ԿարևորՀասարակություն

2020 թ․ պատերազմից հետո մարդասիրական և մարդու իրավունքների պաշտպանության անհրաժեշտություն կա. Դունյա Միյատովիչ

Եվրոպայի խորհրդի Մարդու իրավունքների հարցերով հանձնակատար Դունյա Միյատովիչն հայտարարություն է տարածել, որում անդրադարձ է կատարել մարդու իրավունքների պաշտպանության և հումանիտար խնդիրներին` 2020թ․-ի թվականին Լեռնային Ղարաբաղում ռազմական գործողությունների բռնկումից հետո։ Նա ձևակերպում է 8 առաջարկություն` մարդու իրավունքների հրատապ պաշտպանության համար:

Հանձնակատարը նշում է, որ հակամարտությունից տուժած տարածքներ մուտքը շատ սահմանափակ է մնում հումանիտար օգնություն տրամադրող կազմակերպությունների, ինչպես նաև մարդու իրավունքների մոնիտորինգի առաքելությունների համար: Նրա կարծիքով, հակամարտությունից տուժած բոլոր տարածքների հասանելիության հարցը պետք է լուծվի առաջնահերթության կարգով։ Հանձնակատարը կոչ է անում բոլոր պատկան մարմիններին մշակել մուտքի արդյունավետ և ճկուն եղանակներ, որոնք հնարավորություն կտան մարդասիրական և մարդու իրավունքների դերակատարներին օգնության ձեռք մեկնել բոլոր նրանց, ովքեր հրատապ մարդասիրական օգնության և մարդու իրավունքների պաշտպանության կարիք ունեն:

«2020 թվականի ռազմական գործողությունների բռնկումը ստիպեց տեղահանվել տասնյակ հազարավոր մարդկանց, որոնք բնակվում էին հակամարտության գոտում կամ մոտակայքում, ի լրումն նրանց, ովքեր տեղահանվել էին 1990-ականներին հակամարտությունից: Հակամարտության պատճառով տեղահանված և ներկայումս Հայաստանում կամ Ադրբեջանում, ներառյալ՝ հակամարտությունից տուժած տարածքներում բնակվող որևէ անձի չպետք է ուղղակի կամ անուղղակի ձևով ստիպել վերադառնալ իր նախկին տունը», — ասում է հանձնակատարը։

Նա ընդգծում է, որ վերադարձը պետք է լինի կամավոր և պետք է իրականացվի ապահով և արժանապատիվ պայմաններում։ Վերադարձի համար մարդկանց պետք է տրամադրվի ճշգրիտ տեղեկատվություն, որպեսզի նրանց ընտրությունը լինի տեղեկացված:

Նշվում է, որ հանձնակատարը նաև տեղյակ է տարածաշրջանի՝ ականներով և պայթուցիկներով աղտոտվածության բարձր մակարդակի մասին և ցավում է, որ ռազմական գործողությունների դադարեցումից ի վեր ականների պայթյունի հետևանքով զոհվել կամ լրջորեն վիրավորվել են բազմաթիվ մարդիկ, այդ թվում՝ քաղաքացիական անձինք: Նա կողմերին կոչ է անում համագործակցել և ներգրավվել տվյալների անհրաժեշտ փոխանակման մեջ՝ ականազերծման գործընթացը հեշտացնելու համար:

Նա նաև կոչ է անում Հայաստանի և Ադրբեջանի իշխանություններին՝ վավերացնել Որոշակի զենքերի կիրառման արգելքների կամ սահմանափակումների մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիան, որոնք կարող են համարվել չափազանց վնասակար, և դրա համապատասխան արձանագրությունները:

Հանձնակատարը նաև նշում է, որ գերիների, մասնավորապես Ադրբեջանում գտնվող հայ գերիների հարցը մնում է վիճելի, ինչը սրում է առանց այն էլ լարված հարաբերությունները երկու երկրների միջև։ Հետևաբար, շատ կարևոր է ապահովել, որ բոլոր դեռևս գերության մեջ գտնվողներին տրամադրվի բոլոր պաշտպանությունները, որոնք երաշխավորված են միջազգային մարդասիրական և մարդու իրավունքների օրենսդրությամբ, և հեշտացվի նրանց ազատ արձակումն ու վերադարձը:

«Շատ ընտանիքներ դեռ կրում են հակամարտության ծանրությունը, հատկապես նրանք, ովքեր կորցրել են ընտանիքի անդամին կամ որոնց հարազատներն անհայտ կորած են: Հետևաբար, կարևոր է անհայտ կորածների ընտանիքներին, նրանց իրավական և գործնական կարիքները և ճշմարտությունն իմանալու իրավունքը դնել այս հարցի հետ կապված բոլոր գործողությունների կենտրոնում», — ասում է հանձնակատարը:

Ասվում է, թե այս առումով երկու կողմերի հետ ավելի շատ ներգրավվածության կարիք կա՝ խթանելու հաղորդակցությունը, ստեղծելու միասնական տվյալների բազա և մեծացնելու մահացածների աճյունների գտնվելու վայրի և նույնականացման հնարավորությունները:

«Ավելին, հանձնակատարը հատկապես անհանգստացած է բնակեցված տարածքների անկանոն գնդակոծությունների մասին հաղորդումներով, որոնք հանգեցրել են քաղաքացիական անձանց զոհերի և լուրջ վնասվածքների: Նա կոչ է անում Հայաստանին և Ադրբեջանին՝ հրաժարվել կասետային զինամթերքի օգտագործումից և ապահովել միջազգային մարդասիրական իրավունքի խախտումների արդյունավետ հետաքննություն, ինչպիսիք են անխտիր և/կամ անհամաչափ հարձակումները, բացահայտել և պատասխանատվության ենթարկել մեղավորներին և ապահովել համարժեք և արդյունավետ փոխհատուցում զոհերին։

Հանձնակատարը ընդգծում է, որ երկու երկրներում էլ հանրային բանավեճն ավելի ու ավելի է նշանավորվում թունավոր, թշնամական, անհանդուրժող և անհարգալից հաղորդակցությամբ:

«Ագրեսիայի» մշտական ​​հռետորաբանությունը կամ «թշնամիներ» բառերի օգտագործումը, որը վերաբերում է մյուս կողմին, միայն նպաստում է բաժանարար գծերի հակառակ կողմերում ապրող մարդկանց միջև թշնամության պահպանմանը», — նշում է հանձնակատարը: Նա առաջարկում է, որ անդամ պետություններն էլ վճռական գործողություններ ձեռնարկեն՝ կանխելու և պայքարելու ատելության հրահրման դեմ և աջակցելու նախաձեռնություններին, որոնք նպաստում են խաղաղ գոյակցությանն ու հաշտությանը:

Ցուցադրել ավելի
Back to top button