ԿարևորՀասարակություն

Մայր հայրենիքը չի բաղդատուիր․ ռումանահայ եղբայրները Երեւանի մէջ

Մեր հիւրն է Ռումանահայ բարերաներ, Քրմզեան եղբայներու աւագ եղբայրը՝ Հրաչ Անուշաւան Քրմզեան ճարտարագէտը։ Քրմզեան եղբայրները ծնած են Ռումանիա եւ 1956-ին անցած են Փարիզ եւ հոն հաստատուած։ Պոլսոյ մէջ Պալեաններու դամբարանը կառուցած են Քրմզեան բարերար եղբայրները։ Ծնողները եղած են պոլսահայ եւ հոնկէ մեկնած՝ Ռումանիա, ուր ծնած են Հրաչ եւ Յակոբ Քրմզեանները։ Ինչպէս կը պատմէ Հրաչ Քրմզեանը՝ ծնողները Սկիւտար ապրած են եւ հոն սովորութիւն էր հարազատներու գերեզմանոց այցելելը ։ Ինչպէ՞ս կ՛ըլլայ , որ Պալեան ընտանիքի պէս յայտնի ընտանիքի մը գերեզմանը անշուք ըլլար, նկատած էր Հրաչ Քրմզեան, որուն կինը նոյնպէս պոլսահայ է։ Ան կը յղանայ Պալեաններու գերեզման-դամբարանը  կառուցելու միտքը եւ փափաքը կը յայտնէ եղբօր Յակոբին։ Եղբայրը ողջունելով Հրաչի առաջարկը միասին կ՛որոշեն եւ գործի կ՛անցնին։ Պոլսոյ մէջ 3 գլխաւոր հայ ճարտարապետներու հետ խորհրդակցելով եւ գործակցելով գաղաբարը կը դառնայ իրականութիւն ։ Պոլսոյ մէջ երեք հայ ճարտարապետներու անուններն են՝ Նազար Պինաթլին, Գէորդ Օզգարակէօզը եւ Դաւիթ Այնալըն ինչպէս մատնանշեց հիւրս։

Պալեան ընտանիքը Պոլսոյ մէջ կը կրէր «ամիրա» տիտղոսը, անոնք մեծապէս օգնած են  Թուրքիոյ մէջ բնակող հայերուն։ Պալեանները Պոլսոյ մէջ մեծ ներդրում ունեցած են Օսմանեան ճարտարապետութեան վերածննունդի գործին մէջ։ Գրիգոր Պալեանի որդին՝ Կարապետ Պալեանի անուան հետ կապուած է Պոլսոյ ամենաշքեղ կառոյցներէն՝ Տոլմա Պահչէի հիմնադրումը։ Յատկանշական է նաեւ , որ Տոլմա պահչէի պատերը զարդարուած են Յովհաննէս Այվազովսկիի նկարներով, որը հիւրընկալուած է Պալեաններու տան մէջ իր ներդրումը բերելու դղեակի յարդարման գործին։

Շատերը հարցուցած են , թէ ինչ կապ ունին Քրմզեան եղբայրները Պալեաններուն հետ։ Մեր հիւրը պատասխանեց․ «Պալեան գերդաստանը միայն Պոլսոյ հայութեան չէ, այլ աշխարհի հայութեան կը պատկանի»։ Այս մասին Հրաչ Անուշաւան Քրմզեան ֆրանսերէն լեզուով գիրք մը ստորագրած է , ուր կը պատմէ՝ 2016-ին ինչու եւ ինչպէս  կառուցած են դամբարանը , գիրքը նաեւ կ՛ընդգրկէ Հրաչ Քրմզեանի կեանքի փորձը, թէ ինչպէս հայ մը կրնայ հայ մնալ, ծնած ըլլալով Ռումանիա, ուսանելով Պոլիս եւ ապրելով Փարիզ։

Քրմզեան եղբայրները ամէն տարի կ՛այցելեն հայրենիք, «Ես հաճոյքով ամէն տարի կու գամ Հայաստան, ես տունս կու գամ», ապա կ՛աւելցնէ,« տունդ ուր , որ ալ ըլլայ պակասները չես տեսներ», իսկ սփիւռքահայերուն համար ասպէս ուղղեց իր խօսքը, «Դատապարտուած էք հայրենիքը հաւնելու, բաղդատելու իրաւունք չունիք, մայր հայրենիքը չի բաղդատուիր»։

Back to top button