ԿարևորՀասարակություն

Մոռացութեան լռութիւնը ծանր բեռ է սերունդներու համար

1915 թուականի Հայոց Ցեղասպանութեան դէպքերու մասին կան բազմաթիւ յուշապատումներ, որոնք վառ ապացոյցն են հարիւր եւ հինգ տարի առաջ ցեղի մը դէմ ծրագրուած եւ իրականացուած բնաջնջման քաղաքականութեան։

Սեփական հողն ու տունը թողած եւ բռնագաղթի ենթարկուած հայ մարդուն վիճակուած էր երկրորդ կեանք մը։ Բարդ ու քարքարոտ ճանապարհ. վերապրողներէն ոմանք այդ ցաւի մէջ կը փորձէին յոյսի նշոյլներ տեսնել։

Լուիզ Վասելեան Թագուշեան ծնած է Նիւ Ճըրզի ,  հիմա կ՛ապրի  Արիզոնայի Սքոթստէյլ քաղաքը։  

Լուիզ 17 տարեկան էր, երբ 1943-ին  մահացաւ  մայրը։  1915թուականի թրքական ջարդի ժամանակ իր փրկութեան պատմութիւն  մայրն այդպէս ալ  չպատմեց դստեր։  Չցանկացաւ,  չկրցաւ, լռեց․․․  Մօր լռութեան ծանրութիւնը մնաց 93 տարի Լուիզ Վասելեան- Թագուշեանի հետ ամբողջ կեանքի ընթացքին։

«Եղեռնը վերապրած մեր ծնողներուն  համար շատ դժուար էր զաւակներուն պատմել իրենց  չարչարանքներու մասին, բայց մեզի համար  շատ կարևոր էր այդ ամէնն իմանալը»։

Լուիզի մայրը՝ Նուարդ Քազանչեանը, Տիգրանակերտէն էր։  Երկու  քոյրերը  ջարդէն  քիչ մը առաջ տեղափոխուած էին Ամերիկա։ Ահա  անոնք են, որ մօր մահէն յետոյ պատմած են Լուիզին մօր փրկութեան պատմութիւնը։

«Ամբողջ ընտանիքէն միայն մայրիկս ազատեցաւ   ջարդերէն։  Զայն իր 3 տարեկան  աղջկան հետ   թուրք մը փրկեց։ Եօթը տարի մայրս ապրեցաւ թուրքի հետ, երեխաներ ունեցաւ։  Յետոյ փախաւ անկէ,  գնաց  Սուրիա որբանոց ։ Այստեղ բնակեցաւ իր պզտիկ աղջկան հետ՝ մինչև երկու քոյրերը  գտան զինք ու և բերին Ամերիկա։ Մայրիկս Ամերիկայի մէջ ալ  դժուար կեանք ունեցաւ։ Կը յիշեմ՝  կը նստէր իր աթոռին, իր գործը կ՛ընէր,  կ՛երգէր և  միտքին մէջ կը յիշեր Տիգրանակերտը։  Կ՛ըսէր,  որ  ես եմ իր կեանքի ամէնէն մեծ ուրախութիւնը»։

Ամերիկա գալէն  երկու տարի յետոյ մայրն ամուսնացաւ  Լուիզի հօր՝ Համբարձում Վասելեանի հետ։  Համբարձումը  1909-ին  Ամերիկա  հասած էր։  Եկած  էր աշխատելու, գումար վաստակելու, որ ծնողներուն ուղարկէ։  Պիտի վերադառնար, բայց մնաց։  Ամբողջ ընտանիքէն  միայն ինքը փրկուեցաւ, բոլորը մահացան ջարդի ժամանակ։

Տարիներ ետք հայրը լուր առաւ, որ չորս տարեկան  եղբայրը  ողջ  մնացած է։  Զայն թուրք ընտանիք մը  որդեգրած է և մեծցուցած։ 1951-ին  գնաց Թուրքիա՝ եղբօրը գտնելու։

«Դժուար էր այդ ժամանակ Թուրքիա երթալը,  բայց յաջողեցաւ երթալ, եղբօրը տեսաւ  նաև եղբօր զաւակներուն,  շատ  կ՛ուզէր  անոր զաւակներէն մէկուն բերել Ամերիկա,  որ քրիստոեայ մեծնայ,  Վասելեան մականունը շարունակէ, բայց չկարողացաւ»։

Հայրը  ճնշուած վերադարձաւ Թուրքիայէն։  Կ՛ըսէր՝  թուրքերը քանդած ու ջարդած էին հայերու տուներն ու ունեցուածքը, կոտրած գերեզմաններու քարերը։  Շատ բան չպատմեց, բայց տունդարձի ճանապարհին նավուն վրայ  գրեց իր ճամփորդութեան  պատմութիւնը։  Տարիներ յետոյ, 1994-ին, Լուիզ հօր ձեռագիր նօթերը թարգմանեց անգլերէնի և հաւաքեց գրքոյկի մը մէջ։   

Որպէս ցեղասպանութիւնը վերապրածներու զաւակ՝ տիկին Լուիզ խնամքով հաւաքած ու պահպանած  է  հօրն  ու մօր մասին  իր իմացածը, լուսանկարներն  ու յիշողութիւնները։

«Շատ կը փափաքիմ պատմել՝  ինչ որ  գիտեմ, բայց այս երկրին մէջ  պզտիկները հետաքրքրուած չեն իմանալու այդ բոլորը»։ 

Շատ կ՛ուզէր, որ ատոնք ապահով ձեռքերու մէջ յայտնուէին։  Մոռացութեան  լռութիւնը  ծանր բեռ է սերունդներու համար։

Back to top button