ԿարևորՀասարակություն

Հայերը եւ Եթովպիան․ Արամազդ Գալայճեանի նկարահանած ֆիլմը

«Երբոր սփիւռքի մէջ կը մեծնաս եւ կը տեսնես որ շուրջդ մարդիկ կան, որ երազանքով եւ յոյսերով կ՛ապրին կը զգաս, որ իրական տեղ մը կայ, Հայաստան, ուր կրնաս երթալ եւ ապրիլ հոն»,- կը պատմէ Արամազդ Գալայճեան․ որ ծնած ըլլալով Նիւ Եորք, 2011-12 թուականին կ՛որոշէ  գալ եւ ապրիլ Հայաստան։

«Պէտք է հոս հաւաքուինք բոլորս, հոս տեսայ թէ ինչպէս մարդիկ խմբային կ՛աշխատին»,-կը պատմէ ան։

Արմատներով արեւմտահայ ծնողները Հալէպէն գաղթած են Ամերիկա, ան աւարտած է Պրուքլինի համալսարանը , որպէս կապի տիզայն մասնագիտութեամբ, անոր վերջին նուաճումը «TEZETA» եթովպիահայերու մասին վավերագրական ֆիլմի արտադրութիւնն է։

«TEZETA»-ն եթովպիական  երաժշտութեան մէջ ամէնէն կրկնուած երգն է , այս ֆիլմը կապ ունի պատմութեան մէջ հայերու ունեցած դերի մասին եթովպիայի զարգացման մէջ եւ այդ մասին մարդկանց յիշողութիւնները։ Ֆիլմը նկարահանուածէ Եթովպիոյ մէջ։ Վահէ Թիլպեանի միջոցով Արամազդ կը հասնի յայտնի դասատու Ներսէս Նալպանտեանին եւ կը բացայայտէ յուշերու վայրը։

Հայերը ապրած են այնտեղ դեռ 1400-ականներուն, սակայն ֆիլը վերջին 150 տարուայ մասին է։ Այնտեղ ապրող հայերը կրցած են գրաւել կայսեր հետաքրքրութիւնը, իրեն համար հայերը վստահելի էին,  թէ որպէս կրօնական կապ ունեցող,  եւ  թէ վախ չկար , որ հայերը կը գրաւեն երկիրը։ Ան վստահած էր Սարգիս Թէրզեան անունով հայուն , որ Ատիս Ապապայի մէջ   կ՛առուցէ առաջին տունը եւ կամ զէնքեր ներբերէ Եթովպիա Ատուայի պատերազմէն առաջ ։

Մեր հիւրը շատ տեղեկութիւններ ունի Եթովպիայի մասին , ան պատմեց , որ կայսր Հայլա Սիլէսին իր առաջին ուխտագնացութիւնը կը կատարէ դէպի Երուսաղէմ։ Ի պատիւ իր այցին Երուսաղէմի մէջ Գէորգ Նալպանտեանի 40 որբերով խումբը կ՛ունենայ փայլուն երաժշտական  ելոյթ մը, կայսրը այնքան ոգեւորուած այդ ելոյթով, որ 40 որբերը կ՛որդեգրէ, անոնց խոստանալով Եթովպիայի մէջ տալ տուն եւ աշխատանք։ Այդ խումբը կ՛ըլլայ կայսրական առաջին նուագախումբը Եթովպիայի մէջ, իսկ Գէորգ Նալպանտեանը կը խմբագրէ Եթովպիայի առաջին հիմներգը։

Ուրեմն Արամազդ այցելած էր Հանրային Ռատիոյի արխիւ, Արթիւր Իսփիրեանի միջոցով  փնտռելու այդ հիմներգը։ Ան հաստատեց, որ  գտած էր հիմներգը ու դեռ կը շարունակէր  փնտռել։

Անոր հայրը՝ Մելգոնեանի շրջանաւարտ եղած էր ու կը յիշէ , որ այդ տարիներուն Եթովպիայէն եկած ուսանողներ կային Մելգոնեանի մէջ։ Ինչպէս Ներսէս Նալպանտեանի աղջիկը, կամ Պորիս Աճեմեանը։ Արամազդ նախ իր հօրմէն լսած էր Եթովպիահայերու մասին, յետոյ ինք  մեկնած ու ապրած էր այնտեղ տարի մը։

Ան կը պատմէ, որ հայերու դերը մեծ եղած է եթովպիայի կեանքի զարգացման գորընթացին մէջ, հայերը աշխատած են  կաշեգործութեան, ոսկերչութեան ոլորտներուն մէջ, ծխախոտի եւ ալքոհոլի  գործարաններուն մէջ, երկյարկանի տուներու շինութեան մէջ, եւ այլն։

Հայերուն տրուած էր ազատ կեանք, այնտեղ չկար երկրորդ դասակարգի կեանք, ինչպէս որ էր հայերու կարգավիճակը օսմանեան կայսրութեան շրջանին։

Արամազդ նաեւ մատնանշեց հայ եւ եթովպիական պետական կապի վերականգման կարեւորութեան մասին, եւ յիշեց , որ անցեալ տարի բացուեցաւ հայկական դեսպանտունը Եթովպիայի մէջ։

«Մենք ունինք հնարաւորութիւններ հայաստանէն արտահանելու՝ օրինակ IT արհեստագիտութեան ոլորտի շրջածիրէն ներս, մենք կարող ենք փոխ-շահաւէտ ընկերութիւն հիմնել եթովպիայի հետ, հնարաւորութիւններ կան իրար հետ զարգանալու։ մենք կրնանք եթովպիայէն սկսիլ, որպէս առեւտրական շուկայ դէպի ափրիկեան երկիրները»։

Կը շարունակէր պատմել Արամազդ  իր հեռանկարները Հայաստան- Եթովպիա փոխ շահաւէտ առեւտրական գործակցութեան մասին։ Շատ հաճելի էր լսել Արամազդէն այդ բոլորի մասին։

Վերջաւորութեան ան աւելցուց, «Եթովպիայի մէջ ուր, որ քալես հին թաղերուն մէջ կը գտնես մեր հին հայկական  ճարտարապետութիւնը»։

Ինչ խօսք, որ  հայերը ամէն տեղ հետք թողած ու շէնցուցած են։

Back to top button