Հասարակություն

Արտագաղթն ու գործազրկությունը սահմանամերձ գյուղերի խնդիրներից ամենամտահոգիչերն են

Հասմիկ Դիլանյան
«Ռադիոլուր»

Վերջին շրջանում կառավարության ուշադրության մանրադիտակում մեր երկրի սահմանամերձ գյուղերի խնդիրներն են:Դրանք շատ են, սակայն, գյուղերի բանկիչներին ամենաշատը մտահոգում են արտագաղթն  ու գործազրկությունը:

13-ամյա Անի Մկրտումյանն իր հասակակիցներից շատ բաներով է տարբերվում: Ակամայից նրա մտքերն ավելի  հասուն են ու բնորոշ իրենից մի քանի անգամ մեծերին թերևս: 13 տարի շարունակ Անին տարին 12 ամիս միայն կրակոցներ է լսում, սակայն, դրանք չեն խանգարում, որ ծննդավայր Մովսեսի մասին խոսելիս աչքերը փայլեն, նա պատրաստ է  ժամերով, նույն փայլող աչքերով անդադար ու սիրով պատմել հայրենի գյուղի՝ սահմանամերձ Մովսեսի մասին: «Գողտրիկ ու սարերի մեջ թաքնված գյուղ է, շատ գեղեցիկ»,- պատմում է  Անին ու  միաժամանակ նկատում ՝ «Ափսոս, որ մեր գյուղից շատերն են հեռանում»:  13-ամյա աղջնակը գիտի նաև Մովսեսից հեռանալու պատճառը:

«Ափսոս աշխատանքային պայմանները շատ քիչ են, դրա համար էլ բնակչություն քիչ է, գյուղը նոսր է բնակեցված, արտագաղթը շատ է դեպի Ռուսաստան ու տարբեր երկրներ»:

Անին  անհանգիստ է՝  տղամարդիկ հեռանում են գյուղից, իսկ այն պահել  է պետք, ադրբեջանական  հենակետերն  ուղիղ գծով իրենց դպրոցին են նայում,ամեն օր՝ առանց ժամ ու պատարագ,  կրակում են, ու այքնան հաճախ, որ այն 13-ամյա աղջկա,  գյուղի մյուս երեխաների ու նրանց ծնողների համար  սովորական է դարձել.«Գրեթե նորմալ են դարձել կրակոցները: Ծնողները երեխաներին հանգիստ դպրոց են ուղարկում նույնիսկ կրակոցների օրերին: Հնարավոր չի կրակոցներին շատ ուշադրություն դարձնել, որովհետև կարող է շաբաթներով շարունակ կրակոցներ լինեն, երեխաները պետք է կրթություն չստանան, տնից դուրս չգան»:

«Անիի նման հասուն մտածում են Մովսեսի բոլոր երեխաները, 15-ամյա Ռաիսայի համար նույնպես  մտահոգիչ է, որ շատերն են հեռանում գյուղից, պատճառն էլ գիտի՝ աշխատանք չկա, եթե աշխատանք լինի, անպայման կմնան: Արտագաղթն ու   գործազրկության բարձր մակարդակը Տավուշի սահմանամերձ գյուղերի ամենամտահոգիչ խնդիրներն են:  2013-ին Պաշտոնապես 500 գործազուրկ  էր  գրանցված Բերդի տարածաշրջանում: Բերդում՝ 300, մյուս 16 համայնքներում 200: Պաշտոնական վիճակագրությունը, սակայն, իրական գործազրկությունը չի արտացոլում,- կարծում է Բերդի «Կանանց ռեսուրս կենտրոն» հիմնադրամի հիմնադիր տնօրեն Անահիտ Բադալյանը:

«Գործազրկությունը հանգեցնում է միգրացիային, արտագաղթին, պաշտոնական տվյալներ չեմ ուզում հրապարակել, որովհետև  բոլորս գիտենք, թե պաշտոնական տվյալները որքանով են համապատասխանում իրականությանը»:

«Սոսե մայրերի ասոցիացիայի»  նախագահ Նինա Ադամյանն ամուսնու հետ  պատերազմի տարիներին առաջնագծում էր, շատ բան է տեսել, գլխով շատ բան է  անցել, այսօր էլ մեն-մենակ ապրում է Բերդում ու  կրկին ահազանգում՝ սահմանամերձ  գյուղերում գործազրկության մակարդակը բարձր է ու անհանգստացնող. «Այստեղ կա մի ազգ, որը կոչվում է հայ ազգ, որը կոչվում է  հայեցի, որը պաշտպանելու համար մենք պետք է կանխենք արտագնա աշխատանքի մեկնողներին: Նկարիչ ունեինք Կոշտանց Գառնիկ էր անունը, ասում էր ով խելք ունի մեռավ, ով փող ունի տեղափոխվեց, ով էլ անճար էր մնաց: Բայց ես չէի աս, որ մենք անճար ենք, մենք է, մնացել ենք մեր հողն ու ջրին, ինչ որ հայրենասիրության միտումն ա մեր սրտերում, մեր հոգիներում: Բոլոր դեպքերում  մենք կանք, ուզում ա մեզ օգնության գան, ուզում ա չգան»:

Պատերազմի տարիներին անգամ սահմանամերձ և ոչ մի գյուղի բնակչի նույնիսկ մտքով չի անցնել թողնել գյուղն ու հեռանալ առավել անվտանգ վայր, այսօր, սակայն,  երիտասարդների մի  մասը հեռանում է գյուղից, նրանք ոչ թե լքում են իրենց գյուղը, այլ  գնում  աշխատելու և  նորից վերադառնում գյուղ: Սահմանամերձ գյուղերում բնակվող  տղամարդկանց  հեռանալն այսպես  են մեկնաբանում ու երբեմն նաև արդարացնում  համագյուղացիները:  Այն, որ արտագաղթի չարիք է յուրաքանչյուր երկրի համար, գիտենք բոլորս, մեզ մնում է հուսալ, որ գիտակցում ենք նաև՝ թե որքան ավելի վտանգավոր է, երբ ստիպված, սակայն,  հեռանում են սահմանամերձ գյուղերի բնակիչները: Ու նաև մի պարզ ճշմարտություն՝ Սահմանի վրա գտնվող զինվորն ուժեղ է, երբ գիտի, որ թիկունքում գյուղն է,  պաշտպանում է իր տունն ու ընտանիքը:

Ցուցադրել ավելի
Back to top button