Հայ իրականության մեջ կան անուններ, որոնք պարզապես մշակութային միավորներ չեն. դրանք մեր ազգային ինքնության հենասյուներն են: Երբ բեմ է բարձրանում Կոմիտասի անվան ազգային քառյակը, հնչում է ոչ թե պարզապես երաժշտություն, այլ մեր ժողովրդի հարյուրամյա տարեգրությունը՝ վերածված նոտաների և հնչյունների: Նախորդ տարի, երբ քառյակը նշում էր իր փառահեղ 100-ամյակը, նրա կողքին ամուր կանգնած էր մեկ այլ մեծություն՝ «Hi-Am» հիմնադրամը, որն արդեն քառորդ դար (25 տարի) հանդիսանում է հայ մշակույթի «թիկունքն» ու աշխարհասփյուռ հայության ոգեղեն կամուրջը:
Երկու վարպետ, մեկ դար. քառյակի անմահության գաղտնիքը
Կոմիտասի անվան քառյակը ֆենոմենալ երևույթ է համաշխարհային երաժշտական քարտեզի վրա: 1924-ից առ այսօր այն չի դադարել գործել նույնիսկ պատերազմների ու աղետների ժամանակ: Սակայն քառյակի իրական ուժը մարդկային նվիրումի մեջ է: Ինչպես նշում է քառյակի գեղարվեստական ղեկավար, լեգենդար Էդուարդ Թադևոսյանը, հարյուր տարվա ընթացքում քառյակն ունեցել է ընդամենը երկու առաջին ջութակ՝ Ավետ Գաբրիելյան և Էդուարդ Թադևոսյան: «Սա պարզապես աթոռ չէ, որը պետք է զբաղեցնել, որպեսզի այն դատարկ չմնա: Այս տեղը պետք է վաստակել»,- ասում է Մաեստրոն: Այս սկզբունքայնությունն է, որ քառյակը պահում է բարձրագույն պրոֆեսիոնալիզմի ուղեծրում: Այսօր քառյակում հնչում է նաև կանացի նուրբ, բայց պրոֆեսիոնալ շունչը, ինչը Մաեստրոն համարում է միակ ճիշտ չափանիշի՝ որակի հաղթանակը:
«Hi-Am» հիմնադրամ. արվեստի թևերը
Արվեստը, որքան էլ հանճարեղ լինի, կարիք ունի տեսլական ունեցող նվիրյալների: Նշան Աճեմյանը և նրա ղեկավարած «Hi-Am» հիմնադրամը դարձան այն հուսալի գործընկերները, որոնք քառյակի հարյուրամյա աղոթքը հասցրեցին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ամենահեղինակավոր բեմեր: Մաեստրո Թադևոսյանի և Նշան Աճեմյանի համագործակցությունը դուրս է պաշտոնական հարաբերություններից. դա երկու մեծ հայերի տեսլականների միաձուլումն է: Նշան Աճեմյանի համար հիմնադրամի գործունեությունը ոչ թե «աշխատանք» է, այլ կյանքի նպատակ: Նա ընտրում է լավագույնը Հայաստանից՝ ներկայացնելու աշխարհին, որովհետև հավատում է՝ հայը պետք է ճանաչելի լինի իր բարձրակարգ մշակույթով:
Արժեքների բախո՞ւմ, թե՞ սերունդների համերաշխություն
Հաղորդման ընթացքում արծարծված ամենակարևոր թեմաներից մեկը սերնդափոխությունն էր: Մաեստրո Թադևոսյանը փաստում է՝ այսօր դժվար է պահել տաղանդավոր երաժիշտներին Հայաստանում, սակայն Կոմիտասի քառյակը շարունակում է մնալ այն «մագնիսը», որը ձգում է որակյալին: «Երաժշտությունը թարգմանիչ չի պահանջում»,- հիշեցնում է Էդուարդ Թադևոսյանը: Եվ հենց այս լեզվով է, որ «Hi-Am»-ը խոսում է Սփյուռքի հետ: Երիտասարդ երաժիշտների ներգրավումը քառյակում նոր էներգիա է բերում, իսկ հիմնադրամի աջակցությունը թույլ է տալիս այդ էներգիան վերածել համաշխարհային արձագանքի:
Ինչո՞ւ է սա կարևոր մեզ համար
Երբ Մաեստրոն պատմում է, թե ինչպես է 20 տարեկան հասակում Շոստակովիչի ներկայությամբ կատարել նրա գործը, մենք հասկանում ենք, որ գործ ունենք կենդանի լեգենդի հետ: Իսկ երբ տեսնում ենք «Hi-Am»-ի հետևողական աշխատանքը, համոզվում ենք, որ այդ լեգենդը հուսալի ձեռքերում է: 100 տարին քառյակի համար սահմանագիծ չէ, այլ նոր սկիզբ: 25 տարին հիմնադրամի համար ոչ թե ամփոփում է, այլ նոր թափ: Այս երկու կառույցների տանդեմն ապացուցում է մի պարզ ճշմարտություն. մենք ուժեղ ենք մեր մշակույթով, բայց մենք անմահ ենք մեր միասնությամբ:
Կոմիտասի անվան ազգային քառյակը և «Hi-Am» հիմնադրամը մեզ սովորեցնում են ամենակարևորը՝ պահպանել արժեքը: Գինը կարող է փոխվել՝ կախված ժամանակներից ու շուկայից, բայց արժեքը՝ ազգային արժանապատվությունն ու բարձր արվեստը, մնայուն են:
