Հասարակություն

Ցմահ ազատազրկվածների հացադուլը դադարեցված է, խնդիրները լուծված չեն

lusinevasilyan

Այսօր հայտնի դարձավ, որ  «Նուբարաշեն» քրեակատարողական հիմնարկում հացադուլ հայտարարած դատապարտյալները դադարեցրել են բողոքի ծայրահեղ ակցիան:  Մոտ 5 տասնայակ ցմահ  դատապարտյալներ, հիշեցնենք, հացադուլ էին սկսել  հոկտեմբերի 12-ից՝ իրենց քրեական  գործերի վերանայման պահանջով: Հացադուլը դադարեցված է, բայց խնդիրները լուծված  չեն, այսօր ասել են  քրեակատարողայան հիմնարկներում դիտորդական առաքելություն իրականացնող դիտորդները:  Նրանց գնահատմամբ՝  ցմահ դատապարտյալների հացադուլը  առկա  խնդրիրների վրա ուշադրություն հրավիրելու ծայրահեղ փորձ է:

 

«Նուբարաշեն» քրեակատարողական հիմնարկում մոտ 5 տասնյակ դատապարտյալներն իրենց  4-օրյա հացադուլն այսօր դադարեցրին:  Ըստ հարազատների ՝ ժամանակավորապես, քանի որ  սպասելու են հանրապետության նախագահին ուղղված դիմումի պատասխանին: Նման մի դիմում  էլ ցմահներն ու նրանց հարազատները պատկան մարմիններին ուղղել էին 2009-ին:

Թե 6 տարի առաջ, թե այսօր հիմնական  պահանջը նույնն է ՝ վերաբացել և վերանայել այն քրեական գործերը, որոնցով ցմահ ազատազրկման վճիռներ են կայացվել:  Դրանց մի մասը, ի դեպ, մահապատժի դատավճիռներ են եղել, որոնք 2003-ից հետո  վերափոխվել են ցմահ դատապատրման դատավճիռների:

Անկախացումից ի վեր ցմահների նկատմամբ ոչ լրիվ, ոչ մասնակի ներում չի կիրառվել: Իրավապաշտպանները սա  իրավիճակը բնութագրող ցուցանիշ են համարում:

Այս  գործերի վերաբացման հիմքը նոր հանգամանքերի ի հայտ գալն է, ասում է Հայաստանի հելսինկայն կոմիտեի փաստաբան Ռոբերտ Ռևազյանը, ով  հասարակական դիտորդների խմբի անդամների հետ հանդիպել է հացադուլի դիմած դատապարտյալներին: Այսինքն՝ ցմահ ազատազրման դատապարտվածների քրեական գործերը կարող են վերաբացվել միայն այն դեպքում, երբ նոր, քննության ընթացքում  չուսումնասիրված  հանգամանքեր են ի հայտ գալիս:

Ցմահներից մի քանիսի  գործեորվ ՝ Սողոմոն Քոչարյան, Արթուր Մկրտչյան, Մհեր Ենոքյան, վերանայման վարույթ հարուցելու փորձ  արվել է: Դատարանները, սակայն,  բոլոր  դեպքում մերժել են՝ նշելով, թե որպես նոր հանգամանք նշված փաստերն արդեն քննվել են:

Սա, փաստաբանի կարծիքով, ցույց է տալիս, որ նոր երևան եկած հանգամանքերի ինստիտուտը թղթի վրա կա, բայց փաստացի չի գործում: «Այն թղթի վրա գոյություն ունի, բայց փաստացի չի կիրառվում: Սա նշանակում է, որ այդ օրենքը գոյություն չունի»:

Մյուս խնդիրը վաղաժամկետ ազատման հարցն է: Ցմահ դատապարտյալներն այս ինստիտուտից կարող են օգտվել պատժի կրման  20 տարին լրանալուց  հետո միայն:  Այդ ժամկետի ավարտից հետո է հնարավոր նաև ռեժիմի փոփոխությունը: 104 ցմահներից մի քանի տասնյակի  դեպքում այդ ժամկետը լրացել է:

«Մենք պրակտիկայում  չունենք որևէ նախադեպ, երբ ցմահ ազատազրկման դատապարտվածը վաղաժամկետ ազատվի, բայց ունենք մի քանի հոգի, ում դեպքում ռեժիմների փոփոխություն է կատարվել ՝ փակից տեղափոխվել են կիսափակ ռեժիմի: Վաղաժամկետի ազատման  զրոյական դեպք ունենալը նույնպես նշանակում է, որ այս ինստիտուտը չի գործում»,- շարունակում է փաստաբանը։

Իսկ հարցին ի պատասխան, թե այնուամենայնիվ ինչո՞ւ քրեական գործերի վերաբացման պահանջը պարբերաբար հնչում է, բայց ընթացք  չի ստանում, փաստաբանները մի քանի  պատճառ են նշում: Սա ոչ միայն մեծ աշխատանք, այլ նաև պատասխանատվություն է ենթադրում, ասում է Ռոբերտ Ռևազյանը:

«Վերանայել այդ գործերը նշանակում է նոր քննություն սկսել, 15-20 տարվա վաղեմաության վկաներ ու ապացույցներ գտնել: Խնդիրն այստեղ նաև այն է, որ իրեղեն ապացույցները պահպանված չեն: Մյուս կողմից՝ վերաբացումը  ենթադրում է  սխալ կամ կեղծիք թույլ տված մարդկանց պատժում: Պատասխանատվության մեծ խնդիր է և ավելի հեշտ է մերժել այս գործերի վերաբացումը, քան վերցնել այդ պատասխանատվությունը»:

Փաստաբանի վերջին դիտարկումը առնչվում է  դատական սխալի հարցին: Դրան անդրադառնալով՝  «Իրավունքների պաշտպանություն առանց սահմանների» հ/կ ներկայացուցիչ Հայկ Թադևոսյանը Միացյալ Նահահնագների օրինակն է բերում:  « ԱՄՆ-ում 200  գործ է վերաբացվել, մոտ 100-ը դրական լուծում է ստացել: Դրանցից բոլորով ազատազրկման դատապարտվածներն ազատ են արձակվել հենց դատարանից»:

Հայաստանում նման նախադեպ ցմահ դատապարտվածների դաշտում  առայժմ չկա: Փոքր-ինչ տարբերվող հիմքով նման իրավիճակ կարող է ստեղծվել առաջիկայում: Կենտրոն և Նորք Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը առաջիկայում կորոշի՝ ծանր հիվանդության պատճառով  ցմահ դատապարտյալներից մեկը՝  Սողոմոն Քոչարյանը կազատվի՞ արդյոք պատժի կրումից, թե՞ ոչ:

Այս հարցի վերաբերյալ  միջգերատեսչական բժշկական հանձնաժողովը դրական եզրակացությունն արդեն  ուղարկվել է դատարան և խոսքն այժմ դատարանինն է: Սա արդեն բացառիկ իրավիճակ է ցմահ ազատազրկման ոլորտում:  Պառճառը դատապարտյալի՝ պատժի կրման հետ անհամատեղելի հիվանդության առկայությունն է:

Սողոմոն Քոչարյանը դատապարտվել է մահապատժի 1995թ. Իրանի քաղաքացու սպանության մեղադրանքով:

Back to top button