Քաղաքական

Սահմանադրության նախագծում մարդու իրավունքների դրույթները ընդլայնվել են, իսկ իրավունքնե՞րը

lusinevasilyan

Սահմանադրության նախագծում մարդու իրավունքներին ու ազատություններին վերաբերող բաժինը նկատելիորեն ընդլայնվել է. գործող տարբերակի համեմատությամբ՝  հոդվածների քանակը կրկնապատկվել է, ավելացել է նոր գլուխ: Որո՞նք են հիմնական տարբերությունները, ի՞նչ նորամուծություններ կան և ո՞ր ամրագրումներն են  արդեն հասցրել խնդրահարույց որակվել:

Սահմանադրության նոր և գործող տարբերակների «մարդու իրավունքներ» բաժինները  համեմատելիս՝ ակնհայտ թվացող առաջին տարբերությունը բաժնի ընդյալնում է,  հոդվածների ավելացումը: Գործող Սահմանադրությամբ մարդու իրավուքներին ու հիմնարար ազատություններին վերաբերում է երկրորդ գլուխն ամբողջությամբ ՝ կամ Սահմանադրության 14-ից 48-րդ հոդվածները:  Նոր նախագծում  բաժինն արդեն ներկայացված է 2 գլուխներով:

Նախագծի 2-րդ գլխի 22-ից 81-րդ հոդվածները սահմանում են քաղաքացու հիմնական իրավուքներն ու ազատությունները, իսկ 3-րդ գլուխը, որը վերնագրված է  «Սոցիալական, տնտեսական և մշակութային ոլորտներում օրենսդրական երաշխիքները և պետության քաղաքականության հիմնական նպատակները» և ըստ էության նոր բաժին է Սահմանադրության մեջ, 6 հոդված է ընդգրկում:

Այսինքն, նոր նախագծում իրավուքներին վերաբերող հոդվածները  քանակով առնվազն կրկնապատկվել են, բացի այդ՝ Սահմանադրության մեջ նոր գլուխ է ավելացել՝ բաժինն արդեն Մայր օրենքում ներկայացնում է ոչ միայն 2-րդ, այլ նաև 3-րդ գլուխը։

Սա մասնագիտական հանձնաժողովի անդամները կոնցեպտուալ փոփոխություն են համարում, ասում են՝ ըստ էության վերանայլվել է իրավուքների նկատմամբ մոտեցումը:

Որպես բացատրություն՝ Վարդան Պողոսյանը նշում է, որ գործող Սահմանադրության 2-րդ գլխում իրար խառնված են  մարդու սուբյեկտիվ իրավունքներն ու  պետության նպատակներն ու սկզբունքները: Իսկ դրանք, ի տարբերություն հիմնարար իրավուքների, անմիջականորեն չեն կարող գործել:

Որպեսզի դիտարկումն ավելի հասկանալի լինի, Պողոսյանը հետևյալ օրինակն է բերում: Սահմանադրությամբ անմիջականորեն գործող իրավունք  են սահմանվում  մի կողմից, օրինակ, կյանքի իրավունքը, բնակարանի  անձեռնմխելիության կամ հավաքների ազատության իրավուքները, մյուս կողմից՝ օրինակ կենսապայմանների բարելավման կամ  առողջ շրջակա միջավայր ունենալու իրավունքը: Սրանք նույն խմբի իրավուքներ չեն, ասում է Վարդան Պողոսյանը:

«Հիմա մենք կարող ենք դատարանի միջոցով վերականգնել կամ ստանալ առողջ շրջական միջավայր. Չենք կարող: Կարո°ղ ենք դատարանի միջոցով ապահովել մեր հավաքների ազատության իրավուքնը: Եթե արգելել են, սահմանափակել են ու մեր պահանջը իրավաչափ է, ապա դատարանի միջոցով կարող ենք այդ իրավունքի իրականացմանը հասնել: Գործող Սահմանադրության մեջ հիմնարար իրավուքներն ու սոցիալական նպատակները իրար խառված են ու ստացվում է, որ բոլորը անմիջականորեն գործող իրավունքներ են»:

Հենց այս պատճառով էլ հանձնաժողովը գտել է, որ այս բաժնում հստակություն մտցնելու և տարանջատման կարիք կա: Նոր նախագծում  հիմնարար իրավունքների բաժինը ոչ միայն  ընդլայնվել, այլ նաև թարմացվել և մանրամասնվել է: Հայտնի ու համընդանուր իրավուքների ցանկին ավելացել են նոր ձևակերպումներ, օրինակ  գործադուլի կամ հանրագրերի իրավունքը: Վերջինը պետական մարմիններին և պաշտոնյաներին հանրագիր ներկայացնելու և ողջամիտ ժամկետում պատշաճ պատասխան ստանալու իրավունքն է:

Քանի որ բաժինը խիստ ընդգրկուն է դարձել, մասնագետները չեն  շտապում վերջնական գնահատականներ տալ, հստակ ասել, թե արդյո՞ք իրավունքների այսչափ մանրամասնումը երաշխիք է նաև այն բանի, որ իրավունքներն ավելի ճիշտ են ընկալվելու ու պաշտպանվելու:

Սահմանադրագետ Վարդան Այվազյանը այն մասնագետների շարքում է, որոնք առաջընթաց տեսնում են հենց մարդու իրավուքների բաժնում: «Այս բաժնում բավականին առաջընթաց կա, քանի որ հստակ համակարգվել են մարդու քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային իրավուքները, և ամենակարևորը ՝ յուրաքանչյուր իրավունքի մասին հոդվածը նախատեսում է նաև տվյալ իրավունքի սահմանափակման հիմքերը»:

Լավագույն օրինակը, երբ հոդվածի մեջ սահմանվում է իրավունքը, իսկ հոդվածի հաջորդ մասում նշվում են այդ իրավունքի սահմանափակման հիմքերը, հոդված 23-ն է: Դրա առաջին մասը  սահմանում է՝ «յուրաքանչյուր ոք ունի կյանքի իրավունք»: Շարունակության մեջ նշվում է՝ «կյանքից զրկելը չի համարվում սույն հոդվածի խախտում, եթե այն հետևանք է այնպիսի ուժի գործադրման, որը բացարձակապես անհրաժեշտ է»:

Սա այն հոդվածներից էր, որը նախագծի հրապարակումից անմիջապես հետո բուռն քննարկումների առիթ դարձավ: Գնահատականներ հնչեցին, թե Սահմանադրությամբ ամրագրվում են կյանքից զրկելու, ավելին ՝ սպանության  հիմքերը: Վարդան Պողոսյանն ի պատասխան այս քննադատության ասում է, թե այս սահմանումը չեն հորինել, վերցրել են Մարդու իրավուքների կոնվենցիայից, որում թվարկված  են կյանքի իրավունքի սահմանափակման 3 դեպքերը:

Ասում է՝ նախնական տարբերակում այդ թվարկումը եղել է, հետո հրաժարվել են: «Այդ դրույթը պարզապես արգելելու է, որ օրենսդիրը այս սահմանումից դուրս պատճառ գտնի և օրենքով լեգիտիմացնի ուժի գործադրումը: Ընդհանրապես՝ այդ հարցին չանդրադառնալը կնշանակեր մարդու ամենաֆունդամենտալ իրավունքի սահմանփակումը թողնել օրենսիրին»:

Հանաձնաժողովի անդամներն այս մասով հարցը փակված չեն համարում, նշում են, որ պատրաստ են քննարկումների արդյունքում գտնել ավելի անխոցելի սահմանում:

Ցուցադրել ավելի
Back to top button