Նորընտիր Ազգային ժողովի 105 պատգամավորների անունները հայտնի են։ Հաջորդ խորհրդարանի կազմն ընթերցում է ԿԸՀ նախագահ Վահագն Հովակիմյանը, արձանագրությունը վավերացնում են հանձնաժողովի անդամները․

«Այսպիսով, խորհրդարանի նոր կազմը հաստատված է։ Հայտարարում եմ․ նորընտիր ԱԺ առաջին նստաշրջանի հրավիրման օրն է 2026 թվականի օգոստոսի երկուսը՝ ժամը 10։00–ն»։

39 թեկնածու չի ցանկացել ստանալ պատգամավորի մանդատ և համապատասխան գրությունով տեղեկացրել է Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովին։ «Քաղաքացիական պայմանագրից» ինքնաբացարկի դիմում գրել է 27 անձ, «Ուժեղ Հայաստան»-ից՝ 11, իսկ «Հայաստան» դաշինքից՝ 1 գործիչ։ Ավելի վաղ՝ հուլիսի սկզբին, «Ուժեղ Հայաստան»-ում ինքնաբացարկների առաջին մեծ ալիքն էր, երբ միանգամից 105 թեկնածու հայտնեց այդ մտադրության մասին։

Պատգամավոր չեն ցանկացել դառնալ, օրինակ, «Հայաստան» դաշինքի ղեկավար Ռոբերտ Քոչարյանը, «Ուժեղ Հայաստան»-ից փաստաբան Գոհար Մելոյանը, Գյումրու քաղաքապետ Վարդան Ղուկասյանի փեսան՝ Գյումրու փոխքաղաքապետ Ավետիս Առաքելյանը, «Քաղաքացիական պայմանագրից» գործադիր իշխանության բոլոր անդամները՝ վարչապետ Փաշինյանի գլխավորությամբ, ԱԺ նախկին նախագահ Ալեն Սիմոնյանը, ԱՄՆ-ում Հայաստանի նախկին դեսպան Լիլիթ Մակունցը։

ԿԸՀ նիստը վերջակետ դրեց նաև տևական քննարկումներին ընդդիմության կողմից մանդատները վերցնել-չվերցնելու հարցով։ Ընդիմադիրները գնում են խորհրդարան, քանի որ մանդատները լուրջ գործիք են պայքարը շարունակելու համար։ Այս ձևակերպումն արել էր Ռոբերտ Քոչարյանը։ Նրա գլխավորած քաղաքական ուժը նախորդ խորհրդարանի գործունեության 5 տարիների ընթացքում հեղինակել է 25 օրենսդրական նախաձեռնություն, որոնք խորհրդարանական մեծամասնությունը մերժել է։  

Փողոցային պայքարի հնարավորությունից չհրաժարվող «Ուժեղ Հայաստան»-ի «առաջին համար» Նարեկ Կարապետյանը պայքարի արդյունավետության տեսանկյունից կարևորում է խորհրդարանում իրենց ներկայությունը․

«Պրինցիպիալ մի հարց․ վաղը ՀՀ փողոցներում հարյուրավոր մարդիկ են, ո՞վ է այս մարդկանց ճամփելու, ո՞վ է ԱԺ-ում սեղմելու կնոպկեն»։

Արդյո՞ք Նարեկ Կարապետյանը նոր խորհրդարանում կոճակ սեղմելու հնարավորություն կունենա․ այս հարցի պատասխանը տալու է Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը։

Կարապետյանին մանդատ հանձնելուց ժամեր անց կառույցը քննարկելու է հենց Նարեկ Կարապետյանին առնչվող դատախազության միջնորդությունը։ Մինչև օգոստոսի 2-ը այսպիսի հարցերով ԿԸՀ-ն դեռ զբաղվելու է՝ ասում է Վահանգն Հովակիմյանը․

«Ըստ էության, մինչև օգոստոսի 2-ը եթե արձանագրությունում ընտրված պատգամավորներից որևէ մեկի հետ կապված քրեական հետապնդում հարուցելու խնդիր առաջանա, այո, դատախազությունը պետք է դիմի ԿԸՀ և համաձայնություն ստանա, այնուհետև քրեական հետապնդումը հարուցի։ Եթե չստանա համաձայնությունը, չի կարող այդ քրեական հետապնդումը հարուցել։ Օգոստոսի 2-ին՝ ժամը 10-ից արդեն, պատգամավորների նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու կամ ազատությունից զրկելու համար դատախազությունն այլևս պետք է դիմի խորհրդարանին»։

Նախաքննության շահերից ելնելով՝ դատախազությունը Նարեկ Կարապետյանին առնչվող գործից տեղեկություն չի հրապարակում։ Ավելի վաղ հայտնի էր դարձել, որ նրան առնչվող քրեական երկու վարույթ կա՝ զինվորական ծառայությունից ազատվելու և այլ երկրի քաղաքացիության փաստերով։

Պատգամավորի մանդատ և անձեռնմխելիություն ստանալուց ժամեր առաջ քննչական մարմինը հասցրել է նաև դատարան ուղարկել «Ուժեղ Հայաստան»-ի ցուցակով պատգամավոր դարձած Դավիթ Ղազինյանին առչվող գործը։ Փաստաբան և արդեն պատգամավորի կարգավիճակ ստացած Արամ Վարդևանյանը իրավապահների գործողությունների արագությունն այսպես է բացատրում․

«Որ երբ այս նիստը ավարտվի և մեր ձեռքի տակ լինի այլևս արձանագրությունը նրա վերաբերյալ, որ Դավիթ Ղազինյանը պատգամավոր է և չի կարող լինել կալանավորված, վերջիններս ասեն` իրենք լիազորություն չունեն։ Այսինքն` գործն արդեն դատարանում է և դատախազը չունի լիազորություն վերացնելու կալանքը»։

Մանդատների բաշխման արձանագրությունը և ինքնաբացարկների դիմումները նաև որոշակի պատկեր են բացահայտում։ Այս առումով հետաքրքիր է հատկապես իշխող քաղաքական ուժի ցուցակը։ Այդպես, օրինակ, Մխիթար Հայրապետյանը չի ունենա ո՛չ մանդատ, ո՛չ էլ նախարարի պաշտոն։ Վարչապետ Փաշինյանը օրերս հաստատել էր, որ Հայրապետյանն ինքն է հրաժարվել բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարի պաշտոնում աշխատելու հնարավորությունից, նաև ԿԸՀ է ներկայացրել ինքնաբացարկի դիմում։

Վարչապետը ուղիղ չէր հաստատել նաև իր աշխատակազմի ղեկավար Արայիկ Հարությունյանի՝ պաշտոնը լքելու մտադրությունը, բայց ԿԸՀ-ի հաստատած արձանագրությամբ՝ Հարությունյանը փաստացիորեն վերցնում է պատգամավորի մանդատը։ 

Ադրբեջանի նախագահը հայտարարել է Գերմանիայի կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցի հետ Բեռլինում կայացած համատեղ մամուլի ասուլիսի ժամանակ։

Ալիևը նաև նշել է, որ Ադրբեջանի տարածքով այլ երկրներից Հայաստան բեռների տրանզիտ փոխադրումները նույնպես լայն մասշտաբների է հասել։ «Մենք պատմական ժամանակահատված ենք ապրում։ Ադրբեջանը Հայաստանին խաղաղություն է առաջարկել և ստացել է դրական պատասխան։ Մենք բարձր ենք գնահատում այս ուղղությամբ Գերմանիայի կառավարության դերը»,- ասել է Ալիևը։

Հայաստանն Ադրբեջանից սկսել է նավթամթերք ներմուծել 2025 թվականի դեկտեմբերից։ Ադրբեջանական կողմի հաղորդած տվյալներով այս ընթացքում Ադրբեջանից Հայաստան է ներմուծվել ավելի քան 14,000 տոննա դիզելային վառելիք և մոտ 5,000 տոննա AI-92 և AI-95 բենզին։

ԿԸՀ-ն պաշտոնապես վավերացրեց արձանագրությունը, որով վերջնականապես հաստատվեց 2026 թվականի հունիսի 7-ի ընտրությունների արդյունքներով ձևավորված նոր խորհրդարանի ողջ կազմը և պատգամավորական մանդատների բաշխումը։

Որոշումը կայացվել է Սահմանադրական դատարանի կողմից ընտրությունների արդյունքները վիճարկող դիմումների մերժումից և իրավական բոլոր գործընթացների ավարտից հետո։

Նոր խորհրդարան են անցել 3 քաղաքական ուժեր՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը, «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքը և «Հայաստան» դաշինքը։

Զրույցի առանցքում եղել են երկկողմ հարաբերությունները, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացը, ինչպես նաև տարածաշրջանային և միջազգային արդիական հարցերը։

Դաշնային նախագահը բարձր է գնահատել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության և հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում գրանցված առաջընթացը և աջակցություն հայտնել խաղաղության համաձայնագրի ուղղությամբ հետագա քայլերին։

Զրույցի թեմաներից է եղել նաև Գերմանիայի և Ադրբեջանի միջև երկկողմ համագործակցությունը։ Դաշնային նախագահը ընդգծել է Ադրբեջանի նշանակությունը որպես կարևոր գործընկեր Հարավային Կովկասում, ինչպես նաև էներգետիկայի և տնտեսության ոլորտներում։

«Մեծարգո պարոն վարչապետ,

Սրտանց շնորհավորում եմ Ձեզ և Բելգիայի բարեկամ ժողովրդին Ազգային տոնի առիթով։

Ուրախությամբ եմ արձանագրում, որ վերջին շրջանում Հայաստանի և Բելգիայի միջև հարաբերությունները շարունակաբար զարգանում են՝ ընդգրկելով գործընկերության նոր ռազմավարական ուղղություններ։

Ջերմորեն եմ հիշում այս տարվա մայիսին Երևանում Ձեզ հետ ունեցած հանդիպումը: Վստահ եմ, որ համատեղ գործուն ջանքերով նոր խթան կհաղորդենք մեր երկրների միջև բազմոլորտ համագործակցության ընդլայնմանն ու առևտրատնտեսական կապերի ամրապնդմանը։

Բարձր եմ գնահատում Բելգիայի շարունակական աջակցությունը Հայաստան-Եվրոպական միություն գործընկերության խորացմանը, ինչպես նաև միջազգային հարթակներում մեր երկրների միջև հաստատված արդյունավետ փոխգործակցությունը։

Մաղթում եմ Ձեզ քաջառողջություն և հաջողություններ, իսկ Բելգիայի բարեկամ ժողովրդին՝ խաղաղություն և բարօրություն»:

«Ջերմ շնորհավորանքներ Էնդի Բերնհեմին՝ Միացյալ Թագավորության վարչապետի պաշտոնը ստանձնելու կապակցությամբ։

Ակնկալում եմ սերտ համագործակցություն Ձեզ հետ՝ Հայաստանի եւ Միացյալ Թագավորության ռազմավարական գործընկերության հետագա խորացման, ինչպես նաեւ մեր ժողովուրդների միջեւ բարեկամության ամրապնդման ուղղությամբ»,- X սոցիալական հարթակում գրել է Փաշինյանը։

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը օրերս կրկին հայտարարել է, որ Բաքուն քննարկել է ոչ միայն Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովում (ԵԽԽՎ) գործունեությունը դադարեցնելու, այլև Եվրոպայի խորհրդից ամբողջությամբ դուրս գալու հարցը։ Շուշիում անցկացված մեդիա ֆորումում նա ասել է, որ այդ քննարկումները սկսվել են դեռ 2024-ի հունվարից, երբ ԵԽԽՎ-ն հրաժարվեց վավերացնել Ադրբեջանի պատվիրակության լիազորությունները։ Ի՞նչ հետևանքներ կարող է ունենալ նման քայլը Ադրբեջանի և Եվրոպայի խորհրդի համար, և որն է Բաքվի այսպես ասած «զգուշացումների» ենթատեքստը։

2024-ի հունվարից ի վեր Ալիևը առնվազն երկու անգամ հրապարակավ խոսել է Եվրոպայի խորհրդից դուրս գալու հնարավորության մասին։ Հուլիսի 13-ին Շուշիում կազմակերպված մեդիա համաժողովին Ադրբեջանի նախագահը նոր շեշտադրմամբ է հայտարարել, թե Բաքուն լրջորեն քննարկում է ոչ միայն հարաբերությունները սառեցնելը, այլև կառույցից դուրս գալը։ Այդ քննարկումները հաջորդել են 2024 թվականի ԵԽԽՎ-ի հունվարյան որոշմանը, որն Ալիևը համարում է քաղաքական, կողմնակալ և կրկին պնդել է իր ակնկալիքը, թե ադրբեջանական պատվիրակությունը պետք է վերականգնվի ԵԽԽՎ-ում։ Ալիևը Շուշիում նաև ասել էր, որ Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղար Ալեն Բերսեն իրեն կոչ է արել չշտապել նման հարցում և շարունակել երկխոսությունը։

Ադրբեջանն անդամակցում է Եվրոպայի խորհրդին 2001-ից, սակայն վերջին տարիներին հարաբերությունները կառույցի հետ ամենալարված փուլում են։ Այս ընթացքում մշտապես հնչել են սուր քննադատություններ այդ երկրում ժողովրդավարական խնդիրների և «խավիարային դիվանագիտության» առնչությամբ։ 2023 թվականին հարաբերություններն առավել սրվեցին Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ զարգացումների, ռազմական գործողությունների և դրանց հետևանքով հնչած միջազգային քննադատության ֆոնին։

2024-ի ԵԽԽՎ ձմեռային նստաշրջանին գերմանացի պատգամավոր Ֆրանկ Շվաբեն վիճարկեց Ադրբեջանի պատվիրակության լիազորությունները և ներկայացրեց դրանք չվավերացնելու առաջարկ՝ հիմնավորելով՝ երկիրը չի կատարում ԵԽ հանդեպ պարտավորությունները։ Օրեր անց ԵԽԽՎ-ն 76 կողմ, 10 դեմ և 4 ձեռնպահ ձայներով չվավերացրեց ՝ Ադրբեջանի պատվիրակության լիազորությունները։

«Ռադիոլուր»-ի հետ զրույցում ՄԻԵԴ և ՍԴ նախկին դատավոր, իրավաբան Ալվինա Գյուլումյանը, գնահատելով Ադրբեջան-ԵԽ հարաբերությունները. նկատում է. մեջբերում.

«Ադրբեջանը լրջորեն խախտել է մարդու իրավունքները, ինչն անընդունելի է ԵԽ-ի համար, և եթե Ադրբեջանը հրաժարվի հետևել ԵԽ հանձնարարականներին, ինչպես նաև չկատարի ՄԻԵԴ-ի վճիռները, ապա այդ հարաբերությունները իրապես կարող են վերածվել խորքային հակասության, ինչի մասին, կարծում եմ, դեռ վաղ է խոսել»։

Իրատեսակա՞ն է Ադրբեջանի՝ Եվրոպայի խորհրդից դուրս գալը, և ի՞նչ հետևանքներ կարող է ունենալ դա. Գյուլումյանը մանրամասնում է.

«Իհարկե, ԵԽ յուրաքանչյուր անդամ կարող է դուրս գալ կազմակերպությունից՝ պահպանելով սահմանված ընթացակարգերը։ Բայց որքանո՞վ է ցանկալի լքել եվրոպական այդ ընտանիքը և հայտնվել որոշակի մեկուսացվածության մեջ։ Կարծում եմ՝ Ադրբեջանը նման սպառնալիքով ավելի շուտ ցանկանում է ազդել ԵԽ-ի վրա և հասնել իր համար նպաստավոր որոշումների կայացմանը։ Դժվար է խիստ որոշակի պատասխանել հարցին, թե ինչ հետևանքներ կարող է ունենալ, բայց, ամեն դեպքում, Ադրբեջանը կհայտնվի որոշակի մեկուսացման մեջ, որն իր քաղաքացիների և նրանց իրավունքների համար կլինի վնասակար, ինչպես նաև կազդի իր միջազգային վարկի վրա։ Իսկ ԵԽ-ի համար աստեղ որևէ խնդիր չկա. խնդիրը միայն նրանում է, որ, կարծես թե, դրանով ԵԽ-ն կարձանագրի իր ջանքերի ապարդյունությունը»։

Ինչը կարող է նպաստել ԵԽ-Ադրբեջան հարաբերությունների կարգավորմանը. ՄԻԵԴ նախկին դատավորի գնահատումն այսպիսին է. մեջբերում.

«Հարաբերությունների կարգավորման համար կամ Ադրբեջանը պետք է կատարի իր պարտավորությունները ԵԽ-ի առջև, այն է՝ երկրում ժողովրդավարության ամրապնդում, իրավունքի գերակայության զարգացում, մարդու իրավունքների որոշակի մակարդակի ապահովում։ Եւ եթե Ադրբեջանը պատրաստակամ լինի որոշակի աջակցության դեպքում հասնել Եվրոպայի խորհրդի համար առավել ընդունելի մակարդակի, ապա այդ հարցն ինքնըստինքյան կփակվի։ Մյուս տարբերակը կլինի Եվրոպայի խորհրդի կողմից, որոշակի հանգամանքներից ելնելով, զիջումների գնալը, որը, իհարկե, մեզ համար անցանկալի է»։

Գյուլումյանի հիշատակած հնարավոր զիջումների համատեքստում փորձագետները հաճախ մատնանշում են նաև Ադրբեջանի էներգետիկ նշանակությունը Եվրոպայի համար, որը կարող է քաղաքական ազդեցության գործոն լինել։

Բաքվի՝ եվրոպական ընտանիքից ինքնամեկուսացման հնարավոր սցենարին զուգահեռ, միջազգային հեղինակավոր կառույցներն ու վերլուծական կենտրոնները՝ պարբերաբար ահազանգում են, որ Եվրոպայի խորհրդից դուրս գալը կարող է լուրջ հարված հասցնել հենց Ադրբեջանի քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանությանը՝ նրանց զրկելով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան դիմելու հնարավորությունից։ Եվրոպայի խորհրդից դուրս գալու դեպքում երկիրը կդադարի լինել Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի կողմ, և նոր խախտումների վերաբերյալ քաղաքացիներն այլևս չեն կարողանա դիմել ՄԻԵԴ։

Իսրայելում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը, ինչպես դեռ օրեր առաջ կանխատեսում էին փորձագետները, կանգ է առել։ Այդ թեմային անդրադարձել է իսրայելական հեղինակավոր Haaretz (Հաարեց) պարբերականը, որի հրապարակման համաձայն՝ պատճառը եղել է Ադրբեջանի միջամտությունը։

Պարբերականը հիշեցնում է, որ հունիսի վերջին Իսրայելի կառավարությունը միաձայն հաստատել էր Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին օրինագիծը, որը նախաձեռնել էր երկրի արտգործնախարար Գիդեոն Սաարը։ Սակայն մինչև այն կհասներ Քնեսեթ և կդառնար օրենք, գործընթացը կասեցվել է։

Ըստ Haaretz-ի՝ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի արտաքին քաղաքական հարցերով խորհրդական Հիքմեթ Հաջիևը կապ է հաստատել Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի հետ։ Դրանից հետո, Նեթանյահուի անձնական միջամտությամբ, օրինագիծը հանվել է խորհրդարանի օրակարգից։ Թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանը նկատում է, որ սա մի քանի բան կարող է նշանակել.

«Եթե Haaretz-ի հրապարակումը իսկապես համապատասխանում է իրականությանը, ապա պետք է ենթադրենք հետևյալը։ Իսրայելը որոշակի կախվածություն ունի Ադրբեջանից։ Դա ՝մեկ։ Երկրորդը՝ այդ կախվածությունն ինչպիսին պետք է լինի։ Մենք գիտենք, որ Իսրայելը բավական մեծ քանակությամբ զենք–զինամթերք է վաճառել Ադրբեջանին։ Պարզ է, որ սա, իմ կարծիքով, տվյալ դեպքում կարևոր չի եղել, որ Իսրայելը համաձայնել է Ադրբեջանի այդ հորդորին»։

Թեև Թուրքիան և Ադրբեջանը հրապարակայնորեն դեմ էին, որ Իսրայելը ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը, հարցի վերաբերյալ Բաքվի հայտարարությունը նկատելիորեն ավելի դիվանագիտական տոն ուներ։ 

«1915-ի իրադարձությունների շուրջ պատմական փաստերի խեղաթյուրումը և պատմական բարդ խնդրի հանգեցումը քաղաքական որոշման՝ առանց ամուր իրավական կամ գիտական հիմքի, անընդունելի է: Հորդորում ենք Իսրայելի կառավարությանը վերանայել այս որոշումը»,— ասվում էր հայտարարության մեջ։

Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչելու Իսրայելի մտադրությունը շատ վերլուծաբաններ դիտարկում էին քաղաքական ուղերձ Թուրքիային։ Վերջին տարիներին Անկարան Իսրայելի գործողությունները Գազայում բազմիցս բնութագրել է որպես ցեղասպանություն։ Ուստի փորձագետներից ոմանք Իսրայելի կառավարության որոշումը դիտարկում էին հենց այդ համատեքստում։

Սակայն Ադրբեջանը, որ միաժամանակ ռազմավարական հարաբերություններ ունի թե՛ Թուրքիայի, թե՛ Իսրայելի հետ, ըստ Haaretz-ի հրապարակման, փորձել է կանխել Թել Ավիվի այդ քայլը։ Ռուբեն Սաֆրաստյանը կարծում է, որ Ադրբեջանից Իսրայելի կախվածության մեկ այլ գործոն էլ կա՝ կապված Իրանի հետ․

«Պետք է ենթադրենք, որ Ադրբեջանը կարևոր է Իսրայելի համար այն առումով, որ Իրանի հետ կապված հնարավորություններ է ընձեռում Ադրբեջանը՝ տրամադրելով իր տարածքը Իսրայելին։ Կոնկրետ դրանք ինչ են՝ ես չեմ կարող ասել։ Այսինքն՝ Իսրայելը ուղղակիորեն շահագրգռված է, որ Ադրբեջանը դա շարունակի անել այն, ինչ որ մինչև հիմա արել է կամ թույլ տալ անել»։

Haaretz-ը հիշեցնում է՝ CNN-ը հունիսին հաղորդել էր, որ փետրվարին Իրանի դեմ սկսված պատերազմի օրերին իսրայելական ուժերը գործել են նաև ադրբեջանական տարածքից։ Բացի դրանից՝ նշվում է, որ այսօր Բաքուն Թել Ավիվի հիմնական էներգետիկ գործընկերներից է։ Ադրբեջանից է մատակարարվում Իսրայելի սպառած նավթի զգալի մասը։ Իսրայելական պարբերականը նաև հիշեցրել է, որ Ադրբեջանը տարիներ շարունակ իսրայելական սպառազինություն և ռազմական տեխնոլոգիաներ է ձեռք բերում, որոնք մեծ արդյունավետությամբ կիրառվել են 44–օրյա պատերազմում։ Ռուբեն Սաֆրաստյանը նկատում է, որ այդ ամենը միաժամանակ ազդել է, որ Իսրայելը կատարի Ադրբեջանի հորդորը։

Իսրայելի արտգործնախարար Սաարը հերքել է Haaretz-ի մեղադրանքները՝ լրատվամիջոցին ասելով. «Կա կառավարության որոշում [Ցեղասպանությունը ճանաչելու վերաբերյալ], և այն միաձայն է ընդունվել… այն չի փոխվի, և դա է կարևոր ու պատմական փաստը»։

Սակայն օրինագիծը Քնեսեթի օրակարգում գործնականորեն այլևս չկա։ Այն հետ է կանչվել խորհրդարանի արձակուրդից անմիջապես առաջ, և ճանաչման հարցը հետաձգվել է անորոշ ժամկետով։ Այս իրավիճակից հետո որքանո՞վ է իրատեսական, որ Իսրայելը մոտ ապագայում կրկին վերադարձնի Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը խորհրդարանի օրակարգ, և ի՞նչը կարող է ազդի այդ գործընթացի վրա։

Թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանը հիշեցնում է իր կանխատեսումը, որ Քնեսեթը երբեք չի ընդունի Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին բանաձև, թեև հարցը ժամանակ առ ժամանակ Իսրայելը կարող է հրապարակ բերել.

«Իսրայելը օգտագործում է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման խնդիրը իր, այսպես կոչված, աշխարհաքաղաքական նպատակների համար՝ կապված Թուրքիայի հետ։ Թուրքիայի հակաիսրայելական հռետորաբանությանը ինչ-որ ձևով հակահարված տալու համար»։

Պատահական չէ, որ Իսրայելի կառավարության որոշումը ձևականորեն չի չեղարկվել, բայց Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը փաստացիորեն սառեցվել է։ Ռուբեն Սաֆրաստյանը համոզված է, որ Թուրքիայի և Իսրայելի, այսպես կոչված, հռետորաբանական պատերազմը կշարունակվի, նույնիսկ կարող է ավելի սրվել։ Սակայն նա չի կարծում, որ հարցը կարող է ունենալ շարունակություն։

ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատը հավանություն է տվել Հայաստանի անվտանգության աջակցության ընդլայնմանը։ Այս դիրքորոշումը տեղ է գտել է 2027 ֆինանսական տարվա «Ազգային անվտանգության, պետքարտուղարության և հարակից ծրագրերի ֆինանսավորման մասին» օրինագծում։

Կոնգրեսականներն ընդգծել են անվտանգության կարևորությունը յուրաքանչյուրի համար։ Օրինագծին կից զեկույցում նշվում է, որ Հարավային Կովկասի երկրներին հատկացվող միջոցները պետք է նպաստեն տարածաշրջանում խաղաղության, կայունության, գործակցության և ԱՄՆ ռազմավարական շահերի առաջմղմանը։

Փաստաթղթով առաջարկվում է ավելացնել Հայաստանի համար Միջազգային ռազմական կրթության և պատրաստության, ինչպես նաև Արտասահմանյան ռազմական ֆինանսավորման ծրագրերի ֆինանսավորումը։

Հայաստանին առնչվող հինգ առաջարկ է ներկայացվել։ Կոնգրեսական Դարրել Իսսան առաջարկել է պատժամիջոցներ նախատեսել Ադրբեջանի պաշտոնյաների, կազմակերպությունների և ֆինանսական ցանցերի համար, եթե թշնամական գործողություններ ձեռնարկվեն Հայաստանի դեմ, միաժամանակ առաջարկել է աջակցել խաղաղության գործընթացին։ Նմանատիպ առաջարկով հանդես է եկել նաև կոնգրեսական Գեյբ Ամոն․

«Սահմանափակել Ադրբեջանին տրամադրվող օգնությունը, եթե պաշտպանության նախարարը չհաստատի, որ Ադրբեջանը կատարել է որոշակի պայմաններ՝ ներառյալ զորքերի դուրսբերումը Հայաստանի տարածքից, հայ ռազմագերիների ազատ արձակումը, հայերի Լեռնային Ղարաբաղ վերադառնալու իրավունքի ճանաչումը և հայկական մշակութային ժառանգության վայրերի պաշտպանության պարտավորության ստանձնումը»։

Կոնգրեսական Բրեդ Շերմանը նույնպես առաջարկել է, որ Միացյալ Նահանգներն օգտագործի իր բոլոր գործիքները՝ ազատելու Ադրբեջանում պահվող հայ գերիներին։ Գրեթե նույն պահանջներով առաջարկ ձևակերպել է նաև կոնգրեսական Ֆրենկ Փալոնը՝ հավելելով հայկական մշակութային ժառանգության վայրերի պաշտպանության երաշխավորումը։

Ամերիկայի հայկական խորհուրդը ողջունել է օրինագծի ընդունումը՝ ընդգծելով, որ այն վկայում է ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստանի՝ որպես ռազմավարական գործընկերոջ կարևորության ճանաչման մասին և կարող է նպաստել անվտանգության ոլորտում գործակցության խորացմանը։ Կոնգրեսից հետո նախագիծը ներկայացվելու է ԱՄՆ Սենատի քննարկմանը։ Ամերիկայի հայկական խորհուրդը կոչ է արել Սենատին փաստաթղթի վերջնական տարբերակում պահպանելու Հայաստանի վերաբերյալ ընդունված դրույթները։

Վերջին տարիներին Վաշինգտոնը Երևանին տրամադրել է ավելի քան 20 մլն դոլարի անվտանգային աջակցություն կիբեռանվտանգության, սահմանային վերահսկողության և էներգետիկայի ոլորտներում։ Ստորագրվել է նաև «Համապարփակ ռազմավարական գործընկերության խարտիա»–ն, որը նախատեսում է աջակցություն ռազմական բարեփոխումներին, սպառազինություն ձեռք բերելու հնարավորություններ և ամենամյա համատեղ զորավարժություններ։ Հայ–ամերիկյան հարաբերությունները վերջին տարիներին հասել են ռազմավարական նոր մակարդակի՝ ասում է քաղաքագետ Արեգ Քոչինյանը․

«Վերջին երեք տարիների ընթացքում հայ–ամերիկյան հարաբերությունները զարգանում են աննախադեպ տեմպով։ Մենք, ըստ էության, երեք տարի առաջ սկսեցինք ռազմավարական երկխոսության մակարդակից, որը ամենացածր մակարդակն է գործընկերության։ Կարելի է ասել՝ հարաբերությունները հասցրեցինք ռազմավարական գործընկերության, որից հետո ստորագրեցինք երեք հռչակագիր երեք կարևոր ուղղություններով։ Իսկ հիմա այդ հարաբերությունները հասցրեցինք համապարփակ ռազմավարական գործընկերության մակարդակի։ Ես նայեցի Միացյալ Նահանգներում հարաբերությունների աստիճանակարգման մեջ հաջորդ աստիճանը հարաբերությունների արդեն MNNA-ն է։ Խոսքը ֆորմալ դաշնակցային հարաբերությունների մասին է»։  

Մասնագետների գնահատմամբ՝ Միացյալ Նահանգների հետաքրքրությունը պարզ հիմնավորում ունի՝ անդրկասպյան հաղորդուղիների ամենակարճ ճանապարհն անցնում է Հայաստանով․

«Միջին միջանցքի կամ տրանսկասպյան հաղորդուղների գաղափարը Վաշինգտոնում շատ մեծ շրջանակ փորձագետների, քաղաքական գործիչների, քաղաքական էլիտայի ներկայացուցիչների պատկերացման մեջ Եվրասիայի ապագայում շատ մեծ տեղ է զբաղեցնում։ Քաջ հայտնի է, որ այդ տրանսկասպյան հաղորդուղիների դեպի արևմուտք գնալու հնարավոր ամենակարճ ճանապարհն անցնում է Հայաստանով, էլ չասենք, որ դրա այլընտրանքը, որ պետք է անցնի Վրաստանով, այս պահին Վաշինգտոնում առանձնապես մեծ պոպուլյարություն չունի»։

Ամերիկյան աջակցության ծավալից և ուղղություններից անկախ՝ Հայաստանի անվտանգային միջավայրը ձևավորվում է նաև TRIPP ծրագրով, որն այս փուլում համարվում է Հայաստանի անվտանգության գլխավոր երաշխիքը։

Պարբերականի տեղեկություններով՝ Հաջիևը կապ է հաստատել Իսրայելի վարչապետի գրասենյակի հետ՝ խնդրելով հարցը չդնել քվեարկության։ Դրանից հետո, ըստ աղբյուրի, Իսրայելի իշխանությունները Բաքվին տեղեկացրել են, որ նախագիծը հանվել է Քնեսեթի օրակարգից և չի քննարկվի ամառային նստաշրջանի վերջին լիագումար նիստերում։

Haaretz-ը նշում է, որ որոշ կրոնական և ընդդիմադիր կուսակցություններ նույնպես նախապես հասկացնել էին տվել, որ դեմ են քվեարկելու նախաձեռնությանը։ Քնեսեթի աշխատանքները կվերսկսվեն միայն հոկտեմբերի 27-ին նախատեսված համապետական ընտրություններից հետո։

Հունիսի 28-ին Իսրայելի կառավարությունը միաձայն հավանություն էր տվել արտաքին գործերի նախարար Գիդեոն Սաարի նախաձեռնությանը՝ պաշտոնապես ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը։ Այդ որոշումը պետք է ներկայացվեր Քնեսեթ՝ վերջնական քննարկման և հաստատման։

Գիդեոն Սաարը հայտարարել էր, որ Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը Իսրայելի բարոյական և պատմական պարտականությունն է։

Կառավարության որոշումից հետո Ադրբեջանը խիստ քննադատել էր նախաձեռնությունը և կոչ արել Իսրայելին վերանայել այն՝ վերահաստատելով Թուրքիայի դիրքորոշումը, որը չի ճանաչում Հայոց ցեղասպանությունը։

Իր ելույթում դեսպանը ներկայացրել է Հայաստան-ԱՄՆ հարաբերությունների ընթացիկ օրակարգը, անդրադարձել երկկողմ համագործակցության զարգացման հիմնական ուղղություններին և ընդգծել տարբեր ոլորտներում առկա նոր հնարավորությունները՝ ներառյալ բարձր տեխնոլոգիաների, կրիտիկական հանքանյութերի, կիսահաղորդիչների, միջուկային էներգետիկայի և արհեստական բանականության ոլորտները։ 

Քննարկման ընթացքում մասնակիցները հարցեր են ուղղել Հայաստան-ԱՄՆ հարաբերությունների, տարածաշրջանային զարգացումների, Հայաստանի արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունների և այլնի վերաբերյալ։

Ուղերձում ասված է.

«Ջերմորեն շնորհավորում եմ Լիտվայի վարչապետի պաշտոնում նշանակվելու առիթով:

Համոզված եմ, որ այս պատասխանատու ժամանակահատվածում Ձեր ղեկավարած կառավարությանը կհաջողվի Լիտվան առաջնորդել անվտանգության, կայունության և բարգավաճման ճանապարհով:

Ընդհանուր արժեքների վրա հիմնված՝ մեր երկու ժողովուրդների բարեկամությունն ամուր հիմք է Հայաստանի և Լիտվայի միջև բազմոլորտ փոխգործակցության ընդլայնման համար:

Լիտվան 1991 թվականին առաջինն էր, որ ճանաչեց Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը, և այդ ժամանակից ի վեր՝ մեր երկրների միջև ձևավորվել է ամուր համագործակցություն, որը որակապես նոր մակարդակի բարձրացավ 2026 թվականի մայիսի 19-ին Երևանում ստորագրված՝ «Հայաստանի Հանրապետության և Լիտվայի Հանրապետության միջև ռազմավարական գործընկերության մասին» համատեղ հռչակագրով:

Մենք բարձր ենք գնահատում Հայաստանում իրականացվող բարեփոխումներին և հատկապես Հայաստան–Եվրոպական միություն գործընկերության խորացմանը ցուցաբերվող՝ Լիտվայի շարունակական և անվերապահ աջակցությունը:

Լիահույս եմ, որ համատեղ ջանքերով կշարունակենք առավել զարգացնել և ընդլայնել մեր փոխգործակցային օրակարգը՝ ի բարօրություն երկու երկրների:

Մաղթում եմ Ձեզ արգասաբեր գործունեություն, իսկ Լիտվայի բարեկամ ժողովրդին՝ խաղաղություն և բարեկեցություն»:

Նախագահ Խաչատուրյանն անդրադարձել է ՀՀ-ԵՄ ռազմավարական գործընկերության առաջընթացին, հատուկ կարևորելով Ֆրանսիայի դերակատարությունն այդ օրակարգում:

Հանդիպման ավարտին դեսպանն իր երախտագիտությունն է հայտնել Հանրապետության նախագահի այցելության, բարեմաղթանքների և երկկողմ հարաբերությունների խթանման գործում ցուցաբերվող աջակցության համար:

Նրա խոսքով՝ վերջին շրջանում Վրաստանի կառավարությունը նաև ակտիվորեն աշխատում է Կենտրոնական Ասիայի երկրների հետ հարաբերությունների զարգացման ուղղությամբ:

«Մենք առավելագույնս խորացնում ենք հարաբերությունները Կենտրոնական Ասիայի հինգ երկրի հետ։ Ներուժը շատ մեծ է, և գլխավորն այն է, որ մենք ակտիվորեն աշխատում ենք այն լիարժեք իրացնելու ուղղությամբ։ Այս ամենը առանցքային դեր է խաղում տրանսպորտային փոխկապակցվածության և տարանցիկ գործառույթի տեսանկյունից»,- Imedi հեռուստաալիքի եթերում ասել է Կոբախիձեն

Իսկ արդեն Վրաստան-Թուրքմենստան բիզնես համաժողովի բացման ընթացքում իր ելույթում նա խոսել է երկրի տրանսպորտային և լոգիստիկ ենթակառուցվածքների զարգացման և Միջին միջանցքում Վրաստանի դերի վրա։

«Վրաստանը շարունակում է ուժեղացնել տրանսպորտային և լոգիստիկ ենթակառուցվածքները, որպեսզի Միջին միջանցքը դառնա ավելի արագ, արդյունավետ և մրցունակ։ Այս գործընթացում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում Վրաստանի երկաթուղու արդիականացումը, Արևելք-Արևմուտք ավտոմայրուղու զարգացումը և Անակլիայի խորջրյա նավահանգստի շինարարությունը»,- վարչապետ Կոբախիձեի խոսքերն է մեջբերում Վրաստանի հանրային հեռուստատեսությունը։

Այդպիսով սկսվում է դրա վավերացման գործընթացը։ Արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը կառավարության անդամներին տեղեկացրել է, որ հաջորդ փուլում փաստաթուղթը կուղարկվի Սահմանադրական դատարան՝ համաձայնագրի սահմանադրականության վերաբերյալ եզրակացություն ստանալու համար։

Եթե ՍԴ-ն արձանագրի, որ համաձայնագիրը չի հակասում ՀՀ Սահմանադրությանը, այն կներկայացվի Ազգային ժողովի վավերացմանը։ Միրզոյանն ասել է, որ TRIPP-ի հիմնադրման գործընթացն ավարտելու համար դեռ պետք է համաձայնեցվի ևս երկու փաստաթուղթ՝ բաժնետերերի միջև համաձայնագիրը և ընկերության կանոնադրությունը, որոնց շուրջ աշխատանքները շարունակվում են։

Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) նախագծի վերաբերյալ ռազմավարական համագործակցության մասին շրջանակային համաձայնագիրն առաջիկայում կքննարկի Սահմանադրական դատարանը։ Եթե հակասող դրույթներ չլինեն, այն կուղարկվի խորհրդարան։ Կառավարության նիստի ժամանակ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանը հիշեցրեց, որ շրջանակային համաձայնագիրը նախաստորագրվել է մայիսի 26-ին, երբ ԱՄՆ-ի պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն Հայաստան եկավ։ Իսկ մի քանի օր անց այն արդեն ստորագրվեց հունիսի 1-ին՝ Վաշինգտոնում  4-ին՝ Երևանում․

«Միջազգային պրակտիկայում և ՀՀ օրենսդրությամբ այսպիսի ոչ համաժամամանակյա  հեռավար պայմանագրերի ստորագրումը նախատեսված է և ընդունված պրակտիկա է։ Ուզում եմ նաև հիշեցնել, որ շրջանակային համաձայնագրի ստորագրմանը նախորդել էին ևս 2 շատ կարևոր փաստաթղթեր՝ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփի ներկայությամբ և վկայությամբ ՝ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահի կողմից Խաղաղության հռչակագրի ստորագրումը և, այդ հռչակագրի ստորագրմանը զուգահեռ, մնացած վերաբերելի փաստաթղթերի ստորագրումը»։

2026թ հունվարի 13-ին ԱՄՆ-ի պետքարտուղարն ու ՀՀ արտգործնախարարը ևս մեկ փաստաթուղթ ստորագրեցին՝  «TRIPP-ի իրականացման շրջանակ» վերնագրով։ Արարատ Միրզոյանը տեղեկացրեց, որ դեռ երկու փաստաթուղթ էլ պետք է ստորագրվի՝ Բաժնետերերի միջև պայմանագիրը և TRIPP-ի զարգացման ընկերության կանոնադրությունը։ Համաձայնագիր կնքելով ՀՀ-ն ու ԱՄՆ-ն արձանագրում են, որ նպատակ ունեն զարգացնելու տրանսպորտային ենթակառուցվածքները Հարավային Կովկասում, ինչպես նաև  ամրապնդելու խաղաղությունը տարածաշրջանում․

«Ողջ գործընթացը՝ և՛ ընկերությունը, և՛ հետագա գործունեությունը, և՛ այս համաձայնագիրը ամբողջությամբ համահունչ են և իրականացվում են Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխանության, իրավազորության, տարածքային ամբողջականության լիարժեք հարգմամբ»։

ԱԳ նախարարն ասաց, որ այս համաձայնագրով Միացյալ Նահանգներն ու Հայաստանը հիմնադրում են «TRIPP-ի զարգացման ընկերությունը», որը ՀՀ–ի տաբեր գոտիներում առանձին նախագծերի համար հատուկ նշանակության ընկերություններ կհիմնադրի՝ ներգրավելով նաև այլ գործընկերների։ Ընկերությունը կստանա հողօգտագործման, կառուցապատման իրավունք։

«Այս իրավունքը կգործի նախնական 49 տարով, և այս ժամկետում ընկերությունում բաժնեմասերը կբաշխվեն հետևյալ կերպ` ԱՄՆ-ին  կպատկանի բաժնեմասերի 74 %-ը, ՀՀ-ին ՝ 26 %-ը։ Այս նախնական ժամկետը 49 տարում լրանալուց հետո հնարավորություն կա կողմերի համաձայնությամբ երկարացնելու համագործակցությունը և ժամկետը ևս 50 տարով, և այս դեպքում արդեն երկարացման պարագայում կապահովվի, որ ՀՀ-ն  ունենա ընկերության բաժնեմասերի 49 %-ը, այսինքն` 26 %-ով ՀՀ բաժնեմասերը կմեծացվեն, Հայաստանի Հանրապետությանը կտրվեն ավելի շատ բաժնեմասեր, կհասցվեն 49 տոկոսի, և սա կլինի ժամկետի երկարացման համար Հայաստանի Հանրապետության կողմից արվող և նրան տրվող միակ գործողությունը։ Այսինքն` ժամկետի երկարացման պարագայում 49 % բաժնեմաս ստանալու համար Հայաստանի Հանրապետությունը որևէ այլ լրացուցիչ քայլ, ներդրում, պարտավորություն չի ստանձնում անելու»։

ՀՀ–-ն միջազգային համաձայնագրերին ու ներպետական օրենսդրությանը համահունչ կշարունակի պատասխանատու լինել անվտանգության և իրավապահ գործունեության, սահմանային վերահսկողության ու սահմանային անվտանգության, մաքսային ու միգրացիոն վերահսկողության, հարկերի ու տուրքերի բյուջե փոխանցման, պետական տեղեկատվական համակարգերի, պետական վարչական վերահսկողության համար։ Փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը միջամտում է․

 «Մամուլում TRIPPplus-ի հետ կապված հոդվածներ են շրջանառվում։ Ինձ թվում է շփոթ կառաջանա»։

Արտգործնախարարը պարզաբանում է, որ ներդրումներ ներգրավելու համար է ստեղծվում TRIPPplus  ընկերությունը։ Այն անուղղակի կապ ունի Հայաստանի տարածքում գործելիք, հիմնադրվելիք TRIPP ընկերության հետ։

Փոխվարչապետն արձանագրում է․ «Ըստ էության ֆոնդ է, որը գեներացնելու է միջոցներ՝ հետագայում ներդրումներ անելու համար, այդ թվում՝ ՀՀ-ում»։

Պետդեպարտամենտը օրերս մասնավոր ներդրող Կոնստանտին Սոկոլովին նշանակել է ԱՄՆ-ի Պետդեպարտամենտի ձեռնարկությունների նոր հիմնադրամի՝ TRIPPplus ներդրումային հիմնադրամի խորհրդի նախագահի պաշտոնում։ The Guardian-ը մանրամասնում է, որ այդ հիմնադրամը վերահսկելու է Կենտրոնական Ասիայի առևտրային միջանցքի համար նախատեսված ավելի քան 200 միլիոն դոլարը, ներառյալ ներդրումները տրանսպորտի, էներգետիկ ենթակառուցվածքների և կարևոր օգտակար հանածոների ոլորտում։

Չիկագոյում բնակվող Կոնստանտին Սոկոլովն այն 36 նվիրատուներից է, որոնք ավելի քան 350 միլիոն դոլար են ներդրել ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփի պարասրահի նախագծում։ Բացի այդ, Կոնստանտին Սոկոլովը Հայաստանի հեռահաղորդակցության ոլորտի ընկերություններից մեկի՝ «Viva Armenia»-ի խոշոր բաժնետեր է։