել և այլն:

Թայջիի ու իր կնոջ մշակութային տարբերություններից մեկն էլ այն է, որ եթե Ճապոնիայում հանրային վայրերը մաքուր են, ապա տան մաքրությանը մարդիկ այդքան էլ ուշադրություն չեն դարձնում, իսկ Հայաստանում հակառակն է՝ Թայջիի կինը հետևողական է, որ տունը իդեալական մաքուր լինի: Հայ-ճապոնական զրույցից լիքը բան կպարզեք թե՛ մեր, թե՛ նրանց մասին:

«Երգիծական և ողբերգական» ժանրի այս պոեմը Չարենց երազողի, հայրենասերի, քաղաքացու սթափեցման, զգաստացման կոչն է՝ ուղղված արկածախնդիր «ազգային գործիչներին», ժողովրդին, ինչպես նաև Հայոց եղեռնի արձագանքն է չարենցյան ստեղծագործական աշխարհում։ Պոեմի նոր ձևաչափով՝ ռադիոներկայացմամբ մատուցումը նվիրված է Եղիշե Չարենցի ծննդյան 125-ամյա հոբելյանին։

Ռադիոներկայացման հեղինակ և ռեժիսոր՝ Արսեն Ղազարյան, կոմպոզիտոր՝ Վահե Հայրապետյան, դերերում՝ Սամվել Թոփալյան (Հեղինակ), Արամ Գևորգյան․ Արամո (Ահո), Մխիթար Ավետիսյան (Լեգիոն), Դավիթ Եղիազարյան (Ընկեր), Արմեն Սարգսյան (Զինակից), Անդրանիկ Զաքարյան (Վետերան), Դավիթ Գասպարյան (Մարտիկ), Սմբատ Ստեփանյան (Խենթ)։ Նանի օրորը՝ Լուսինե Նազարյանի, ձայնագրման օպերատոր՝ Արփինե Անտոնյան, նախագծի ղեկավար՝ Նազենի Չորեքչյան։

«Ազգային երազ» ռադիոներկայացումը Հայաստանի Հանրային Ռադիոյի եթերում կհեռարձակվի հունիսի 10-ին, ժամը 20:10-ին։

Մրցույթի պայմանները

1. Մասնակիցը կարող է ներկայացնել մեկ նոր, գործիքավորած, ձայնագրած երգ (mp3, WAV), որը հնչում  է առաջին անգամ, նախկինում չի կատարվել և չի հնչել հեռուստատեսությամբ, ռադիոյով կամ համացանցում։

2. Ձայնագրության տևողությունը՝ մինչև 4 րոպե:

3. Երգը կատարողի ընտրությունը հեղինակինն է։ 

4. Մրցույթին ներկայացված երգը պետք է լինի հայերեն՝ մանուկների և պատանիների համար։ Թեմայի ընտրությունն ազատ է:

Մրցույթի անցկացում /27.06-15.08.2022թ./

1. Նախնական փուլ /20-24.06.2022թ./

Նախնական փուլում ուսումնասիրվում են բոլոր հայտերը (տեխնիկական պայմանների ստուգում)։ Այս փուլը հաղթահարած երգերը ստանում են մրցույթի մյուս փուլերին մասնակցելու իրավունք:

2. Մրցանակային տեղերի ընտրություն /27.06-31.07.2022թ./

Հանրային ռադիոյի մասնագիտական ժյուրիի անդամները լսում են միայն նախնական փուլը հաղթահարած երգերի ձայնագրությունները՝ անանուն սկզբունքով, չիմանալով, թե ով է հեղինակը և կատարում քվեարկություն։ Ժյուրիի յուրաքանչյուր անդամ լսում և քվեարկում է անհատապես, առանց ընդհանուր քննարկման՝ մասնակիցներին գնահատելով բալային սկզբունքով: Բարձր միավորներ հավաքած երգերը համապատասխանաբար կգրավեն 1-3-րդ մրցանակային տեղերը:

«Արևիկ ռադիոալիքի ունկնդիրների համակրանք» մրցանակ /27.06-31.07.222թ/

Նախնական փուլը հաղթահարած երգերը կներկայացվեն նաև ռադիոլսողներին. 30 օր դրանք կհչնեն «Արևիկ» ռադիոկայանով (FM 97․3), ձայնագրությունները կտեղադրվեն radioarevik.am կայքում, կտարածվեն «Արևիկ» ռադիոկայանի սոցցանցային էջերում (Ֆեյսբուք, Ինսթագրամ), և ունկնդիրները լայն հնարավորություն կունենան քվեարկելու իրենց ընտրած երգի օգտին։ Այսպես կընտրվի նաև «Արևիկ ռադիոալիքի ունկնդիրների համակրանք» անվանակարգի հաղթողը:

«Արևիկ» մանկապատանեկան անսամբլի հատուկ մրցանակ /27.06-31.07.222թ./

Նախնական փուլը  հաղթահարած երգերը կներկայացվեն «Արևիկ» մանկապատանեկան անսամբլի սաներին, դասախոսներին և գեղարվեստական ղեկավարին: Նրանց ձայների ընդհանուր հանրագումարով էլ կընտրվի «Արևիկ մանկապատանեկան անսամբլի հատուկ մրցանակի» հաղթողը:

Մրցանակներ 

Բոլոր 5 անվանակարգերում հաղթող ճանաչված մասնակիցներին հնարավորություն կտրվի անվարձահատույց ձայնագրություններ իրականացնել Հայաստանի Հանրային ռադիոյի ձայնագրման ստուդիայում.

1-ին տեղ՝ 9 ժամ,  

2-րդ տեղ՝ 6 ժամ,  

3-րդ տեղ՝ 4 ժամ

Հատուկ մրցանակակիրներ՝  4 ժամ

5 անվանակարգերում հաղթող ճանաչված երգերը, կողմերի համաձայնությամբ, կարող են տեղ գտնել Հանրային ռադիոյի ֆոնդում և հանրային ռադիոալիքների երաժշտացանկում:

5 անվանակարգերում հաղթող ճանաչված երգերը կստանան հնարավորություն ձայնագրվելու «Արևիկ» մանկապատանեկան անսամբլի կատարմամբ։

Մրցույթի ամփոփում

Վերջնական արդյունքների հայտարարումը և հանդիսավոր մրցանակաբաշխությունը տեղի կունենա 2022 թ․սեպտեմբերի 2-ին Հանրային ռադիոյում:

Մասնակցության կարգը

Մասնակցության համար փակ ծրարը կարող եք ներկայացնել հունիսի 13-17-ը, ժ.11:00-16:00-ը։

Հասցեն՝ ք. Երևան, Ալեք Մանուկյան, 5, Հանրային ռադիո, 1-ին հարկ։ Ծրարում պետք է լինի մասնակցության հայտը և ձայնագրությունը որևէ կրիչի վրա (CD, DVD, շարժական կրիչ):

Ներբեռնեք և լրացրեք հայտը: Հայտում նշեք երգի վերնագիրը, կոմպոզիտորի և խոսքերի հեղինակի/ների/  անունները, ինչպես նաև՝ կատարողի կամ կատարողների (խմբի դեպքում) անուն-ազգանուններն ու տարիքը: Անհրաժեշտ է նշել կոնտակտային տվյալներ, հակիրճ տեղեկություն Ձեր, երգի և կատարողի (կատարողների) մասին։

Տեղեկությունների համար կարող եք զանգահարել + 374 96 00 21 90 կամ +374 91 42 57 22 հեռախոսահամարներով, երկուշաբթի-ուրբաթ օրերին, ժ․11․00-16:00:

Մրցույթին ներկայացված բոլոր երգերի հեղինակային և հարակից իրավունքները պատկանում են հեղինակին: Հանրային ռադիոյում դրանց օգտագործումը կիրականացվի բացառապես կողմերի համաձանությամբ: