Լևոն Սարդարյանն ու քաղաքագետը զրուցում են տարածշարջանային զարգացումների, Հայաստանի շուրջ ծավալվող իրադարձությունների մասին։

Պողոսյանի խոսքով, Ադրբեջանն արգելակում է հայ–թուրքական հարաբերությունների նորմալացումը։

Անցած տասը տարիների ընթացքում ծրագիրը դարձել է երիտասարդ վոկալիստների, դիրիժորների, նվագակցողների և բեմարվեստի մասնագետների ստեղծագործական զարգացման կարևոր հարթակ՝ համադրելով կրթությունը, բեմական փորձն ու միջազգային համագործակցությունը։

Կամուրջ՝ դեպի մեծ բեմ

Ծրագրի գլխավոր նպատակն է աջակցել օպերային արվեստն ընտրած երիտասարդներին՝ հնարավորություն տալով կատարելագործել իրենց մասնագիտական հմտությունները, աշխատել փորձառու դասախոսների և բեմադրիչների հետ, մասնակցել վարպետության դասերի, համերգների և օպերային ներկայացումների։

Այս ընթացքում բազմաթիվ երիտասարդ երգիչներ հենց ծրագրի շնորհիվ ստացել են իրենց առաջին բեմական փորձը, ձեռք բերել մասնագիտական ինքնավստահություն և շարունակել ստեղծագործական գործունեությունը Հայաստանում և արտերկրում։

«Օպերային արվեստը պահանջում է ոչ միայն վոկալ բարձր պատրաստվածություն, այլև դերասանական հմտություն, երաժշտական խոր մտածողություն և բեմական ամբողջական կերպարի ստեղծման կարողություն»։

Այս սկզբունքներն էլ դարձել են Լևոն Ջավադյանի հիմնադրած «Երիտասարդական օպերային ծրագրի» կրթական և ստեղծագործական աշխատանքի հիմքը։ Նրա գործունեությունը մշտապես միտված է եղել բարձր մասնագիտական չափանիշների պահպանմանը և հայկական օպերային դպրոցի ավանդույթների շարունակականությանը։

Տասնամյա ստեղծագործական հունձքը

Տասը տարիների ընթացքում ծրագրի շրջանակում իրականացվել են բազմաթիվ համերգային նախագծեր, կամերային օպերային ներկայացումներ, ստեղծագործական հանդիպումներ և համագործակցություններ հայ ու արտասահմանյան արվեստագետների հետ։

Ծրագիրը կարևոր ներդրում է ունեցել նաև երիտասարդ հանդիսատեսի շրջանում օպերային արվեստի նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորման գործում՝ ապացուցելով, որ դասական երաժշտությունը շարունակում է մնալ ժամանակակից մշակութային կյանքի կենսունակ և զարգացող ոլորտ։

Այսօր, նշելով իր գործունեության տասնամյակը, «Երիտասարդական օպերային ծրագիրը» կարելի է գնահատել որպես հայկական երաժշտական կյանքի հաջողված և կայացած նախաձեռնություններից մեկը։ Այն ոչ միայն պատրաստում է նոր սերնդի օպերային արտիստներ, այլև նպաստում է ազգային օպերային մշակույթի շարունակական զարգացմանը՝ ստեղծելով այն ստեղծագործական միջավայրը, որտեղ երիտասարդ տաղանդները կարող են բացահայտել իրենց ներուժը և վստահորեն քայլել դեպի մեծ բեմ։

Ուսումնասիրելով տարբեր մանկավարժական տեսություններ՝ Բերսաբեն հանգել էր այն համոզման, որ մարդու դաստիարակության հիմքերը դրվում են վաղ մանկության տարիներին։ Հետևաբար շատ կարևոր է, որ մանկապարտեզներում իրար հետ շփվեն ու միասին մեծանան տարբեր ազգությունների և դավանանքների երեխաներ:

Երբ պահպանողական Իրանում նրան փորձում էին համոզել, թե անհնար է մեկտեղել քրիստոնյա և մուսուլման երեխաներին, Բերսաբեն հակադարձում էր՝ պնդելով, որ այլապես ապագայում երկիրը կկանգնի մեծ խնդիրների առջև: Նա հավատում էր, որ երեխային հենց փոքրուց է պետք սովորեցնել հանդուրժել դիմացինին և հարգել այլոց կարծիքը:

Դժվար է պատկերացնել, թե ինչպես հաջողվեց մի կնոջ, այն էլ քրիստոնյայի, հասնել իր նպատակին մի երկրում, որտեղ կինը գրեթե զրկված էր իրավունքներից: Այդուհանդերձ, նա կարողացավ իրագործել իր ծրագիրը և հիմնեց Իրանում առաջին մանկապարտեզը, որտեղ սկսեցին հաճախել երկրում ապրող բոլոր ազգերի երեխաները:

Առանց հուզմունքի անհնար է կարդալ արխիվային նյութերում պահպանված ծնողների երախտագիտության խոսքերը Բերսաբե Հովսեփյանին՝ մի կնոջ, ում հաջողվեց կոտրել կարծրատիպերն ու ապացուցել, որ ամեն ինչ սկսվում է մանկապարտեզում ստացած ճիշտ դաստիարակությունից:

ՀԲԸՄ ամառային ծրագրերը պարզապես այցելություններ չեն. դրանք հզոր գործիք են, որոնք ջնջում են օվկիանոսների հեռավորությունն ու սփյուռքահայ երիտասարդին տալիս ամենակարևորը՝ հայրենիքում սեփական պատասխանատվությունն ու տեղը գտնելու հնարավորություն։

«Բացահայտի՛ր Հայաստանը» և «Գլոբալ առաջնորդություն». ինքնության երկու թևերը

ՀԲԸՄ-ն այսօր առաջարկում է երկու առանցքային հարթակ։ 15-ից 18 տարեկան պատանիների համար գործում է «Բացահայտի՛ր Հայաստանը» (Discover Armenia) ծրագիրը, որտեղ կամավորությունն ու հայրենաճանաչությունը դառնում են մեկ ամբողջություն։ Իսկ համալսարանականների համար «Գլոբալ առաջնորդություն» նախագիծն ապահովում է պրոֆեսիոնալ ստաժավորում՝ կապելով Սփյուռքի ներուժը հայաստանյան աշխատաշուկայի հետ։

Այս ծրագրերի շնորհիվ երիտասարդները Հայաստան են գալիս ոչ թե որպես հյուրեր, այլ որպես մասնակիցներ։ Սիրիայից ժամանած Թագվոր Բոյաջյանի համար, օրինակ, սա առիթ էր 60 ժամ տրամադրելու կամավորական աշխատանքին՝ Արմավիրում շենք նորոգելուց մինչև Գյումրիի երեխաների հետ ժամանակ անցկացնելը։

«Ինձ համար կարևոր է օգնել իմ հայրենիքին։ Երբ օգնում եմ, հոգիս բավարարված է զգում»,— ասում է Թագվորը։

Պրոֆեսիոնալ վերադարձ և լեզվական վերածնունդ

ՀԲԸՄ-ի «Գլոբալ առաջնորդություն» ծրագիրը երիտասարդ մասնագետներին թույլ է տալիս հայրենիքին նայել գործընկերոջ աչքերով։ Նյու Յորքի համալսարանի ուսանողուհի Անյա Հաժարը, ով իր մասնագիտական պրակտիկան անցավ «Wigmore» բժշկական կենտրոնում, խոստովանում է, որ ՀԲԸՄ-ն իրեն հնարավորություն տվեց հասկանալու հայաստանյան աշխատանքային մշակույթն ու մարդկանց հոգեբանությունը։

«Սա բոլորովին այլ պատասխանատվություն է։ Ես ուզում եմ աշխատել իմ ժողովրդի համար»,- նշում է Անյան։

Այս ծրագրերը նաև յուրահատուկ միջավայր են ստեղծում արևմտահայերենի պահպանման համար։ Մասնակիցները համոզված են՝ լեզուն պահելու համար պետք է այդ լեզվով ստեղծագործել, երգել ու ապրել հենց հայրենի հողի վրա։

Ջնջելով պայմանական սահմանները

ՀԲԸՄ ամառային ծրագրերի ամենամեծ ձեռքբերումը «արևելահայ» ու «արևմտահայ», «հայաստանցի» ու «սփյուռքահայ» պիտակների վերացումն է։ Երիտասարդները հասկանում են, որ անկախ բնակության վայրից՝ արմատներն ու արյունը նույնն են։ Ինչպես նկատում են մասնակիցները, պետք չէ պիտակներ դնել իրար վրա, այլ պետք է հիշել, որ բոլորս նույն տան զավակներն ենք։

ՀԲԸՄ-ն հաջողությամբ կերտում է մի սերունդ, որն այլևս Հայաստանը չի ընկալում որպես հեռավոր ու օտար երկիր։ Այս երիտասարդները վերադառնում են իրենց բնակության երկրներ՝ իրենց հետ տանելով հայրենիքի մի մասնիկը և վաղ թե ուշ վերադառնալու հստակ որոշումը։

«Երբ Սփյուռքի ներուժը հատվում է հայրենիքի էներգիայի հետ, ստեղծվում է այն հզոր ուժը, որն ի վիճակի է կերտել վաղվա ուժեղ ու միասնական Հայաստանը»,- ասում են ծրագրերի մասնակիցները։

Եվ այդ ճանապարհին ՀԲԸՄ-ն շարունակում է մնալ այն ամուր կամուրջը, որի վրայով տուն են դառնում հազարավոր հայ սրտեր։

Հյուրեր՝ «ԷվենտՏուրա» ընկերության մեդիա պատասխանատու Մարգարիտա Հարությունյան և DJ, երաժիշտ Սիաննա Գրիգորյան։

Թեման. Գարեջրի սիրահարները կրկին կհավաքվեն մեկ վայրում։ Մեկնարկում է «Գարեջրի օրեր 2026» փառատոնը, որն արդեն 5-րդ անգամ անցկացվում է Երևանում։ Մեկնարկը՝ հուլիսի 17-ին, ժամը 16:00-ին, Երևանի Զաքյան փողոցում։

Փառատոնը կանցկացվի 3 օր՝ հուլիսի 17–19-ը՝ համախմբելով գարեջրի, երաժշտության և ամառային տրամադրության սիրահարներին։

Ինչպես միշտ, հաղորդման ընթացքում՝

• Օրվա լրահոս,
• Եղանակի կանխատեսում,
• Քաղաքի խցանումների վիճակ,
• Տարադրամի փոխարժեքներ,
• Զվարթնոց օդանավակայանի թռիչքների ժամանակացույց,
• Լավագույն երաժշտական ընտրանի,
• Եվ, իհարկե, անմիջական կապ ռադիոլսողների հետ։

Teach For All-ի գործունեության հիմքում ընկած է «համատեղ առաջնորդության» (collective leadership) գաղափարը։ Ըստ այս մոտեցման՝ կրթական անհավասարությունը հնարավոր չէ հաղթահարել միայն ուսուցիչների կամ միայն պետական քաղաքականության միջոցով. անհրաժեշտ է, որ ուսուցիչները, տնօրենները, համայնքները, ծնողները, պետական կառույցները, հասարակական կազմակերպությունները և բիզնեսը համատեղ առաջնորդեն փոփոխությունները։

Ցանցի հիմնական ուղղություններն են.

• Ազգային գործընկեր կազմակերպությունների զարգացումը,
• Ուսուցիչների և ապագա առաջնորդների պատրաստումը,
• Շրջանավարտների առաջնորդության ծրագրերը (Alumni Leadership),
• Երկրների միջև փորձի և նորարարական լուծումների փոխանակումը,
• Կրթական հետազոտությունների և գործնական գիտելիքի տարածումը։

Հայաստանը ներկայացված է ցանցում «Դասավանդի՛ր հանուն Հայաստանի» (Teach For Armenia) կազմակերպության միջոցով, որը Teach For All-ի պաշտոնական գործընկերն է։ Սա հնարավորություն է տալիս.

• Ներգրավվել միջազգային կրթական փորձի և նորարարությունների փոխանակման գործընթացում,
• Համագործակցել աշխարհի տասնյակ երկրների կրթության ոլորտի առաջնորդների հետ,
• Մասնակցել առաջնորդության, հետազոտական և մասնագիտական զարգացման միջազգային ծրագրերի,
• Ներկայացնել Հայաստանի փորձը համաշխարհային կրթական հարթակներում և միաժամանակ տեղայնացնել այլ երկրների հաջողված լուծումները։

Teach For All կազմակերպության տեսլականն է ստեղծել մի աշխարհ, որտեղ բոլոր երեխաներն ունեն կրթություն, աջակցություն և հնարավորություններ՝ իրենց և հասարակության ավելի լավ ապագան կերտելու համար։ Այդ նպատակին հասնելու համար կազմակերպությունը կենտրոնանում է ոչ միայն դպրոցներում դասավանդման, այլև երկարաժամկետ առաջնորդների համայնքի ձևավորման վրա, որոնցից շատերը հետագայում շարունակում են գործունեությունը կրթության, հանրային կառավարման, քաղաքացիական հասարակության, բիզնեսի և սոցիալական ձեռներեցության ոլորտներում։

• Ինչպե՞ս են համադրվում Թումոյի տեխնոլոգիական կրթության փորձն ու «Դասավանդիր հանուն Հայաստանի»-ի՝ ուսուցիչների և դպրոցների զարգացման ուղղությամբ ունեցած փորձառությունը։
• Ո՞ր կրթական խնդիրներին է արձագանքում Teach For All-ը։

«Դպրության» տաղավարում են «Դասավանդիր հանուն Հայաստանի» ծրագրի առաջնորդության զարգացման ղեկավար Նարինե Վարդանյանը և ԹՈՒՄՈ ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոնի գործառնական համակարգերի բարելավման պատասխանատու Նարեկ Արզումանյանը։

Լևոն Սարդարյանն ու բանախոսը զրուցում են Հայաստանում և Հայաստանի շուրջ ծավալվող իրադարձությունների, հիբրիդային սպառնալիքների մասին։

Աբրահամյանի խոսքով, հիբրիդային հարձակման մեջ հոսքերն են նվազել, բայց տնտեսական ճնշումները ահագնացել են։

«Ձեր փաստաբանի» տաղավարում է Ռաուլ Վալենբերգ ինստիտուտի հայաստանյան գրասենյակի տնօրեն Լաուրա Միլնը։

Նախագծի հեղինակ, ֆրանսահայ նկարիչ, բանաստեղծ և փարիզյան «Aivazian éditions» հրատարակչության հիմնադիր Գևորգ Այվազյանը և նախագծի համակարգող ու խմբագրական թիմի անդամ Քնարիկ Ներսիսյանը ներկայացնում են նախագծի հիմնական գաղափարն ու նպատակները։

Գևորգ Այվազյանն առաջին անգամ Հայաստան է եկել երկու տարի առաջ՝ մասնակցելու արվեստագետների ստեղծագործական կացարանին (residency)։ «Արվեստագետների ու բանաստեղծների համար գիշերվա և առավոտվա միջակայքը շատ կարևոր է։ Սա նաև յուրատեսակ փոխաբերություն է այն մասին, թե ինչ փուլում է այսօր գտնվում Հայաստանը, երբ արդեն առավոտ է ու նոր սկիզբ, բայց չպետք է մոռանալ, թե ինչ է կատարվել «այն գիշեր»»,- նախագծի և գրքի վերնագիրն այսպես է մեկնաբանում Գևորգ Այվազյանը։ Նախագծի համակարգող Քնարիկ Ներսիսյանն հավելում է, որ սա նաև արվեստագետների ու պոետների միջև հանդիպումների ու երկխոսության կարևոր հարթակ է և կամուրջ։

Գիրքը եռալեզու է՝ արևելահայերեն, արևմտահայերեն և ֆրանսերեն, և ներկայացնում է տարբեր սերունդների ձայնը։ Ժողովածուում տեղ են գտել աշխարհի տարբեր անկյուններից շուրջ 14 բանաստեղծների ու արվեստագետների ստեղծագործություններ։ Ակնկալվում է, որ արդեն աշնանը գրքի հաջորդ տպաքանակը կներկայացվի Փարիզում։ Այս գիրքը ոչ թե պարզապես պատմում, այլ նորովի բացահայտում է արվեստն ու պոեզիան։

«Պոեզիան այն տարածքն է, որտեղ մենք կարող ենք հարյուր տոկոսով ազատ լինել։ Այսօր նոր միտումներ կան. մենք հեռանում ենք էպիկական, ծանր պոեզիայից և անցնում «առօրյա պոեզիային», որը շատ պարզ է. հեղինակը կարող է, օրինակ, գրել իր նախաճաշի մասին, ինչը շատ գեղեցիկ է», — նշում է Գևորգ Այվազյանը։ Գրքում ընտրված են հենց այսպիսի ձեռագրով ստեղծագործող հեղինակներ։ Գևորգ Այվազյանն առանձնահատուկ նշում է Նշան Աբասյանի պոեզիան, որն իրեն հիշեցնում է ֆրանսիական ժամանակակից պոետների գործերը։ Գրքում ներառված արվեստի գործերը ոչ թե պարզ նկարազարդումներ են, այլ բովանդակությունից անկախ ստեղծագործություններ։ Նախագծի հեղինակների համոզմամբ՝ տարբեր արտահայտչամիջոցների համադրությամբ իրենք փորձում են կամուրջներ ստեղծել տարբեր արվեստագետների և տարբեր մշակույթների միջև։

Հյուրեր` էրգոթերապիստ, անձի ֆոնկցիոնալությունը գնահատող մասնագետ Մերի Ավետիսյան և լոգոպեդ, վարքային թերապիստ Աննա Հոսեփյան:

Հյուրեր՝ «Յութոփիա» երիտասարդական ՀԿ-ի նախագահ և համահիմնադիր՝ Յուրի Գալստյան «Յութոփիա» երիտասարդական ՀԿ-ի գեղարվեստական ղեկավար և համահիմնադիր՝ Սոսե Մելիքջանյան

Թեման՝ Ամեն տարի հուլիսի 15-ին աշխարհում նշվում է Երիտասարդների հմտությունների համաշխարհային օրը՝ ընդգծելով երիտասարդներին որակյալ կրթությամբ և ապագային միտված հմտություններով ապահովելու կարևորությունը։ 2026 թվականի կարգախոսն է՝ «Հմտություններ՝ ընդհանուր ապագայի համար»։

Այս տարվա նախաձեռնությունը կարևորում է մասնագիտական, թվային, արհեստական բանականության, «կանաչ» տնտեսության, հաղորդակցման և քննադատական մտածողության հմտությունների զարգացումը՝ խթանելով երիտասարդների զբաղվածությունը, ձեռնարկատիրությունը և նրանց մասնակցությունը կայուն զարգացման գործընթացներին։

Ինչպես միշտ՝ կլինի օրվա տեղեկատվական բլոկը.

• Օրվա լրահոս,
• Եղանակի կանխատեսում,
• շՔաղաքի խցանումների վիճակ,
• Տարադրամի փոխարժեքներ,
• «Զվարթնոց» օդանավակայանի թռիչքների ժամանակացույց,
• Լավագույն երաժշտական ընտրանի,
• Եվ, իհարկե, անմիջական կապ ռադիոլսողների հետ։

Ի՜նչ հարուստ կենսագրություն է ունեցել սրանից 155 տարի առաջ՝ 1871 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Կոստանդնուպոլսում ծնված այս դերասանը, ում իրական ազգանունն Իփեկյան էր: Նա հրաշալի կրթություն է ստացել Բերայի հայկական և գերմանական դպրոցներում, եղել է Մխիթարյանների սան, որտեղ նրա մտերիմ ընկերը ապագայի մեծ նկարիչ Էդգար Շահինն էր, ապա ուսանել է Պոլսի Կեդրոնական վարժարանում: Արմենը սիրում էր դաշնամուր նվագել, իսկ հայրը սաստում էր. «Տղամա՛րդ եղիր, դաշնամուրը աղջիկներուն կը վայելէ»:

Ճակատագրական եղավ նրա հանդիպումը Պետրոս Ադամյանի հետ. նա գերվեց թատրոնի կախարդանքով: Եվ երբ Թիֆլիսից բեմադրիչ ու դերասան Գևորգ Պետրոսյանը եկավ Պոլիս՝ Թիֆլիսի թատերախմբի համար դերասաններ ընտրելու, Արմենը ներկայացավ նրան: Ընտանիքում սկսվեցին վեճեր. ծնողները դեմ էին Արմենի որոշմանը, բայց, ի վերջո, տեղի տվեցին մեկ պայմանով՝ բեմ չբարձրանալ Իփեկյան ազգանունով: Երիտասարդ սիրողական դերասան Արմենը՝ արդեն Արմենյան ազգանունով, հանդիսականի առջև հայտնվեց Սիրանույշի, Աբելյանի և ժամանակի մյուս նշանավոր դերասանների հետ:

Բայց Արմենի հայրը՝ չհամակերպվելով որդու դերասանական ուղին բռնելու մտքի հետ, նրան առևտրական գործ ուսանելու համար ուղարկեց Համբուրգ: Այստեղ, սակայն, բարձր արվեստների հետ հաղորդակցվելն ավելի դյուրին եղավ. դասական երաժշտության համերգներ, թատերական ներկայացումներ, Էլեոնորա Դուզեի և Սառա Բեռնարի խաղը վայելելու բացառիկ հնարավորություն: Շուտով նա Սառա Բեռնարից արտոնություն ստացավ բեմ բարձրանալու իբրև ստատիստ: Միաժամանակ սովորեց բեմական խոսք և գիտելիք կուտակեց թատրոնին առնչվող բոլոր հարցերում, ապա ընդգրկվեց Փարիզի «Բուֆ Դյունոր» և «Կոմեդի Ֆրանսեզ» թատրոնների դերասանական կազմում: Բայց Փարիզը նրան գուցե ամենից շատ տպավորեց Կոմիտասի հետ հանդիպմամբ:

1902 թվականին Արմեն Արմենյանին հրավիրում են Թիֆլիս: Գաբրիել Սունդուկյանը տեսնում է նրա խաղը բեմում և առաջարկում խաղալ Ֆրանցի դերը Շիլլերի «Ավազակներ»-ում: Տարիներ անց Ա. Արմենյանը և Հովհաննես Աբելյանը կազմում են «Աբելյան-Արմենյան» թատերախումբը, որը մեծ հաջողություններ է ունենում: Նրա թատերական, դերասանական և ռեժիսորական հարուստ կենսագրությունը կապված է աշխարհի շատ երկրների հետ, որտեղ եղավ իր տիկնոջ՝ դերասանուհի Եկատերինա Դուրյան-Արմենյանի հետ՝ Պոլսից մինչև Կահիրե և Ալեքսանդրիա, Կովկասից մինչև Զմյուռնիա, Պարսկաստանից մինչև Ռումինիա:

Վերջապես, 1921 թվականին Արմեն Արմենյանը հաստատվում է Ալեքսանդրապոլում: Կազաչի պոստի և Պոլիգոնի ամերիկյան որբանոցներում նա երեխաներին սովորեցնում է ասմունքի արվեստը: Մեծ արձագանք է ունենում 1922-ին Ալեքսանդրապոլում 150 դերասանների մասնակցությամբ նրա անսովոր բացօթյա բեմադրությունը՝ Արշակ Աթայանի «Սասունցի Դավիթ» պիեսի հիման վրա: Նրան՝ իբրև ռեժիսոր, հրավիրել են ղեկավարելու Սուխումի հայկական թատրոնը, իսկ Ալավերդիում 1934 թվականին նա հիմնադրում է բանվորական թատրոն: 1935 թվականից արդեն աշխատում է Գյումրիի պետական թատրոնում:

Ավելի քան 100 պիեսի բեմականացում և մոտ 150 խաղացած դեր. այս տաղանդավոր դերասանն ապրեց 94 տարի՝ շռայլորեն բաշխելով իր տաղանդը հանդիսականին, իսկ իր գիտելիքները՝ երիտասարդ ռեժիսորներին ու դերասաններին: Նա մահացավ 1965 թվականի հուլիսի 20-ին:

Լևոն Սարդարյանն ու պատգամավորը զրուցում են ներքաղաքական իրավիճակի, 9-րդ գումարման Ազգային ժողովի մասին։

Ղազարյանի խոսքով, ամեն մի ասված ստի համար ընդդիմությունը պետք է խորհրդարանում պատասխան տա։

Նրա երաժշտական առաջին քայլերը կապված էին հայկական ժողովրդական երգի հետ, իսկ պատանեկան տարիներին հետաքրքրվում էր նաև էստրադային և ջազային երաժշտությամբ։ Սակայն մասնագիտական կրթության համար ընտրեց դասական ուղղությունը՝ ընդունվելով Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դասական վոկալի բաժին, որտեղ ձեռք բերեց ակադեմիական երգարվեստի ամուր հիմքերը։

Ուսանողական տարիներին Զոյա Սարգսյանը զուգահեռաբար զբաղվում էր նաև աբստրակտ նկարչությամբ։ Գույների, ձևերի և ազատ արտահայտչամիջոցների հանդեպ հետաքրքրությունը հետագայում բնականորեն արտահայտվեց նաև երաժշտական մտածողության մեջ՝ նրան ուղղորդելով դեպի ակադեմիական ավանգարդ։ Այս արվեստում կատարողը ոչ միայն փոխանցում է նոտագրված երաժշտությունը, այլև դառնում է ստեղծագործական գործընթացի լիարժեք մասնակից՝ ձայնը վերածելով բազմաշերտ արտահայտչամիջոցի։

Ակադեմիական ավանգարդը 20-րդ և 21-րդ դարերի մասնագիտական երաժշտության այն ուղղությունն է, որը մշտապես որոնում է նոր հնչողություններ, արտահայտչաձևեր և կատարողական մոտեցումներ։ Եթե դասական վոկալը հիմնված է մաքուր, հավասարակշռված և ռեզոնանսային ձայնարտադրության վրա, ապա ժամանակակից ավանգարդում լայնորեն կիրառվում են նոր վոկալ տեխնիկաներ՝ շշուկ, խոսքային ինտոնացիա, ձայնային էֆեկտներ, բազմաձայն հնչեցում, ոչ ավանդական շնչառական հնարքներ, կտրուկ դինամիկ անցումներ և այլ արտահայտչամիջոցներ։ Այս տեխնիկաները չեն փոխարինում դասական վոկալին, այլ ընդլայնում են մարդկային ձայնի հնարավորությունները՝ այն դարձնելով ժամանակակից կոմպոզիտորների ստեղծագործական գաղափարների լիարժեք արտահայտողը։

Կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո Զոյա Սարգսյանը սկսեց ակտիվորեն մասնակցել ժամանակակից երաժշտական համերգների, հեղինակային նախագծերի և պերֆորմանսների՝ նախապատվությունը տալով նորագույն կոմպոզիտորների ստեղծագործություններին։ Նրա կատարումները առանձնանում են արտիստիկ ազատությամբ և նոր հնչողությունների հանդեպ բաց վերաբերմունքով, ինչը կարևոր հատկանիշ է ժամանակակից ակադեմիական արվեստում։

Վերջերս անցկացված մանսուրյանական կոմպոզիտորական մրցույթում Զոյա Սարգսյանը ներկայացրեց առաջին և երկրորդ մրցանակների արժանացած երիտասարդ կոմպոզիտորների նոր ստեղծագործությունները՝ նպաստելով դրանց առաջին հանրային հնչեցմանը։ Այս մասնակցությունը ևս մեկ անգամ ընդգծեց նրա կարևոր դերակատարությունը հայկական ժամանակակից երաժշտության զարգացման գործում։

Զոյա Սարգսյանը ներկայանում է որպես երիտասարդ կատարող, որը դասական դպրոցի ամուր հիմքերի վրա վստահորեն բացահայտում է ակադեմիական ավանգարդի հորիզոնները՝ դառնալով հայկական նոր երաժշտության ամենահետաքրքիր և խոստումնալից անուններից մեկը։

Հովհաննես Շարամբեյանի անվան ժողովրդական արվեստների թանգարանում բացված «Վարպետներ և գործիքներ» ցուցահանդեսը նվիրված է հենց պղնձագործներին ու նրանց աշխատանքային գործիքներին։

Ներկայացված նմուշները հիմնականում պատկանում են սիրիահայ վարպետներին, որոնց հաջողվել է վերջին տարիների պատերազմական թոհուբոհից փրկել ու Հայաստան բերել տասնամյակների պատմություն ունեցող այս արժեքավոր իրերը՝ մուրճերն ու սալերը։

Ժողովրդական վարպետ Հրազդան Թոքմաջյանն ասում է, որ այսօր արհեստի այս ճյուղը գրեթե մեռած է, քանի որ ձեռքի աշխատանքին փոխարինելու է եկել մեքենայացված արտադրությունը։ Այդուհանդերձ, հատկապես Գյումրիում դեռ կան հատուկենտ վարպետներ, ովքեր շարունակում են աշխատել ավանդական եղանակով։

Ցուցահանդեսի նպատակն է նոր հետաքրքրություն առաջացնել պղնձագործության հանդեպ, մանավանդ որ միջազգային ցուցահանդեսներում արժևորվում է հենց ձեռքի աշխատանքը։

Քանի դեռ կան ավանդական մեթոդներով աշխատող վարպետներ, անհրաժեշտ է նոր շունչ հաղորդել ու պահպանել ժողովրդական արվեստի այս բացառիկ տեսակը։